Đerdapsko jezero

Đerdapsko jezero
Đerdapsko jezero
Koordinate	44°40′17″N 21°38′34″E
Površina	253 km²
Najveća dubina	100 m
Nadmorska visina	oko 100 m
Najveća širina	2-8 km
Najveća dužina	150 km
Pritoke	Dunav, Nera, Pek
Države	Srbija,  Rumunija

Đerdapsko jezero ili jezero Đerdap (rum. Lacului de acumulare Porţile de Fier) je veštačko akumulaciono jezero na Dunavu u istočnoj Srbiji na granici sa Rumunijom. Nastalo je 1972. kada su Jugoslavija i Rumunija izgradile hidrocentralu „Đerdap I“. Jezero leži u Đerdapskoj klisuri. Na obali jezera se nalazi Nacionalni park Đerdap.

Jezero je dugačko preko 100 kilometara, a na najširem mestu široko je 8 kilometara. Najveća dubina dostiže 100 metara. Površina jezera je 253 km², od čega je 163 km² na srpskoj a 90 km² na rumunskoj strani. Po veličini je četvrto na Balkanu i najveće u Srbiji.

Nastanak

Đerdapsko jezro je nastalo 1972. godine kada su Rumunija i Jugoslavija izgradile hidrocentralu Đerdap 1. Naime, projektant Sipskog kanala Hugo Luter, je prvi predložio pregrađivanje Dunava u Đerdapu. Pripremni radovi na izgradnji HEPS počeli su 1964. godine i završeni su 1972. Prvi agregati hidroelektrane pušteni su u pogon 5. avgusta 1970. godine.

Đerdapska klisura

Ćerdapska klisura je najveća i najduža klisura u Evropi, koju čine naizmenično četiri kotline i četira klisure: Golubačka klisura, Ljupkovska kotlina, Klisura Gospođin vir, Donjomilanovačka kotlina, Klisura Kazan, Oršavska kotlina, Sipska klisura, Vlaško-pontijska nizija

Lokacija

Do Đerdapskog jezera se lako može doći iz pravca Beograda, Pančeva, Smedereva, Požarevca, Negotina, Zaječara, kao i drugih gradova istočne i centralne Srbije. Pored jezera vodi put Golubac-Kladovo. Železnička pruga Beograd-Bor najviše se približava jezeru kod Majdampeka. Na brani hodroelektrane Đerdap oformljen je pogranični prelaz ka Rumuniji, gde se odvija značajan promet putnika.

Uticaj Đerdapskog jezera na promene u prirodnoj sredini

Na osnovu podataka dobijenih dvadesetogodišnjim posmatranjem elemenata prirodne sredine pre i posle podizanja brane utvrđene su promene temperature i dubine vode Dunava, sadržaja hemijskih jedinjenja, izdizanja vodostaja podzemnih voda kao i mnogih drugih parametara koji definišu hidrološke i klimatske karakteristike Đerdapskog jezera. Akumulacijom HEPS Đerdap 1 vode reke su zaustavljene i podignute do 69,5 m n.v. Brzina vode je smanjena na 0,1-0,3 m/s. Oblik jezera je prilagođen klisuri. U suženjima jezero je široko 150-400 m, dok se u kotlina proširuje i do 2250 m. Pri niskim vodostajima dužina jezera je 132 km, a površina 135 km², dok je pri visokim vodostajima dužina 264 km, a površina 245 km². Ukupna zapremina vode je oko 2800000000 m³. Vodni režim Dunava nije mnogo izmenjen. Najviši vodostaji su u maju i junu, a najniži u septembru, oktobru i novembru. Međutim, srednji godišnji vodostaji su povećani, a amplitude srednjih mesečnih vodostaja su smanjene.

Promene temperature vode

Pošto je voda duže i više izložena uticaju sunčevog zračenja zbog smanjene brzine, došlo je do porasta visine srednjih godišnjih vrednosti temperature vode. Najveće srednje temperature više nisu u julu, nego u avgustu i to zbog veće količine vode u koritu kojoj treba više vremena da se zagreje. Stvaranjem akumulacije isključena je mogućnost lednih poplava na sektoru između brane i Velikog Gradišta, režim leda je povoljniji u odnosu na prirodni režim zbog otklanjanja uslova za obrazovanje prorodnih ledenih brana.

Uticaj na sadržaj hemijskih jedinjenja

Akumulacija Đerdap 1 ima negativan uticaj na sadržaj azotnih i fosfornih jedinjenja, jona gvožđa i mangana, mikroelemente i organske materije. Međutim, zadržavanje ovih hemijskih jedinjenja ima pozitivan uticaj u akumulaciji Đerdap 2. Poboljšanje vode u akumulaciji se negativno odražava na kvalitet mulja na dnu jezera i to je posledice sedementacije materija različitog porekla i sastava, usled smanjene brzine vode. Akumulacijom je smanjen broj koliformnih klica na profilima bližim brani.

Podzemne vode

Izdizanjem novoa vode u reci oko ušća Mlave, u Pančevačkom Ritu i Godominskom polju, podzemne vode su izdignute do 70 cm, dok su amplitude snižene i do 180 cm. Takođe, postoji opasnost od staknog povećanja saliniteta zemljišta.

Klimatske promene

Akumulacijom dolazi do snižavanja srednjih godišnjih temperatura vazduha. Relativna vlažnost vazduha se povećava na 1-3% i javlja se u aprilu, maju, julu, avgustu i septembru, a u Tekiji i u oktobru. Što se tiče oblačnosti nema velikih promena, dok je količina padavina povećana. Snežni pokrivač je smanjen, a brzina vetra je jača, zbog čega je povećana i visina talasa i to i do 1,5 m.

Turizam

Đerdapsko jezero raspolaže izuzetnim prirodnim bogatstvom i zadivljijućim predelima, kao i mnogim kulturno-istorijskim spomenicima. Najinteresantniji deo Đerdapskog jezera je Đerdapska klisura, čiji se pejzaž na kratkom rastojanju menja. U Golubačkoj klisuri dominira srednjovekovna tvrđava Golubački Grad, koja označava početak Nacionalnog parka Đerdap. U Ljupkovskoj kotlini jezero je dugačko 10 km, a široko 1,3 km. Nekoliko ostataka rimskoh utvrđenja i naselje Dobra privlače pažnju turista. Klisura Lepenski Vir poznata je po najvećoj dubini Đerdapskog jezera (92 m), ali i po Lepenskom Viru i rezervatu Boljetinska reka-Greben. Donjomilanovačko deo jezera je širok 2,4 km, a dugačak 15 km. Klisure Veliki i Mali kazan poznate su po Trajanovoj tabli i regionalnom parku Veliki i Mali Štrbac. Oršavska kotlina je najrasprostranjeniji deo Đerdapskog jezera. Sipska klisura je središte omladinskog turizma na Đerdapskom jezeru. Za intenzivniji razvoj turizma na Đerdapskom jezeru, pored poboljšanja čistoće vode i razvoja vodenog putničkog i turističkog sapbraćaja, potrebno je bolje i više valirizovati ogromno bogatstvo istorijski značajnih mesta i objekata, kao i arheoloških lokaliteta. To je osnova za bogat sadržaj boravka i komleksniju turističku ponudu.

Galerija

• 

  Tvrđava Golubac

• 

• 

  Stari Mihajlovac kod Negotina

• 

  Novi Mihajlovac kod Negotina

• 

  Đerdapsko jezero "Đerdap II

Spoljašnje veze

Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Đerdapsko jezero

• [1]
• [2]

Literatura

• Mala enciklopedija Prosveta, Treće izdanje (1985); Beograd: „Prosveta“; ISBN 86-07-00001-2
• Jovan Đ. Marković (1990): Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije Sarajevo: „Svjetlost“; ISBN 86-01-02651-6