Austrija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Koordinate: 47° 36′ SG Š, 13° 47′ IGD

Republika Austrija (nem. Republik Österreich) je država u centralnoj Evropi. Graniči se sa Nemačkom i Češkom na severu, Slovačkom i Mađarskom na istoku, Slovenijom i Italijom na jugu, Švajcarskom i Lihtenštajnom na zapadu i nema izlaz na more. Glavni grad je Beč (nem. Wien).

Po političkom uređenju Austrija je parlamentarna demokratija. Sastoji se od devet federalnih država, i jedna je od dve evropske države koje su proglasile stalnu neutralnost (druga je Švajcarska). Austrija je članica Ujedinjenih nacija od 1955. a Evropskoj uniji se pridužila 1995. godine.

Sadržaj 1 Poreklo imena 2 Istorija 3 Geografija 4 Politika 5 Ekonomija 5.1 Valuta 6 Stanovništvo 7 Pokrajine 8 Vidi još 9 Spoljašnje veze

[uredi] Poreklo imena

Njeno ime nem. Österreich se na srpski može prevesti kao "istočno carstvo", što potiče od staronemačkog Ostarrîchi. Izraz verovatno potiče od dijalekatskog prevoda srednjevekovnog latinskog imena za region Marchia orientalis, što znači "istočna granica", jer se nalazila na istočnom kraju Svetog rimskog carstva, što se takođe ogleda u imenu Ostmark koje se koristilo nakon pripajanja Austrije trećem rajhu.

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Istorija Austrije

Nakon što su je osvajali Rimljani, Huni, Lombardi, Ostrogoti, Bavari i Franci, Austrija bila pod vlašću Babenberga od 10. do 13. veka, kad su ih nasledili Habzburgovci. Kuća Habzburg je potom vladala Austrijom sve do 20. veka.

Nakon ukidanja Svetog rimskog carstva, Austrija je 1867. godine postala deo dvojne monarhije, Austro-Ugarske. Austro-Ugarska se raspala nakon što je izgubila Prvi svetski rat, pa je nastala Austrija u današnjim granicama. Austriju je pripojila Nemačka 1938. godine.

Saveznici su nakon 2. svetskog rata držali Austriju do 1955. godine, kad je opet stekla potpunu nezavisnost pod uslovom da ostane neutralna. Ipak, nakon propasti komunizma u Istočnoj Evropi, Austrija se politički sve više angažovala, pa je 1995. godine postala članica Evropske unije, a 1999. je uvela valutu evro.

[uredi] Geografija

Za više informacija pogledajte Geografija Austrije

Austrijski zapad i jug leže na Alpima. Zbog tih planinskih područja, Austrija je poznato turističko odredište za zimske sportove. Najviši vrh je Grosglokner (3.798 m), a nakon njega Vildšpice (3.774 m). Sever i istok zemlje su uglavnom brežuljkasti i ravni. Najveća reka je Dunav. Austrija ima pet nacionalnih parkova i šezdesetak prirodnih rezervata. Klima je umerena, sa hladnim zimama i svežim letima.

Najveći gradovi su: Beč (glavni grad), Salcburg, Insbruk, Grac i Linc.

Vidi takođe: Spisak gradova u Austriji

[uredi] Politika

Za više informacija pogledajte Politika Austrije

Šef države je predsednik, koji se bira na opštim izborima svakih 6 godina. Predsednik posle parlamentarnih izbora imenuje mandatara koji je obavezan da formira vladu.

Austrijski parlament ima dva doma: Bundesrat (savezno veće), koji ima 64 predstavnika saveznih država prema broju stanovnika, i Nacionalrat (državno veće), koji ima 183 zastupnika koji se biraju izravno.

Nakon tri decenije vlasti socijaldemokrata (SPO), 2000. godine je osnovana desna koalicija konzervativne Narodne stranke (OVP) i desničarske Slobodarske stranke (FPO). Nakon što je unutar FPO zavladala gužva oko eolitike i vodstva stranke, savezni kancelar Volfgang Šisel (OVP) najavio je 9. septembra 2002. da će opšti izbori biti održani prevremeno, krajem novembra. U izborima od 24. novembar 2002. stranka OVP premoćno je pobedila (42.3% glasova), dok je FPO dobio 10.1%.

Austrijski parlament (Nacionalrat, 183 zastupnika) ima sledeći sastav:

• 79 zastupnika iz Narodne stranke (42.3% glasova)
• 69 zastupnika iz Socijaldemokratske stranke (36.51%)
• 18 zastupnika iz Slobodarske stranke (10.1%)
• 17 zastupnika iz Stranke zelenih (9.47%)

Dana 28. februara 2003. koalicija između OVP i FPO je obnovljena, a Volfgang Šisel (OVP) je opet postao savezni kancelar. Njegov zamenik je bio Herbert Haupt (FPO) dok ga nije zamenio Hubert Gorbač (FPO) 20. oktobra 2003. Pre toga su dugo trajali "ispitivački pregovori" između OVP i ostalih najvećih stranaka - FPO, SPO i Zelenih.

[uredi] Ekonomija

Austrija je jedna od 10 najbogatijih zemalja na svetu po visini bruto domaćeg proizvoda (BDP ili eng.GDP), ima visoko razvijenu socijalno-tržišnu ekonomiju i visok životni standard. Sve do 80-tih godina prošlog veka mnoge velike industrijske kompanije su bile nacionalizovane; poslednjih godina, međutim, privatizacija je redukovala državnu imovinu do nivoa ostalih evropskih ekonomija. Odmah posle visoko razvijene industrije, turizam ima najveći udeo u nacionalnoj ekonomiji.

Nemačka je kroz istoriju bila najveći spoljnotrgovački partner Austrije, čineći je tako podložnom brzim promenama nemačke ekonomije. No odkada je Austrija postala članica Evropske unije i ojačala veze sa ostalim evropskim ekonomijama, došlo je do redukcije zavisnosti o nemačkoj ekonomiji. Članstvo u Evropskoj uniji je, dalje, privuklo mnoštvo stranih investitora koji su iskoristili ulazak Austrije na jedinstveno ekonomsko tržište kao i njenu blizinu potencijalnim, budućim članicama Evropske unije. Ekonomski rast je ubrzan poslednjih godina i bio je na nivou od 3.3% 2006.godine.

[uredi] Valuta

Evro je, u Austriji, u upotrebi od 2002. godine. Kao priprema, kovanice su počele da se izrađuju još 1999. godine, mada sve imaju imaju utisnutu godinu kada su uvedene u upotrebu, 2002.-u. Pre usvajanja evra, u upotrebi je bio austrijski šiling iz 1939. godine.

[uredi] Stanovništvo

Za više informacija pogledajte Demografija Austrije

Službeni jezik je nemački, koji se takođe govori u Nemačkoj. Ipak, standardni jezik nemačkog u Austriji ima razlike u odnosu na varijantu koja se koristi u Nemačkoj. Na primer, koristi se nekoliko slavenskih reči (npr. kukuruz, kren).

Jedan deo državljana Austrije pripadaju manjinama. U Koruškoj i Štajerskoj živi oko 50,000 Slovenaca. Po nekim procenama austrijskih vlasti u Austriji živi oko 300 000 Srba. Austrija ima i mnogo radnika-imigranata.

Više od tri četvrtine Austrijanaca su katolici. Ostale važne vere su islam i protestantizam.

[uredi] Pokrajine

Za više informacija pogledajte Austrijske pokrajine

		Pokrajina	Glavni grad	Na nemačkom
	B	Burgenland	Ajzenštat	Burgenland	Eisenstadt
	K	Koruška	Klagenfurt	Kärnten	Klagenfurt
	NÖ	Donja Austrija	Sankt Pelten	Niederösterreich	Sankt Pölten
	OÖ	Gornja Austrija	Linc	Oberösterreich	Linz
	S	Salcburg	Salcburg	Salzburg	Salzburg
	St	Štajerska	Grac	Steiermark	Graz
	T	Tirol	Insbruk	Tirol	Innsbruck
	V	Forarlberg	Bregenc	Vorarlberg	Bregenz
	W	Beč	Beč	Wien	Wien

[uredi] Vidi još

• Grosglokner
• Bodensko jezero
• Atersko jezero
• In
• Koruško pitanje

[uredi] Spoljašnje veze

• Austrija.info, zvanični turistički info portal
• Savezna Kancelarija
• Austrijsko pravo
• Vesti iz Austrije

Austrijske pokrajine
Beč • Burgenland • Gornja Austrija • Donja Austrija • Koruška • Salcburg • Tirol • Forarlberg • Štajerska