Azija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Azija
Asia on the globe (red).svg

Azija na karti Sveta

Površina 44.413.000 km²
Broj stanovnika 4,164,252,000[1]
Broj država 49 (i 5 spornih)
Regioni Jugozapadna Azija

Centralna Azija
Istočna Azija
Severna Azija
Jugoistočna Azija

Portal:Geografija

Azija je najveći i najnaseljeniji kontinent. Ona zauzima 30% Zemljine površine i gotovo se u potpunosti nalazi na severnoj hemisferi, tek se pojedina Indonezijska ostrva nalaze ispod ekvatora. Sastoji se od 49 zemalja i izlazi na tri okeana: Indijski okean na jugu, Severni ledeni okean na severu i Tihi okean na istoku.[2] Azija je, u proseku, najviši kontinent na svetu (950m). Prema mišljenju geologa, Azija je najstariji kontinent.[3]

Satelitski snimak Azije

Osnovni podaci[uredi]

Površina: 44,4 miliona km² (bez Antarktika)[2]

Ime Azija potiče od asirske reči Asu, što znači istok. Azija je kontinent prepun suprotnosti. U Aziji se nalaze najviše planine na svetu, a duž njenih obala se prostiru najdublje morske potoline. U Aziji se nalaze oblasti sa jakom vulkanskom aktivnošću, ali i veoma mirna područja, najveće visoravni, velike nizije i čitava područja bez odvodnjavanja ka moru. I klima Azije je veoma raznovrsna. Najveći deo svetskog stanovništva živi u Aziji, a nacionalni i jezički sastav je raznovrsniji nego na bilo kom drugom kontinentu. Aziju odlikuje bogatstvo starih kultura, ali i velike verske, ekonomske i socijalne suprotnosti.

Severni deo Azije u potpunosti zauzima Rusija i tamo preovlađuju ledena tundra i četinarske šume. Dalje na jugu nalaze se neplodni pašnjaci ili stepe srednje Azije.

Velikim delom jugozapadne Azije, koji se naziva Bliski istok, takođe preovladava pustinja koja je često peskovita i čija je klima žarka i sušna. Južno od najvišeg planinskog venca na svetu Himalaja u zemljama južne Azije vlada monsunska klima. Duga razdoblja žarkog, suvog vremena smenjuju obilne kiše. Idući ka jugoistoku, Malajsko poluostrvo pruža se prema brojnim ostrvima Indonezije gde se nalaze velike oblasti gustih, tropskih prašuma.

Ogromna prostranstva Azije gotovo da su nenaseljena, ali Azija je ipak kontinent sa najvećim brojem stanovnika. Na jugu i istoku nekoliko zemalja obogatilo se zahvaljujući svojim velikim rezervama nafte ili uspešnoj modernoj industriji. Međutim, u mnogim drugim zemljama vlada siromaštvo. Većina ljudi bavi se obradom zemlje i zavisi od poplava ili suša. Gradovi u Aziji postaju sve veći jer se u njih doseljava sve više ljudi iz unutrašnjosti u potrazi za poslom.

Geografski položaj[uredi]

Azija je najveći kontinent na svetu, a najveći deo Azije se nalazi na severnoj hemisferi. Deli više hiljada kilometara kopnene granice sa Evropom, i stoga se ova dva kontinenta često nazivaju zajedničkim imenom Evroazija. Po nekim mišljenjima, teoretska granica ide rekom Uralom, Kaspijskim jezerom, i Kumo-Maničkom dolinom do Azovskog mora. Postoje i mišljenja da granicu između Azije i Evrope čine Ural i Kaspijsko more, i da celo nekadašnje Sovjetsko zakavkazje još spada u Evropu. Ipak ove teorije su bez nekog velikog praktičnog značaja. Ural je posmatrano geografski i kulturno pre veza, a ne pregrada između dva kontinenta. Ranije je Azija imala kopnenu vezu sa Afrikom, ali ih sada odvaja Suecki kanal. Između Azije i Amerike se prostire Tihi okean, ali su na krajnjem severu udaljene samo 92 kilometra. Naučnici smatraju da su preko ovog tesnaca zimi kad je more zaleđeno, preci Indijanaca došli iz Azije u Ameriku. U novije vreme, ovaj put su koristili ruski kolonisti da stignu na Aljasku.

Reljef[uredi]

Za Azijski reljef je karakteristično veliko prostranstvo pojedinih reljefnih celina. Za razliku od evropskog reljefa, gde se na relativno malim rastojanjima reljef brzo menja, u Aziji preovlađuju znatno veća područja sličnog reljefa. Nizijski predeli su uglavnom u zapadnom Sibiru, i istočnoj i južnoj Aziji, i obuhvataju jednu četvrtinu površine kontinenta. Šestina površine Azije je na nadmorskoj visini od preko 2000 metara. Ovo su uglavnom mlade venačne planine, koje su se izdigle iznad stare mase Sibira na severu i Dekana i Arabijskog poluostrva na jugozapadu. Ove planine se nastavljaju na one evropske; u Maloj Aziji se dele na: „Severni luk“ koji se pruža pored Crnog mora, preko Kavkaza i Elbrusa prema Pamiru, i „Južni luk“ – duž južnog oboda Male Azije i Irana, skrećući u pakistanskom Beludžistanu prema severoistoku, ka Pamiru. Na istočnom obodu Himalaja, najvišeg venca na svetu, venačne planine skreću ka jugu i polako se snižavaju i račvaju u indonežanskom prostoru. Takođe, na azijskom kontinentu se nalazi najviši vrh na Zemlji, Mont Everest, visok 8848m.[2] Uz istočnu obalu Azije od istočnog Sibira, preko Sahalina i Japana, ide drugi luk venačnih planina koji se na Timoru dodiruje sa evro-azijskim sistemom. Severni rub Tibeta, najveće visoravni na svetu, je oivičen starijim uveliko zaravnjenim planinama. Područje mladih venačnih planina je bogato dubokim dolinama, živim i mrtvim vulkanima, a česti su i jaki zemljotresi.

Klima[uredi]

Himalaji su dom nekih od najviših vrhova na planeti.

Najveće razlike između raznih delova Azije ogledaju se u klimi. Cela severna i srednja Azija je visokim planinama zaklonjena od uticaja toplog Indijskog okeana. Zato u ovom području vlada izrazita kontinentalna klima. U predelima koji su otvoreni prema Indijskom i Tihom okeanu vlada monsunska klima što znači da su leta vrlo vlažna, a zime suve. Klima u Jugozapadnoj Aziji je suva, suptropska. Krajnji jug Azije, a naročito ostrva spadaju u pravi tropski pojas. S obzirom da ljudi već jako dugo naseljavaju ova područja, prvobitna vegetacija, koja je posledica prirodnih uslova je znatno izmenjena.

Od Indonezije do Šri Lanke se prostire uvek zeleni, vlažni tropski pojas. U krajevima gde zbog monsunske klime vladaju duže suše, rastu listopadne „monsunske šume“. Još suvlja područja, zaklonjena od monsunskih vetrova, nalaze se pod savanama i stepama. U jugozapadnoj Aziji, zbog suše, preovlađuju suve stepe, polupustinje i pustinje. Jedino je duž sredozemnih obala i u oazama vegetacija bujnija.

Prirodna bogatstva[uredi]

Prirodni uslovi, koji su raznovrsni omogućavaju gajenje brojnih useva. Azija je domovina većine žita. Monsunske zemlje danas učestvuju sa oko 90 procenata u svetskoj proizvodnji pirinča. Vrlo je značajna i proizvodnja ječma u severnoj Kini, i severnoj Indiji, kukuruza u južnoj Kini, i maloj Aziji. Za domaću ishranu veliki značaj ima proizvodnja krompira, i soje. U tropskim predelima se proizvode šećerna trska, začini i kokosova palma. Azija u proizvodnji čaja učestvuje sa 90 %. Veliki značaj, takođe, ima i gajenje kaučuka, jer Azija daje oko 90 procenata svetske proizvodnje.[3]

U većini azijskih zemalja, razvoj stočarstva je ometen iz verskih razloga. Indusi smatraju da je krava sveta životinja, a muslimanima je zabranjeno da gaje svinje i jedu svinjsko meso. Mnogi drugi istočnoazijski narodi, takođe, imaju razne verske predrasude o korišćenju mesa pojedinih vrst životinja.

Među svim kontinentima, Azija ima najviše prirodnih bogatstava, iako su mnoge oblasti još nedovoljno istražene. Najveća prirodna bogatstva se nalaze u Sibiru i Kini (ugalj, gvozdena ruda ...), mada je u zadnje vreme Kina usled eksplozivnog privrednog razvoja postala veliki uvoznik raznih sirovina, utičući time na rast cena na svetskom tržištu. Jugozapadna Azija je vrlo značajan proizvođač nafte i obojenih metala.

Stanovništvo[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Stanovništvo Azije

Azija ima 4,2 milijarde stanovnika.[1] Najveći deo azijskog stanovništva čine Kinezi 38%. Gustina naseljenosti je 80 stanovnika po kvadratnom kilometru. Naseljenost Azije je veoma neravnomerna; devet desetina azijskog stanovništva, što čini polovinu čovečanstva živi u monsunskim zemljama. Veći deo azijskog stanovništva čine narodi mongoloidnog biološkog tipa, podeljeni u više grupa-istočnoazijsku (Kinezi, Korejci), srednjoazijsku (Mongoli), jugoistočnoazijsku (Vijetnamci), a prema gruboj proceni, u ovu grupu bi se mogli svrstati i muslimanski narodi srednje Azije koji su mešavina europedne i mongoloidne biološke zajednice, ali sa više mongoloidnih gena, kao i Japanci koji predstavljaju mešavinu japanskih starosedilaca negroidnog izgleda-Ainua sa doseljenicima mongoloidnog biološkog tipa. Evropeidni biološki tip nema mnogo manje pripadnika u Aziji od mongoloidnog tipa. Ovaj tip čine Indijci, kao i stanovnici severnijih azijskih zemalja, posebno arapske zemlje.[3]

Istorija[uredi]

Ime kontinenta se kod azijskih starosedelaca i antičkih grčkih pisaca odnosilo se samo na ostrvo istočno od Kaspijskog jezera. Pored Egipta, Azija je domovina najstarijih kultura: sumerska u Mesopotamiji, hetitska u Maloj Aziji (XX vek pre nove ere.), asirska (1250 – 600. p. n. e.) u Mesopotamiji, kao i vavilonska (oko 600. p. n. e.). Potom sledi persijski period od VI do IV veka pre nove ere.[3]

U Indiji je od dvadesetog veka pre nove ere postojala jaka država, sa najvišim stepenom razvitka tokom petog veka pre nove ere.

U jugozapadnoj Aziji su se razvile tri velike monoteističke religije: jevrejska religija, hrišćanstvo i islam. Indija je domovina hinduizma i budizma, iz kojih su se razvili konfučionizam i šintoizam, koji preovlađuju u Kini i Japanu. Sve ove religije imaju vrlo jak uticaj na socijalno i ekonomsko uređenje u pojedinim zemljama. Animizam i totemizam su sačuvani samo kod manje razvijenih naroda.


Države[uredi]

Država Glavni grad Državno uređenje Gustina naseljenosti (po km²) Površina (km²) Stanovnika (2002-07-01 pribl.)
Zastava Avganistana Avganistan Kabul Islamska republika 43 647.500 27.755.775
Zastava Azerbejdžana Azerbejdžan Baku Republika 90 86.600 7.798.497
Zastava Bangladeša Bangladeš Daka Republika 926 144.000 133.376.684
Zastava Bahreina Bahrein Manama Tradicionalna monarhija 987 665 656.397
Zastava Bruneja Brunej Bandar Seri Begavan Ustavna monarhija 61 5.770 350.898
Zastava Butana Butan Timbu Parlamentarna monarhija 45 47.000 2.094.176
Zastava Vijetnama Vijetnam Hanoj Republika 246 329.560 81.098.416
Zastava Gruzije Gruzija Tbilisi Republika 71 69.700 4.960.951
Zastava Izraela Izrael Jerusalim Republika 290 20,770 6.029.529
Zastava Indije Indija Nju Delhi Federalna republika 318 3.287.590 1.045.845.226
Zastava Indonezije Indonezija Džakarta Republika 121 1.919.440 231.328.092
Zastava Iraka Irak Bagdad Republika 55 437.072 24.001.816
Zastava Irana Iran Teheran Islamska republika 40 1.648.000 66.622.704
Zastava Istočnog Timora Istočni Timor Dili Republika 63 15.007 952.618
Zastava Japana Japan Tokio Parlamentarna monarhija 336 377.835 126.974.628
Zastava Jemena Jemen Sana Republika 35 527.970 18.701.257
Zastava Jermenije Jermenija Jerevan Republika 112 29.800 3.330.099
Zastava Jordana Jordan Aman Ustavna monarhija 58 92.300 5.307.470
Zastava Južne Koreje Južna Koreja Seul Republika 492 99.646 49.024.737
Zastava Kazahstana Kazahstan Astana Republika 6,2 2.717.300 16.741.519
Zastava Kambodže Kambodža Pnom Pen Ustavna monarhija 71 181.040 12.775.324
Zastava Katara Katar Doha Apsolutna monarhija 69 11.437 793.341
Kina NR Kina Peking Republika 134 9.596.960 1.284.303.705
Zastava Kipra Kipar Nikozija Republika 83 9.250 775.927
Zastava Kirgistana Kirgistan Biškek Republika 24 198.500 4.822.166
Zastava Kuvajta Kuvajt Kuvajt Ustavna monarhija 118 17.820 2.111.561
Zastava Laosa Laos Vijentijan Republika 24 236.800 5.777.180
Zastava Libana Liban Bejrut Republika 354 10.400 3.677.780
Flag of the Maldives Maldivi Male Republika 1.070 300 320.165
Zastava Malezije Malezija Kuala Lumpur Parlamentarna monarhija 69 329.750 22.662.365
Zastava Mjanmara Mjanmar Nejpjido Savezna republika 62 678.500 42.238.224
Zastava Mongolije Mongolija Ulan Bator Republika 1,7 1.565.000 2.694.432
Zastava Nepala Nepal Katmandu Ustavna monarhija 184 140.800 25.873.917
Zastava Omana Oman Maskat Apsolutna monarhija 13 212.460 2.713.462
Zastava Pakistana Pakistan Islamabad Savezna republika 184 803.940 147.663.429
Zastava Rusije Rusija Moskva Federalna republika 8,5 17.075.200 144.978.573
Zastava Saudijske Arabije Saudijska Arabija Rijad Apsolutna monarhija 12 1.960.582 23.513.330
Zastava Severne Koreje Severna Koreja Pjongjang Republika 184 120.540 22.224.195
Zastava Singapura Singapur Singapur Republika 6.430 693 4.452.732
Zastava Sirije Sirija Damask Republika 93 185.180 17.155.814
Zastava Republike Kine Republika Kina Tajpej Republika 640 35.980 22.814.636
Zastava Tajlanda Tajland Bangkok Ustavna monarhija 121 514.000 62.354.402
Zastava Tadžikistana Tadžikistan Dušanbe Republika 47 143.100 6.719.567
Zastava Turkmenistana Turkmenistan Ašhabad Republika 9,6 488.100 4.688.963
Zastava Turske Turska Ankara Republika 86 780.580 67.308.928
Zastava Uzbekistana Uzbekistan Taškent Republika 57 447.400 25.563.441
Flag of the Philippines Filipini Manila Republika 282 300.000 84.525.639
Zastava Šri Lanke Šri Lanka Sri Džajavardenepura Kote Republika 298 65.610 19.576.783
Zastava Makaa Makao (NRK) 18.000 25 461.833
Zastava Hongkonga Hongkong (NRK) 6.688 1.092 7.303.334
Flag of the United Arab Emirates Ujedinjeni Arapski Emirati Abu Dabi Apsolutna monarhija 30 82.880 2.445.989

Reference[uredi]

  1. ^ a b „Continents of the World“. The List. Worldatlas.com. Archived from the original on 22. 7. 2011. Приступљено 25. 7. 2011.. 
  2. ^ a b v „Azija“, znanje.org. Pristupljeno 28. januara 2014.
  3. ^ a b v g „Azija: Fizičko-geografske karakteristike“, Dr Gordana Jovanović, Daniela Arsenović, Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Novom Sadu, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo - zvaničan sajt. Pristupljeno 29. januara 2014.

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :