Jerusalim

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Jerusalim
heb. ירושלים
arap. ‏القدس‎

Jerusalem infobox image.JPG

Grb

Zastava
Osnovni podaci
Država Zastava Izraela Izrael
Okrug Jerusalim
Osnovan 4. milenijum p. n. e.
Stanovništvo
Stanovništvo (2013) 933,200 (2013) (procena)
Aglomeracija 1,700,000
Geografske karakteristike
Koordinate 31°46′45″N 35°13′25″E / 31.779167, 35.223611
Nadmorska visina 606–826 m
Površina 125,16 km²
Jerusalim na mapi Izraela
{{{alt}}}
Jerusalim
Jerusalim na mapi Izraela
Ostali podaci
Gradonačelnik Nir Barkat
Veb-strana www.jerusalem.muni.il


Koordinate: 31° 46′ 45" SGŠ, 35° 13′ 25" IGD
Jerusalim (heb. יְרוּשָׁלַיִם, Jerušalajm; arap. القُدس, El Kuds; grč. Ἱεροσόλυμα; lat. Hierosolyma) je glavni grad Izraela i drevni grad na Bliskom istoku u istorijskoj regiji Palestini, biblijski Svetoj Zemlji, Zemlja Izraela. Palestinska Narodna Samouprava smatra istočni Jerusalim svojim glavnim gradom, iako Izrael to ne priznaje. Grad je pod de facto vlašću i administracijom Izraela. Rešenje o trajnom političkom statusu Jerusalima je jedna od glavnih tema u rešavanju Bliskoistočnog konflikta.

Jerusalim se nalazi među brdima Judeje, na 770 m nadmorske visine, između Sredozemnog i Mrtvog mora. U Jerusalimu je sedište izraelskog predsednika i izraelskog parlamenta (kneseta). Grad ima izuzetan značaj za tri velike religije: judaizam, hrišćanstvo i islam. Prema proceni iz 2007. u gradu je živelo 746.300 stanovnika.

Istorija[uredi]

Pogled na Jerusalim sa Maslinove gore

Prva svedočanstva o prisustvu ljudi u ovom kraju su keramičke posude iz vremena 5000 godina p. n. e. Jerusalim je prvi put naseljen oko 1800. godine p. n. e, i po tome je jedan od najstarijih gradova na svetu. U njemu su se sretale mnoge kulture od antičkog do modernog doba. Stari grad je podeljen na četiri četvrti: jevrejsku, hrišćansku, jermensku i muslimansku, koje su međusobno odeljene zidovima.

Osvojio ga kralj David 997. p. n. e. i učinio ga glavnim gradom svog ujedinjenog carstva. Ovde je kralj Solomon sagradio prvi hram. Jerusalim je postao veliki sveti grad Jevreja (Ps 122,3-7). Grad i hram je srušio Navukodonosor 586. p. n. e. a obnovili ih Jezra i Nemija posle povratka iz vavilonskog ropstva.

Rimljani su osvojili Jerusalim 63. p. n. e., a razrušili ga 70. godine nove ere.

Prema Novom zavetu, Hristos je posećivao Jerusalim o verskim praznicima (kao što je bio običaj važeći za sve Jevreje. Ovde je raspet na Golgoti, pogreben i posle tri dana, po biblijskom verovanju, slavno vaskrsao. Odavde se vazneo i poslao svoga Svetog Duha na Dan Pedesetnice, što je rođendan Hristove crkve (Dap 2).

Godine 637. muslimani su osvojili grad, naselili se ovde i uglavnom ostali do 1948. godine, kada je stvorena sadašnja država Izrael. Do 1966. godine bio je podeljen između Izraela i Jordana, a od tada je Izrael anektirao ceo grad.

Otkako je ovde po dolasku muslimana podignuta „Kupola na steni“ (Omarova ili Aksa Džamija), Jerusalim je postao sveti grad i treće religije. Po hrišćanskom verovanju, Jerusalim je praslika Nebeskog Jerusalima, koji će se ostvariti na kraju ovog veka.

Stanovništvo[uredi]

Prema proceni, u gradu je 2007. živelo 746.300 stanovnika, od čega oko 64% Jevreja, 32% muslimana, 2% hrišćana i 2% ostalih.[1]

Kretanje broja stanovnika
1983. 1995.
428.716 617.042[2]

Iako je u antičko vreme Jerusalim bio velik grad, u kasnijem istorijskom periodu, posebno za vreme Osmanskog carstva, njegova veličina bila je znatno smanjena. Tako je 1844. godine Jerusalim imao svega 15510 stanovnika, od čega oko 7120 Jevreja, 5000 Muslimana i 3390 Hrišćana [3] Po britanskom popisu iz 1922. godine, Jerusalim je imao 62.578 stanovnika, od čega 33.971 Jevreja, 13.413 muslimana i 14.669 hrišćana.

Sveti grad tri velike religije[uredi]

Jerusalim je jedinstven po tome što označava sveto mesto za tri vere: hrišćanstvo, judaizam i islam. Zidine starog grada opasuju prostor na kojem je začeta čitava današnja jevrejska, hrišćanska i muslimanska civilizacija. Na tom mestu nalaze se najznačajniji istorijski spomenici kao i mesta na kojima su se, po predanju, odigrali događaji opisani u svetim knjigama - Bibliji i Kuranu.

