Arhitektura

Iz projekta Википедија

Ovom članku ili jednom njegovom delu je potrebno prerađivanje.

To podrazumeva uklapanje potpunijeg i tačnijeg sadržaja, uklanjanje suvišnog i neodgovarajućeg teksta, dodavanje referenci i slična uređivanja, kako bi se dobio kvalitetan i enciklopedijski članak.
Pogledajte kako se menja strana za pomoć, ili stranu za razgovor. Uklonite ovu poruku kada završite.

Arhitektura u užem smislu je nauka i umetnost planiranja i izgradnje zgrada, dok se za uređenje krajolika čiji deo je i okolina brine se pejzažna arhitektura. Čovek koji se ozbiljno bavi arhitekturom zove se arhitekta. Pojam "arhitektura" koristi se i za opšti ustroj složenih stvari, npr. informatička arhitektura. Takođe se koristi za proizvode arhitektonske djelatnosti, npr. arhitektura Novog Beograda.)

Sadržaj

1 Istorija arhitekture
2 Osnovni pojmovi u arhitekturi
3 Područja koje arhitektura dodiruje
4 Razlika između arhitekture i građevinarstva
5 Razlika između arhitekture i dizajna
6 Polja arhitekture
7 Vidi još
8 Spoljašnje veze

[uredi] Istorija arhitekture

Najstariji tekst o toj grani ljudske djelatnosti jest De Architectura latinskog autora Vitruvija, koji kaže da se arhitektura zasniva na skladu i ravnoteži tri načela: Ljepote (Venustas), Čvrstine (Firmitas) i Korisnosti (Utilitas).

[uredi] Osnovni pojmovi u arhitekturi

Određeni pojmovi se stalno ponavljaju i na nov način realizuju pri projektovanju građevina, nezavisno od stila i epohe.

Prostor: Definicija, dimenzije, položaj, realizacija i formalno oblikovanje prostora su najbitniji zadatak arhitekture.
Forma: Oblik arhitektonskog dela, njegova skica, forma i veličina, su aspekti koji nisu jednostavno izvedeni iz funkcije. Nacrt nikada nije direktna posledica zadanih parametara. Tu postoji uvek komponenta estetske i formalne organizacije. Kako će građevina izgledati iz određenog ugla? Koje boje i materijali su najpogodniji? Sve ovo leži u domenu projektanta-umetnika.
Funkcija: Dobro funkcionisanje jedne građevine je osnovna svrha arhitekture. Ovo podrazumeva tehničko funkcionisanje arhitektonskog dela u praksi, ali i estetske i druge funkcije koje ono treba da ispuni. Arhitektura je jedna od retkih umetnosti (uz dizajn), koja pored estetske vrednosti ima i upotrebnu vrednost, i stoji uvek na razmeđi umetnosti i funkcije.
Poruka: Nacionalna biblioteka Francuske ima formu 4 zaklopljene knjige i time daje poruku o svojoj nameni. Komanda Ratnog vazduhoplovstva u Zemunu podseća na avion i takođe daje poruku o svojoj funkciji.
Veza sa okolinom: Idealizovan primer arhitekture je nacrt građevine, koji se na više načina može uklopiti u svoju realnu okolinu. Ovo se postiže, na primer: različitim formama, izborom boja i materijala.
Značenje: Svaka građevina ima individualni iskaz i karakter, koji se pokazuje kroz oblik, funkciju ili organizaciju.

[uredi] Područja koje arhitektura dodiruje

Arhitektura dodiruje mnoga područja - matematiku, razne umetnosti, tehnologiju, zanate, društvene nauke, politiku itd. Filozofija je posebno popularna - štaviše, često se spominje "filozofija" arhitekte kad se govori o njegovim metodama. Racionalizam, empirizam, strukturalizam, poststrukturalizam i fenomenologija neke su filozofske škole koje su uticale na arhitekturu.

[uredi] Razlika između arhitekture i građevinarstva

Razlika između arhitekture i građevinarstva često je bila predmet kontroverze. Nikolaus Pevsner, evropski istoričar iz prve polovine 20. vijeka, rekao je: "Garaža za bicikle je građevina, katedrala u Linkolnu je arhitektonsko djelo". Danas je razlika prilično nejasna. Bernard Rudofsky je u slavnom djelu "Arhitektura bez arhitekata" svrstao u arhitekturu čitav niz građevina koje su oblikovali amateri. Što se više vraćamo u prošlost, to je veće slaganje oko onoga što spada u arhitekturu, s obzirom da vrijeme izoštri razlike.

Ako poput Vitruvija smatramo da je arhitektura sva dobra izgradnja, znači li to da loša arhitektura ne postoji? Kako bi se problem riješio, pogotovo s obzirom na veliki broj građevina u današnjem svijetu, možemo definisati arhitekturu kao ono što rade arhitekte. Tako bi se naglasak stavio na razvitak arhitekture i arhitekata.

Ranije se smatralo kako je arhitektura umjetnost, a građevina inženjerstvo. Danas je takva podjela neodrživa, jer koliko je svaka građevina jedinstvena, toliko više dolazi do izražaja nužnost saradnje inženjera i arhitekata, koliko je važna čvrstoća i sigurnost građevine, toliko je bitna njena funkcionalnost i estetika, a sve u svrhu korisnosti i uputrebljivosti kao konačnog cilja. Danas se pojam arhitektura najviše odnosi na visokogradnju (zgradarstvo), dok je pojam građevina vezan za niskogradnju (mostogradnja, hidrotehnika, saobraćajnice i sl.). Građevinarstvo obuhvata i jednu i drugu.

[uredi] Razlika između arhitekture i dizajna

Ako se, prema Radomiru Vukoviću (osnivaču časopisa KvadArt): "Dizajn razlikuje od umetnosti u tome što umetnik za svoje delo odgovara samo sebi, a dizajner sebi i naručiocu." (citat), onda se, prema Ranku Tomiću: "Arhitektura razlikuje od dizajna po tome što dizajner za svoje delo odgovara sebi i naručiocu, a arhitekta sebi, naručiocu, korisniku i društvu." (citat). Ta se razlika vidi i po zakonima koji pokrivaju područje građevinarstva.

[uredi] Polja arhitekture

Arhitektura obuhvata veliko područje, od planiranja i izrade dijelova do izgradnje kuća, luka, gradova, pa i čitavih regija. Zato bismo je mogli podijeliti u ove segmente: