Njujork
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
-
Ukoliko ste tražili saveznu državu Njujork, pogledajte članak Njujork (država).
Njujork (zvanično ime Grad Njujork; engl. New York City) je grad sa najviše stanovnika u Sjedinjenim Američkim Državama, i u centru je međunarodnih finansija, politike, zabave i kulture. Prvobitno se zvao Novi Amsterdam, a 1664. godine Britanci su mu dali ime Njujork (Novi Jork) u čast vojvode od Jorka. Njujork je jedan od najvećih gradova sveta, i sedište je velikih muzeja, galerija, međunarodnih korporacija i berzi. Grad je i sedište svih međunarodnih ambasada pri Ujedinjenim nacijama, čije se sedište takođe nalazi u Njujorku.
Današnji simboli Njujorka su: Vol strit, Kip Slobode (poklon Francuske, podignuta je 1886), Bruklinski most (koji spada u najveće i najduže mostove sveta i spaja Menhetn i Bruklin), Empajer stejt bilding, Krajsler zgrada itd. To je bio i Svetski trgovinski centar, koji je srušen 11. septembra 2001. u terorističkom napadu. Poznata mesta su i Peta avenija, Tajms Skver, Central park, Metropoliten muzej i Brodvej, bulevar koji se proteže od juga do severa Menhetna, a u čijem centralnom delu (Midtown) se nalaze mnoga pozorišta.
Grad Njujork se nalazi u državi Njujork, i ima preko 8 miliona stanovnika na 800 km². Uže gradsko jezgro se sastoji iz pet gradskih opština: Bruklin, Bronks, Menhetn, Kvins, i Stejten Ajlend — od kojih bi svaka bila velegrad da se ne nalazi u Njujorku.
[uredi] Istorija
Ostrvo Menhetn bilo je naseljeno Lenape Indijancima u vreme kada je otkriveno. Otkrio ga je Italijan Đovani Veracano. Tek 1609. godine Englez Henri Hadson nacrtao je mapu ostrva. Naseljavanje Evropljana počelo je tek sa osnivanjem holandske trgovine krznom. Naselje je 1613. nazvano Novi Amsterdam, a nalazilo se na jugu ostrva Menhetn. Piter Miniut je 1626. godine otkupio ostrva Menhetn i Stejten Ajlend od Indijanaca za đinđuve u vrednosti od 24$. Iako je ova legenda dosta osporavana, ova transakcija smatra se najuspešnijom u oblasti nekretnina svih vremena. Godine 1664. Britanci su osvojili grad i preimenovali ga u Njujork (New York), u čast engleskog Vojvode od Jorka i Olbanija. Holanđani ga ponovo osvajaju 1673. i gradu daju novo ime - Novi Orandž. Godinu dana kasnije, Holađani konačno predaju celu koloniju Nova Holandija Britancima. U gradu je 1712.godine došlo do pobune tamnoputih robova u kojoj su stradala 9,a povređena su još 6 belaca.
Tokom XIX veka, grad se transformiše pod uticajem priliva emigranata. Vizionarski plan za razvoj grada, predviđao je građenje mreže ulica koje će se prostirati širom Menhetna, što je i ostvareno 1811. godine. Zatim je 1819. godine otvoren i Iri kanal koji je povezivao atlantsku luku sa poljoprivrednim tržištem SAD i Kanade. Do 1835. grad Njujork prestigao je Filadelfiju i postao najveći grad SAD. Članovi stare trgovačke aristokratije podržali su planove za izgradnju Central Parka, koji je postao prvi reljefni park u nekom američkom gradu. Central Park je izgrađen 1857. godine.
[uredi] Arhitektura
Izgled Njujorka je jedan od najprepoznatljivijih u svetu. On, zapravo, ima tri odvojena, podjednako poznata, izgleda: Srednji Menhetn, Donji Menhetn i centar Bruklina. Njujork poseduje arhitektonski značajne zgrade, izgrađene u različitim stilovima: stil drugog francuskog carstva (The Kings County Savings Bank Building), gotički (Vulvort bilding), Art Deko (Empajer stejt i Krajsler bilding), internacionalni stil (Nju skul i Lever haus) i post-modernu (AT&T Building).
Stambeni delovi grada imaju prepoznatljiv izgled i razlikuju se od solitera i poslovnih četvrti. Čine ih elegantne kuće od opeke i stambene zgrade građene tokom naglog proširenja grada od 1870. do 1930. Kamenje i cigle su postale glavni građevinski materijal pošto su drvene konstrukcije zabranjene nakon Velikog požara 1835. godine. Za razliku od Pariza, koji je vekovima koristio sopstvenu kamenu podlogu, Njujork je uvek morao da dovlači građevinski materijal sa velikih udaljenosti. Zahvaljujući tome, njujorške stambene zgrade obiluju različitim teksturama kamena.
[uredi] Spoljašnje veze
Koordinate: 40° 42' SG Š, 74° 00' ZGD
