Josip Broz Tito

Iz projekta Википедија

Predloženo je da se ovaj članak ili jedan njegov deo spoji sa člankom Smrt Josipa Broza Tita. (Razgovor)

Josip Broz Tito
7. maj 1892. — 4. maj 1980.

Red	2. predsednik SFRJ
Mandat	14. januar 1953. – 4. maj 1980.
Prethodnik	Ivan Ribar
Naslednik	Lazar Koliševski
Mesto rođenja	Kumrovec, Austro-Ugarska
Mesto smrti	Ljubljana, SFRJ
Politička partija	Komunistička partija Jugoslavije

Josip Broz Tito (rođen 7. maja 1892. u Kumrovecu, Austro-Ugarska - umro 4. maja 1980. u Ljubljani, SFRJ) je bio jugoslovenski komunistički političar. Ustavom iz 1974. bio je proglašen za doživotnog predsednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Broz je bio generalni sekretar Komunističke partije Jugoslavije i potom partizanskog Narodnooslobodilačkog pokreta u Drugom svetskom ratu, jedini vođa socijalističke zemlje koji se (1948.) suprotstavio vođstvu SSSR, te jedan od osnivača i vođa Pokreta nesvrstanih.

Sadržaj

1 Mladost
2 Rad u Komunističkoj partiji
3 Drugi svetski rat (Narodno oslobodilačka borba)
4 Tito kao državnik
5 Rezolucija Informbiroa
6 Radničko samoupravljanje
7 Vidi još
8 Odlikovanja
9 Izvori
10 Bibliografija
11 Spoljašnje veze

[uredi] Mladost

Tito 1928. godine

Josip Broz je rođen u zagorskom selu Kumrovec na reci Sutli, kao sedmo dete (od petnaestoro) u porodici Franje Broza, siromašnog seljaka, i Marije, rođene Javoršek, Slovenke iz susedne zemlje Habzburškog carstva. Osnovnu školu je završio u Kumrovcu, a bravarski zanat 1910. u Sisku. U Zagrebu se zapošljava kao metalski radnik i u oktobru 1910. postaje član Socijaldemokratske stranke Hrvatske i Slavonije. Od 1911. do 1913. radio je u fabrikama u Sloveniji, Češkoj, Nemačkoj i Austriji. Od jeseni 1913. služi vojni rok u Beču i Zagrebu, gde 1914. završava podoficirsku školu sa činom vodnika. U avgustu 1914, nakon izbijanja Prvog svetskog rata, poslat je na srpski front, ali je to odbio i bio zatvoren u Petrovaradinskoj tvrđavi. Godine 1915. prebačen je na ruski front gde je u aprilu te godine na Karpatima ranjen i zarobljen. U julu 1917. učestvuje u boljševičkim demonstracijama, prihvata Lenjinizam kao svoju političku orijentaciju i 1920. u Omsku postaje član Jugoslovenske sekcije Ruske komunističke partije (boljševika). Decenijama je jugoslovenska službena komunistička istorija izlazila s podacima o velikom i aktivnom učestvovanju Broza u Boljševičkoj revoluciji, ali, izgleda da je najbliži istini bio njegov lični iskaz, dat u televizijskim memoarima godinu-dve pred smrt, u kojima je ocenio svoje učestvovanje kao marginalno.

[uredi] Rad u Komunističkoj partiji

U jesen 1920. godine napušta SSSR i zapošljava se u Zagrebu,gde postaje član KPJ. Radi u Velikom Trojstvu kod Bjelovara (1921.-1925.), brodogradilištu u Kraljevici (1925.-1926.) i fabrici vagona u Smederevskoj Palanci (1926.-1927.), odakle je otpušten kao "komunistički agitator".U Zagrebu je maja 1927. izabran za sekretara Oblasnog odbora Saveza metalaca, a u julu te godine za organizacijskog sekretara Gradskog komiteta KPJ-Zagreb. Tu se nametnuo kao vođa “antifrakcijske politike» (političke struje među komunistima koja je zahtevala prekid ideoloških sporova), a tu njegovu politiku je u aprilu 1928. podržala i Kominterna.

Krajem juna 1928. vodi protivrežimske demonstracije povodom ubistva vođa HSS-a u Skupštini Kraljevine Jugoslavije. Uhapšen je u avgustu te godine kao potencijalni komunistički terorista i osuđen na 5 godina robije, koju je izdržavao u Lepoglavi i Mariboru. U julu 1934. odlazi u Beč, gde je uključen u CK KPJ; tada uzima pseudonim Tito. Od februara 1935. boravi u Moskvi, radi u Kominterni (koristi se pseudonimom Valter). Krajem 1936. vraća se u Jugoslaviju i upravlja delovanjem partije u zemlji; 1937. osniva KP Slovenije i KP Hrvatske kako bi u stvarnosti uozbiljio politiku Kominterne o spoju «klasnog i nacionalnog„. Nakon hapšenja Milana Gorkića (pravim imenom Josip Čižinski), sekretara KPJ,iste godine preuzima vođenje KPJ.Početkom 1938. Kominterna ga i formalno potvrđuje za generalnog sekretara KPJ. Broz je po povratku u zemlju proveo još snažniju boljševizaciju ionako dogmatski pravoverne KPJ insistirajući na ideološkoj monolitnosti, vojno-partijskoj stezi, uz širenje mreže partijskih ćelija te dogmatskom i ideološkom obračunu s “revizionistima„ okupljenim oko Miroslava Krleže i časopisa “Pečat„ (što je usledilo nakon neuspeha da pisca pridobije za snažniji staljinistički kurs, a protiv sablasti “trockizma„, globalne komunističke jeresi koja nije ni postojala među hrvatskim komunistima). Takođe, smenio je vođstvo KPH jer je na izborima 1938. podržala listu HSS-a i Vlatka Mačeka, što je ocenjeno kao “buržoasko skretanje». Na V zemaljskoj konferenciji KPJ u Zagrebu u oktobru 1940. sastavlja novo vođstvo KPJ i izlaže strategiju komunističkog delovanja, temeljenu na oružanom ustanku kao načinu osvajanja vlasti i sovjetskom tipu federacije kao modelu organizacije države. Nakon napada Nemačke na Jugoslaviju osniva u Zagrebu 10. aprila 1941. Vojni komitet za pružanje otpora silama osovine.Posle višemesečnih priprema,Politbiro KPJ je 4. jula 1941. u Beogradu doneo odluku o dizanju oružanog ustanka.

Po vlastima SFRJ^{[traži se izvor]} hrvatski komunisti su nešto pre, 22. juna, osnovali Sisački partizanski odred, što je danas službeni praznik antifašističke borbe u Republici Hrvatskoj^{[traži se izvor]}. Ova teza je osporavaju i sa srpske^{[traži se izvor]} i sa hrvatske strane^[1].

Antifašistički ustanak protiv ustaških vlasti NDH na području Socijalističke Republike Hrvatske u okviru SFRJ, su podigli Srbi stanovnici srpskog sela Srb u (Lici) Krajina, 27. jula 1941. Ustanak je podignut na inicijativu i učešče Srba koji su se na taj način branili od ustaškog terora koji je NDH sa Antom Pavelićem na čelu sprovodila protiv srpskog, jevrejskog i drugih nehrvatskih naroda. (v. Logor Jasenovac).

U Drugom svetskom ratu je vođa komunističkog partizanskoga pokreta otpora i glavni organizator strategije i taktike partizanskog tipa ratovanja^{[traži se izvor]}, kao i političkih odluka koje će oblikovati buduću Jugoslaviju na razvalinama uništenih osovinskih saveznika i sprečiti obnovu monarhističke karađorđevićevske Jugoslavije. Detalji toka Drugog svetskog rata na području Jugoslavije (s naglaskom na NDH), dati su na spoljašnjem linku koji je sažetak rada hrvatskog istoričara Dušana Bilandžića. Ovde je dovoljno napomenuti nekoliko najvažnijih stvari:

[uredi] Drugi svetski rat (Narodno oslobodilačka borba)

Za više informacija videti Drugi svetski rat i Narodnooslobodilački rat.

Ustanak protiv nemačkog i italijanskoga okupatora je izbio svom silom 1941. na području Srbije i Crne Gore. U njemu su učestvovali još nedovoljno razlučene pristalice komunističkih partizana i srpskih rojalističkih četnika pod vođstvom pukovnika Draže Mihailovića. Taj je ustanak slomljen snažnom nemačko-italijanskom ofanzivom nakon koje su usledile teške represalije, kao i rat između partizana i četnika koji su imali nepomirljive političke ciljeve u budućnosti. Otada, sve do 1944., Srbija i veći deo Crne Gore su ostali pod kontrolom četnika i pripadnika kvislinškog režima (Milana Nedića, i Dimitrija Ljotića).

Borba se prenela na područje NDH, gde su se od 1942. do 1943. vodile presudne borbe koje su odredile budućnost Jugoslavije u sledećim decenijama. Glavni obračun je bio između partizana i Mihailovićevih četnika, dok su kvislinški režimi i vojna postrojenja (ustaše, nedićevci, ljotićevci, lokalni četnici poput Đurišićevih i Pećančevih, balisti, razne lokalne milicije) ionako bili osuđeni na poraz zajedno sa silama osovine. Poraz četnika u bici na Neretvi (maj 1943.) izbacio ih je s istorijske pozornice kao moguće gospodare u budućoj Jugoslaviji.

Poternica

Politički, najvažnije odluke su donete 30. novembra 1943. na zasedanju AVNOJ-a (Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije) u bosanskom gradiću Jajcu, kada je zabranjen povratak kralja Petra II Karađorđevića u Jugoslaviju, osnovana privremena vlada, Tito proglašen za maršala i predsednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije, te zacrtana budućnost Jugoslavije kao države sastavljene od federalnih republika.

Veštom politikom, Tito je uvukao deo predstavnika građanskih stranaka u svoj pokret (stvarajući time fasadu nadideološke naravi svoga esencijalno komunističko-totalitarnog pokreta), pridobio poverenje Britanaca i Amerikanaca (kao i poštovanje Sovjetskog Saveza) koji su uskratili pomoć četnicima i slomili otpor izbegličke rojalističke vlade u Londonu, prisilivši je na nevoljnu «saradnju» (zapravo potčinjavanje) Titovom pokretu, te iscrtao granice budućih republika u kasnijoj Jugoslaviji, koje su postale međudržavnim granicama nakon raspada Jugoslavije u 90-im godinama 20. veka.

Tokom Drugog svetskog rata Jugoslavija je imala velike gubitke, velikim delom kao posledica međunacionalnih i ideoloških obračuna između «jugoslovenskih državljana». Budući da se tim brojkama uveliko manipulisalo u cilju ostvarenja dnevnopolitičkih ciljeva, a i širih strateških zamisli, smatramo da je korisno navesti najprihvaćenije procene o nacionalnoj pripadnosti poginulih (ubijenih, umrlih od gladi ili zaraznih bolesti u Jugoslaviji ili deportovanih u inostranstvo) koje je dao ing. Vladimir Žerjavić. Ti su podaci obrađeni u dve knjige, od kojih je jedna, u engleskom prevodu, dostupna kao spoljašnji link. Ukratko: u bivšoj Jugoslaviji je poginulo oko milion ljudi tokom Drugog svetskog rata. Od toga oko 500.000 Srba, oko 200.000 Hrvata, oko 100.000 Muslimana ili Bošnjaka, dok ostalo otpada na Slovence, Jevreja, Rome, Makedonce i druge. U razdoblju svršetka rata i odmah posle rata ubijeno je oko 50.000 Hrvata, oko 5.000 Srba i Crnogoraca, te približno isti broj Slovenaca. Postoje i drugačije procene, znatno više, ali u nedostatku mogućnosti kritičke provere, Žerjavićeve (kao i srpskog emigrantskoga demografa Kočovića) brojke ostaju do sada neoborene.

[uredi] Tito kao državnik

Josip Broz Tito je iz rata izašao kao priznati državnik, vođa u antifašističkom ratu, zaslužan za vraćanje Hrvatskoj Istre, Rijeke i ostrva, te proširenje Slovenije. Po završetku rata zauzima ključne državne i političke položaje: predsednik privremene vlade Demokratske federativne Jugoslavije, vrhovni zapovednik Jugoslovenske armije i ministar odbrane, generalni sekretar KPJ. Vladao je Jugoslavijom 35 godina balansirajući među svetskim političkim polovima koje je češće potiskivao, a katkad im dopuštao veći razmah, naročito u razdobljima veće liberalizacije režima: komunistički centralizam i proklamovana nacionalna ravnopravnost, nezavisnost Jugoslavije i uklopljenost u hladnoratovski poredak, jednopartijski totalitarizam i popuštanje stege zbog sve veće ekonomske zavisnosti Jugoslavije od zapada, te postupnu liberalizaciju zbog rastuće populacije «gastarbajtera„ ili radnika na “privremenom radu» u zemljama zapadne Evrope.

U početnim godinama njegova vladavina se odlikovala doktrinarnom rigidnošću, radikalizmom (koji je ponekad nadilazio i sovjetski) i eliminacijom ostataka građanskoga društva koje je smatrao preprekom za ostvarenje totalnog samovlašća. U tom sklopu treba gledati na sukob s katoličkom crkvom, proces nadbiskupu Alojziju Stepincu, marginalizaciju građanskih političara poput Ivana Šubašića ili Milana Grola, te suđenje i likvidaciju vojno-političkog protivnika, četničkog zapovednika Dragoljuba-Draže Mihailovića.

[uredi] Rezolucija Informbiroa

No, svojim samosvesnim nastupom i osobnim političkim projektima (potpora grčkim komunističkim partizanima, inicijativa za stvaranje «balkanske federacije„ Jugoslavije i Bugarske (uz značajan pristup Albanije i Grčke)), te posebno insistiranjem na državnoj samostalnosti Jugoslavije koju je Staljin zacrtao, poput zemalja istočne Evrope u kojima je instalirao komunističke poslušnike, pretvoriti u običnu sovjetsku guberniju – izazvao odijum i bes kremaljskog vlastodršca.Juna meseca 1948.godine dolazi do objave “Rezolucije Informbiroa„ (naslednika u ratu raspuštene Kominterne) u kojoj je, rečnikom poznatim iz doba moskovskih procesa i masovnih čistki u 30-im godinama, Tito i njegovo najuže vođstvo proglašeno za bandu demonskih urotnika, špijuna i ideoloških heretika. U tim je trenucima Tito pokazao zavidnu hrabrost (nije u momentu raskida mogao računati na potporu zapada i SAD) i odlučnost, ne dozvoljavajujući da bude upleten u ideološke sporove i insistirajući na državnoj samostalnosti kao načelu odnosa među suverenim zemljama. No, to je sve bilo praćeno masovnim progonima stvarnih i imaginarnih “informbiroovaca„ (kao i političkim obračunima koji su smerali da potisnu samostalnost republika – primer je ubistvo hrvatskog komunističkog političara Andrije Hebranga)^{[traži se izvor]}, naročito u “morskom Sibiru», Golom otoku. Smatra se da je preko 40.000 stvarnih i navodnih staljinista i slučajnih žrtava podvrgnuto represalijama u razdoblju od 1948. do ranih 50-ih.

[uredi] Radničko samoupravljanje

Na planu unutrašnje politike Tito 1950. inicira uvođenje radničkog samoupravljanja kao pokušaj sprečavanja dalje birokratizacije jednopartijskog sistema, a kasnije, u 60-im, niz privrednih i političkih reformi koje su išle na reduciranje nasilja državnog aparata nad seljacima i inteligencijom , jačanje prava republika naspram državnog centralizma i uvođenje elementarne tržišne privrede. U januaru 1953. izabran je za predsednika Republike. U tom razdoblju Jugoslavija je počela da dobija i vojnu i ekonomsku pomoć zapada kao prepreka daljem širenju sovjetskog uticaja. Godine 1955, nakon Staljinove smrti i mlake sovjetske liberalizacije pod Hruščovim, normalizuje odnose sa SSSR-om. No, najznačajniji preokret dogodio se leta 1956.godine u spoljnoj politici: zahvaljujući putovanjima i vezama s vođama novooslobođenih zemalja poput Indije i Egipta, Tito postaje jedan od osnivača i najuticajniji državnik pokreta nesvrstanosti – skupom izvanblokovskih zemalja koje su politikom aktivne miroljubive koegzistencije delovale (bar delimično) kao činitelj smanjenja tenzija između zemalja NATO-a i Varšavskog pakta. Prva je konferencija šefova država i vlada nesvrstanih zemalja održana 1961. u Beogradu, a Broz je učestvovao kao najvažniji političar koji oblikuje globalnu politiku pokreta nesvrstanosti (koji je uključivao velik broj država Azije, Afrike i Južne Amerike) na svim kasnijim konferencijama. Politikom mira i međunarodne saradnje stekao je svetski ugled i svrstao se među ključne ličnosti svetske politike.

Dalja demokratizacija jugoslovenskog društva od sredine 60-ih godina praćena je smenom nekih od vodećih komunista stare, centralističko-sovjetske garde (npr. Aleksandra Rankovića na Brijunskom plenumu CK SKJ (primer bar formalne demokratizacije je i promena imena - od komunističke partije u savez komunista) godine 1966.

Nakon sovjetske okupacije Čehoslovačke 1968. ubrzava ostvarivanje koncepcije opštenarodne odbrane koja ojačava odbrambene funkcije republika.Nakon pada Rankovića,podržao je Kardeljev koncept uređenja zemlje,misleći da je on u suštini dobar.Tako je 1970.godine izvršena temeljna reforma federacije radi prenošenja njenih ovlašćena na republike, što se ostvaruje ustavnim amandmanima 1971., a zatim i Ustavom 1974. Međutim, na vrhuncu sukoba zagovornika i protivnika demokratskih reformi 1971, na temelju procene da su reforme ugrozile ideološki i politički monopol Partije, no i pod pritiskom iz inostranstva (sovjetske demonstracije vojne sile na granicama prema Mađarskoj i Bugarskoj), staje na stranu partijskih konzervativaca i podupire slamanje nacionalno-reformskog pokreta u Hrvatskoj («Hrvatsko proljeće»), nakon čega je pod policijskim i društvenim represalijama emigriralo više hiljada Hrvata. Nakon obračuna s Hrvatskom, usledila je smena liberalnih političara u Srbiji, Sloveniji i Makedoniji, no to nije poprimilo razmere širokih represija kao u Hrvatskoj i među Hrvatima u Bosni i Hercegovini.

Godine 1974. izabran je za doživotnog predsednika Republike i doživotnog predsednika SKJ.

Promenama u ustrojstvu Federacije nakon donošenja Ustava 1974, zatim inicijativom za uvođenje kolektivnih rukovodstava s ograničenjem mandata čelnih dužnosnika na 1 godinu, pokušao je uspostaviti ravnotežu među republikama i sprečiti borbu za vlast nakon svoje smrti. Vodio je jugoslovensku državnu delegaciju na Konferenciji o evropskoj vezbednosti i saradnji u Helsinkiju 1975, te je učestvovao na Konferenciji nesvrstanih u Havani 1979, na kojoj mu je posebnom poveljom odato priznanje kao glavni protagonista pokreta nesvrstanih.

4. maja 1980.godine,posle višemesečnog lečenja,umro je u Kliničkom centru u Ljubljani.Na njegovoj sahrani,8. maja u Beogradu,bilo je prisutno 209 delegacija iz 127 zemalja sa najistaknutijim svetskim državnicima.

SFR Jugoslavija se raspala u najkrvavijem sukobu u Evropi posle Drugog svetskog rata. Raspad zemlje počeo je 1991.godine,jedanaest godina nakon Titove smrti.

[uredi] Vidi još

Za više informacija pogledajte Smrt Josipa Broza Tita.

[uredi] Odlikovanja

Domaća odlikovanja predsednika SFRJ Josipa Broza Tita:

Orden narodnog heroja Jugoslavije (prvi), 19. novembra 1944. godine, odlukom Predsedništva AVNOJ-a, a na predlog ASNO Srbije.

Orden narodnog oslobođenja, 1945. godina, odlukom Predsedništva AVNOJ-a

Orden partizanske zvezde sa zlatnim vencem, 1945. godina, odlukom Predsedništva AVNOJ-a

Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom, 1945. godina, odlukom Predsedništva AVNOJ-a

Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem, 1945. godina, odlukom Predsedništva AVNOJ-a

Orden za hrabrost, 1945. godina, odlukom Predsedništva AVNOJ-a

Orden slobode, 1947. godina, odlukom Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ

Orden junaka socijalističkog rada, 1950. godina, odlukom Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ

Orden jugoslovenske velike zvezde, 1954. godina, na osnovu zakona o odlikovanjima FNRJ

Orden ratne zastave, 1954. godina, na osnovu zakona o odlikovanjima FNRJ

Orden jugoslovenske zastave s lentom, 1954. godina, na osnovu zakona o odlikovanjima FNRJ

Orden narodne armije s lovorovim vencem, 1954. godina, na osnovu zakona o odlikovanjima FNRJ

Orden za vojne zasluge s velikom zvezdom, 1954. godina, na osnovu zakona o odlikovanjima FNRJ

Orden republike sa zlatnim vencem, 1960. godina, na osnovu zakona o odlikovanjima FNRJ

Orden narodnog heroja Jugoslavije (drugi), 15. maja 1972. godine, odlukom Narodne skupštine SFRJ

Orden narodnog heroja Jugoslavije (treći), 16. maja 1977. godine, odlukom Skupštine SFRJ

[uredi] Izvori

^ Vladimir Šeks je u svom intervjuu za Radio Most 4. avgusta 2002. rekao: "Datum 27. srpnja 1941. godine, koji se u bivšoj Jugoslaviji slavio kao dan ustanka naroda Hrvatske, vi i ja poimamo sasvim različito. Evo, ovih dana Savez antifašističkih boraca ponovo traži da se u Srbu obilježi Dan ustanka naroda Like i Hrvatske, ali za nas to nije nikakav antifašistički ustanak, nego nešto posve drugo."

[uredi] Bibliografija

[uredi] Spoljašnje veze

Vikicitat ima kolekciju citata srodnih sa:

Josip Broz Tito

Vikimedija ostava ima još srodnih multimedijalnih datoteka:

Josip Broz Tito

Predsednici Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije
Ribar \| Tito \| Koliševski \| Mijatović \| Krajger \| Stambolić \| Špiljak \| Đuranović \| Vlajković \| Hasani \| Mojsov \| Dizdarević \| Drnovšek \| Jović \| Mesić