Veroispovesti[uredi]

U Jerusalimu deluje veliki broj religijskih zajednica i pokreta. Misionarstvo je zabranjeno u celom Izraelu.

Najbrojnija verska zajednica u gradu su jevreji. Ovde su više nego u ostatku Izraela prisutni ultraortodoksni (ne-cionisti) i ortodoksni jevreji (cionisti).

Od islamskih zajednica zastupljeni su suniti, šiiti, alaviti i druzi.

Hrišćanske crkve koje deluju u Jerusalimu su: Grčka pravoslavna crkva, Ruska pravoslavna crkva, Gruzijska pravoslavna crkva, Sirijska pravoslavna crkva, Melkitska grkokatolička crkva, Starokatolička crkva, Rimokatolička crkva, Luteranska crkva, Anglikanska crkva, Jermenska apostolska crkva i Etiopska pravoslavna crkva.

Zid plača
Džamija Al Aksa

Statistički godišnjak grada Jerusalima govori da u gradskom području postoje 1204 sinagoge, 158 crkava i 73 džamije.[4] Neke lokacije, poput prostora gde se nekada nalazio Jerusalimski hram, su često povod za sukobe.

Judaizam[uredi]

Od 10. veka pre nove ere Jerusalim je za jevreje sveto mesto na kome se nalazio Solomonov i Drugi jerusalimski hram. U Starom zavetu Jerusalim se pominje 632 puta. Ovaj grad se stalno pominje kao mesto gde se objavljuju biblijska Božja proročanstva i zapovesti. Ovo je posebno karakteristično za knjige proroka Danijela, Jeremije, Isaije, Jezekilja, Zaharija i za psalme. Jedno od najposećenijih mesta u Jerusalimu je ostatak Solomonovog hrama- Jerusalimski Hram, Zapadni zid, nama poznatiji kao Zid plača. Jevreji iz celog sveta dolaze da se mole ispred ovog zida ostavljajući poruke na hartiji u pukotinama zida. Ovde se mole i hasidi - vernici sa dugačkim zulufima, crnom bradom, u crnim odorama i sa šeširima koji liče na cilindre. Značajna mesta za Jevreje su, pored Zapadnog zida, još i Davidov i Solomonov grob.

Hrišćanstvo[uredi]

Za hrišćane je Jerusalim sveti grad jer je to mesto gde je Isus Hristos mučen, razapet i vaskrsao. Jerusalim se pominje u Novom zavetu više od 100 puta. Po biblijskom verovanju, Isus je ovde donesen ubrzo posle rođenja, tu je kasnije isterao trgovce i menjače novca iz hrama, i tu je večerao sa apostolima. Neposredno izvan drevnog Jerusalima (verovatno mesto je danas unutar grada), Isus je raspet i sahranjen. Hrišćanski hodočasnici i turisti posećuju ulicu kojom je Hristos prošao kada je vođen na pogubljenje. Njeno ime je Via Dolorosa, što znači „Put bola“. U ulici su označena mesta na kojima je Isus padao noseći krst. Danas se tu nalazi pijaca. Na brdu Golgota, gde je razapet Hristos, danas se nalazi Crkva Vaskrsenja Hristovog (Crkva Svetog Groba), a u rupu u zemlji u koju je bio poboden krst posetioci stavljaju ruke.

Islam[uredi]

Za razliku od Biblije i Tanaha, Kuran nijednom ne pominje Jerusalim. Ipak, ovaj grad se tradicionalno smatra trećim najsvetijim mestom u islamu, posle Meke i Medine. Za pripadnike muslimanske vere značajna je džamija Al Aksa ispred koje se nalazi kamen sa otiscima kopita Muhamedovog konja. Predanje kaže da je konj svoje otiske u njemu ostavio neposredno pre nego što se Muhamed vazneo u nebo, gde se pridružio ostalim prorocima islama.

Stari grad[uredi]

Stari grad u Jerusalimu predstavlja stari deo grada Jerusalima, koji je utvrđen zidinama. Prostire se na površini od 0.9 km² modernog grada Jerusalima.

Unutar Starog grada se nalaze neke od najvažnijih verskih obeležja: Hramovna gora i Zid plača (za jevreje), Hram Vaskrsenja Hristovog (za hrišćane), i Kupola na steni (Omarova džamija) i Džamija Al-Aksa (za muslimane).

Stari grad je tradicionalno podeljen u četiri nejednaka dela, a današnji nazivi su uvedeni tek u 19. veku.

Danas je Stari grad u Jerusalimu, podeljen na:
  • Muslimansku četvrt
  • Hrišćansku četvrt
  • Jevrejsku četvrt
  • Jermensku četvrt

Na zidinama Starog grada su u početku postojale četiri porte(kapije), kasnije jedanaest, od kojih je danas otvoreno sedam porti (kapija) na Starom gradu.

Galerija[uredi]

Panorama[uredi]

Panorama Jerusalima, pogled sa Maslinove gore

Reference[uredi]

  1. ^ http://www.cbs.gov.il/population/new_2009/table3.pdf
  2. ^ Izraelski centralni biro za statistiku: Popisi stanovništva 1983. i 1995., Pristupljeno 4. 5. 2013.
  3. ^ Ernst-Gustav Schultz, Prussian consul Harrel and Stendel, 1974
  4. ^ Guinn (2006), str. 142.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :

title=Vikiputovanja

Vikiputovanja imaju više informacija na vezi: