Banat

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Za ostala značenja naziva Banat, videti: Banat (višeznačna odrednica).
Banat
Mapa Banata u geografskim granicama sa prikazom većih gradova.
Mapa Banata u geografskim granicama sa prikazom većih gradova.
Najveći gradovi Temišvar
Rešica
Zrenjanin
Pančevo
Lugož
Kikinda
Vršac
Borča
Država Zastava Rumunije Rumunija
Zastava Srbije Srbija
Zastava Mađarske Mađarska
Region Zapadni razvojni region
Jugozapadni razvojni region
Vojvodina
Grad Beograd
Regija velike južne ravnice
Administrativna jedinica Okrug Timiš
Okrug Karaš-Severin
Okrug Arad
Okrug Mehedinci
Severnobanatski okrug
Srednjebanatski okrug
Južnobanatski okrug
Županija Čongrad
 Broj stanovnika 1.011.145 (u Rumuniji)
665.397 (u Srbiji)
Okruzi i geografski regioni u Vojvodini
Satelitski snimak Banata

Banat je geografski region, administrativno podeljen između Srbije, Rumunije i Mađarske. Istorijska prestonica Banata je Temišvar, koji se danas nalazi u Rumuniji. Srpski deo Banata je uglavnom lociran u Autonomnoj Pokrajini Vojvodini, dok mali jugozapadni deo Banata (poznat kao Pančevački rit) administrativno pripada Beogradskoj opštini Palilula. Na teritoriji Vojvodine, Banat je administrativno podeljen na tri okruga: Severnobanatski, Srednjobanatski i Južnobanatski. Najveći grad srpskog Banata je Zrenjanin (79.773 stanovnika po popisu iz 2002. godine).

Ime[uredi]

Banat je dobio ime po vladarskoj tituli „ban“, odnosno po istorijskoj pokrajini nazvanoj Tamiški Banat.

Geografija[uredi]

Srpski Banat[uredi]

U Srbiji, geografsko područje Banata je podeljeno između 4 okruga:

Srpski Banat je većim delom u sastavu Vojvodine, a ograničen je tokovima Tise na zapadu, Dunava na jugu, srpsko-mađarske granice na severu i srpsko-rumunske na istoku. Reljef Banata je monoton izuzev nekoliko morfoloških celina:

1. Vršačke planine (641 m.n.v.), uključuju Gudurički vrh, najvišu kotu Vojvodine.

2. Belocrkvanska kotlina, nalazi se južno od Vršca i formirana je krajem neogena.

3. Istočnobanatska utoleglica, pruža se severno od Vršca, sve do Temišvara, predstavlja plitku potolinu spuštenu duž raseda na čijim su se višim stranama počeli formirati prvi peščani akomulativni oblici, preteča je današnje Deliblatske peščare.

4. Deliblatska (Velika) peščara, predstavlja jednu od najvećih evropskih peščanih akomulacija. Akomulacija peska počela je u vreme mlađe riške glacijacije, nakon iščezavanja Panonskog mora (u to vreme jezera) i uspostavljanja toka Dunava u niziji. Izgled peščare nije ni nalik pustinjskim pejsažima kako ih inače neupućeni zamišljaju. Peščara je kultivisana, pošumljena, te joj je pesak umrtvljen kako ga ne bi vetar raznosio i na taj način menjao reljef. Banatska peščara se nalazi u jugoistočnom Banatu, proteže se od jugoistoka ka severozapadu skoro 60 km, a omeđena je sa ravni Dunava na jugoistoku i Tamiša na severozapadu, kao i naseljima Deliblato, Mramorak, Dubovac i Alibunar. Nadmorske visine peščare variraju između 120 i 240 m.n.v., površine je oko 300 km kvadratnih. Peščara u užem smislu ima dužinu od 38 km i širinu od 11 km.

5. Banatska lesna zaravan, opkoljava Banatsku peščaru i predstavlja akomulaciju lesne prašine, sitnijeg i finijeg materijala od peska, koji je usled manje težine, nošen dalje od peska peščare i taložen tamo gde je slabila transportna moć vetra.

Rumunski Banat[uredi]

Geografsko područje rumunskog Banata administrativno je podeljeno između županija Tamiš, Karaš-Severin, Arad i Mehedinci.

Mađarski Banat[uredi]

Mađarski deo Banata administrativno pripada županiji Čongrad.

Istorija[uredi]

Rana istorija[uredi]

Indoevropski narodi naselili su teritoriju današnjeg Banata u tri migraciona talasa koji se datiraju u 4200., 3300. i 2800. godinu pre nove ere. Pre rimskog osvajanja u drugom veku nove ere, teritoriju današnjeg Banata su naseljavali indo-evropski narodi tračkog (Agatirzi, Geti, Dačani) i keltskog (Boji, Eravisci) porekla. Trački narodi se pominju u Banatu od šestog veka pre nove ere, a Kelti od trećeg veka pre nove ere. Sredinom prvog veka pre nove ere, došlo je do velike bitke između Kelta i Dačana, koje je predvodio Burebista. Bitka se odigrala na donjoj Tisi, a poraženi Kelti su, posle bitke, napustili ove krajeve. Po tračkim Dačanima nazvana je kasnija rimska provincija Dakija.

U drugom veku nove ere, Banat osvajaju Rimljani i region postaje sastavni deo rimske provincije Dakije. U trećem veku, germanski Goti i iranski Sarmati isteruju Rimljane sa teritorije Banata i naseljavaju se na tom području. Od sarmatskih plemena koja su stanovala na ovom području, poznati su Jazigi, Roksolani i Limigani. Oko 370. godine, Goti su pokorili Jazige, kojima se kasnije, u vreme hunskog osvajanja, gubi svaki trag.

Pošto su 375. godine upali u Evropu, Huni osvajaju gotsku državu i zauzimaju Banat, stavljajući pod svoju vlast plemena Gota i Sarmata. Spasavajući se pred Hunima, jedan deo Gota, do tada naseljenih po severnom Banatu, probio se preko Dunava i naselio u Trakiji. Posle smrti hunskog vođe Atile, antihunska koalicija germanskih naroda predvođena Gepidima i njihovim kraljem Ardorihom, u odlučujućoj bici na reci Nedao u južnom Banatu srušila je moć hunske države. Preživeli hunski ratnici našli su tada spas u bekstvu prema obalama Crnog mora. Posle pobede nad Hunima, Gepidi na ovom području uspostavljaju svoju državu koja je u početku obuhvatala Banat i Transilvaniju, a kasnije takođe Bačku i Srem.

557. godine, u Panonskoj niziji se pojavljuju Avari, koji su u savezu sa Langobardima porazili Gepide. U 8. veku se pominje avarski plemić Buta-ul, koji vlada Banatom i Bačkom. 796. godine, Franci nanose konačan poraz Avarima, kada je Pipin, sin franačkog vladara Karla Velikog, prodro do avarske prestonice na Tisi i uspeo da savlada otpor Avara i zapleni neprocenjivo avarsko blago, koje su oni dovlačili sa svojih pljačkaških pohoda.

Doseljavanje Slovena[uredi]

Slovenska plemena su naselila teritoriju današnjeg Banata tokom 6. i 7. veka, pre prelaska Dunava i Save i naseljavanja na Balkansko poluostrvo (Sloveni se na teritoriji Banata prvi put pojavljuju u 4. veku, dok se prva masovnija naseljavanja dešavaju početkom 6. veka). Preci ovih Slovena prvobitno su živeli negde između Huna i Gepida, a posle pada gepidske države, krenuli su sa Avarima prema zapadu i jugu. Među ovom slovenskom masom nalazili su se u najvećem broju preci današnjih Srba, koji su, koristeći slabost Vizantije, do 8. veka postepeno naselili Balkansko poluostrvo. Na području današnjeg Banata živela su Slovenska plemena Bodrići (Bodriči), Severani, Braničevci i Timočani.

U 9. veku, posle propasti Avara, javljaju se i prvi oblici slovenske državnosti na ovom području. Prve slovenske države koje su upravljale teritorijom današnjeg Banata bile su Bugarsko carstvo i Velika Moravska. Po zapisu Mađarske istorijske hronike Gesta Hungarorum (Gesta Hungarorum), za vreme bugarske uprave (9. vek), teritorijom Banata je vladao bugarski vojvoda Glad, koji je bio vazal bugarskog cara Simeona. Gladov potomak je bio banatski vojvoda Ahtum, poslednji vladar koji se suprotstavio uspostavljanju neposredne vlasti Ugarskog kraljevstva u 11. veku. Ahtum je bio pravoslavni hrišćanin.

Ugarska uprava[uredi]

Vršačka kula iz 15. veka

Osnivanjem Kraljevine Ugarske, Banat oko 1028. godine, potpada pod ugarsku vlast. Stanovništvo srednjovekovne Ugarske bilo je etnički mešovito i uključivalo je Mađare, Slovene, Kumane, Sase, Sekelje, Jase, Vlahe, itd. Mađari su u početku činili vladajući sloj ugarskog društva, dok su kmetovi bili uglavnom Sloveni. U trinaestom veku, na području današnjeg Banata nalazile su se sledeće ugarske županije: kovinska, krašovska, tamiška i čanadska.

Iako su Srbi na teritoriji Banata bili deo starosedelačkog slovenskog stanovništva, veći broj Srba počinje da se naseljava na ovo područje počevši od četrnaestog veka. Neposredno pred otomansko osvajanje ovih prostora, Srbi su činili znatan deo stanovništva današnjeg Banata. U prvoj polovini petnaestog veka, neki gradovi i mesta na teritoriji današnjeg Banata bili su u posedu srpskih despota Stefana Lazarevića i Đurđa Brankovića. U posedu Stefana Lazarevića bila su mesta Bečej (danas Novi Bečej) i Veliki Bečkerek (danas Zrenjanin). Ova mesta su takođe bila u posedu Đurđa Brankovića, koji je, pored navedenih gradova, u posedu imao i mesta Perlek, Arač, Vršac, itd.

Srbi su kao većinsko stanovništvo u Banatu bili aktivni činilac u unutrašnjim dešavanjima Ugarske kraljevine. Njihovo primanje hrišćanstva započinje u 10. veku krštenjem vojvode Ahtuma po grčko-vizantijskom obredu, a već u narednom veku javljaju se prvi otpori i bune protiv pokušaja latinizacije. Masovnija naseljavanja Srba sa juga u ove krajeve počela su još u vreme kralja Ludovika I (1356. godine), a nastavila se posle bitke na Kosovu i u vreme vladavine despota Stefana Lazarevića i Đurđa Brankovića, kao i posle pada Smedereva (1459. godine). Kao posledica turskih osvajanja, mađarski etnički element brzo je iščezao sa područja Banata, a na njihovo mesto naselili su se Srbi. Prisustvo većinskog srpskog stanovništva na ovom području, razlog su što se u mnogim istorijskim izvorima i mapama nastalim između petnaestog i osamnaestog veka teritorija današnjeg Banata pominje pod imenom Rascija (Raška, Srbija) i Mala Raška (Mala Srbija).

Car Jovan Nenad[uredi]

Car Jovan Nenad, rođen u Lipovi u severnom Banatu

Ubrzo posle Mohačke bitke (1526. godine) i vojnog poraza koji je Ugarskoj nanelo Osmansko carstvo, na istorijsku scenu izlazi samozvani srpski car, Jovan Nenad. Uz pomoć vojske prvobitno sastavljene od srpskih plaćenika, Jovan Nenad uspostavlja svoju vlast u Bačkoj, severnom Banatu i delu Srema i stvara jednu prolaznu nezavisnu državu, čiji je glavni grad bila Subotica.

Na vrhuncu moći, Jovan Nenad se u Subotici krunisao za srpskog cara. Ova srpska država bila je kratkog veka. Ugarski plemići su se udružili protiv Jovana Nenada i porazili njegovu vojsku u leto 1527. godine, a car Jovan Nenad je ubijen. Tokom vremena, car Jovan Nenad je postao legendarna figura za Srbe. Mnogi istoričari ga smatraju začetnikom današnje Vojvodine, a u Subotici mu je podignut spomenik sa natpisom: „Tvoja je misao pobedila“ (ovo se tumači kao misao srpske samostalnosti u današnjoj Vojvodini u odnosu na Ugarsku/Mađarsku). Posle propasti careve države, Bačka i delovi Banata kojima je upravljao dolaze za kratko vreme ponovo pod ugarsku upravu, da bi ubrzo došli pod direktnu otomansku upravu.

Otomanska uprava[uredi]

Mehmed paša Sokolović, osvajač Banata

Od 1552. do 1717. godine, Banat je bio pod otomanskom vlašću kao Temišvarski vilajet (Temišvarska pokrajina), podeljen na sandžake, a sandžaci na nahije. Banat je u ime Otomanske imperije osvojio muslimanski Srbin Mehmed paša Sokolović, a u njegovoj vojsci bilo je tada 8.000 janičara i 100.000 akindžija, među kojima i 20.000 Srba. Uoči pohoda, Mehmed paša Sokolović je izdao proglas Srbima u Banatu, napisan ćirilicom na srpskom jeziku, kojim je Srbima obećao povlastice, znatna oslobođenja od nameta i poreza i punu zaštitu imovine i života.

Oko polovine 16. veka zapadni (ravni) Banat bio je etnički dominantno srpski, a istočni (planinski) Banat dominantno rumunski. Srbi su pretežno živeli u selima, dok je gradove nastanjivalo etnički i verski mešovito stanovništvo, koje je uključivalo Srbe, muslimane (Turci, islamizovani Srbi, Arapi), Rome, Grke, Cincare, Jevreje, itd. Bečkerek (današnji Zrenjanin) bio je tada jedno od najznačajnijih naselja u Banatu, a zbog zasluga koje su mu lokalni bečkerečki Srbi učinili prilikom osvajanja Banata, Mehmed paša Sokolović pretvorio je ovaj grad u svoju zadužbinu (vakuf), a njegove stanovnike oslobodio od svih vojnih nameta.

Posle obnove Pećke patrijaršije 1557. godine, koje je izdejstvovao Mehmed paša Sokolović, pravoslavni Srbi sa područja Banata došli su pod njenu jurisdikciju, a poglavar patrijaršije imao je tada titulu „patrijarha Srba, Bugara, pomorskih i severnih strana“. Iz toga doba na teritoriji Banata su poznate srpske episkopije: lipovska, vršačka, bečkerečka i temišvarska.

U drugoj polovini 16. veka, istočni deo Banata je, za kratko vreme, bio pod upravom vazalne otomanske kneževine Transilvanije, koja je na ovom području organizovala administrativnu pokrajinu poznatu kao Lugoški i karansebeški Banat.

Srbi u Banatu su, pod vođstvom velikobečkerečkog vladike Todora, podigli veliki ustanak protiv turske vlasti 1594. godine, a carevina im se osvetila spaljivanjem moštiju Svetog Save – najveće srpske relikvije, koju su poštovali čak i muslimani srpskog porekla. Ustanak se se nesrećno završio, a vladika biva uhvaćen i živ odran od strane Turaka. Ovo je bio jedan od najvećih ustanaka u srpskoj istoriji, a svakako najveći pre Prvog srpskog ustanka koji je predvodio Karađorđe.

Habsburška uprava[uredi]

Statua vojvode Stevana Šupljikca u Pančevu

Pošto je Habzburška monarhija izbacila Turke iz Banata, vojno ih porazivši, uspostavljen je Požarevački mir (1718. godine), prema kojem Banat postaje posed Habsburške monarhije. Banat je tada uređen kao posebna vojnička provincija pod imenom Tamiškog Banata, te je podeljen na 11 okruga. 1751. godine, Marija Terezija izuzima 8 (severnih) okruga iz nadležnosti vojnih vlasti, te uvodi civilnu administraciju, dok je od ostala 3 (južna) okruga, kasnije (1768—1773. godine) uspostavila banatsku vojnu granicu. Pokrajina Tamiški Banat je ukinuta 1778. godine. a njena teritorija je priključena Ugarskoj (u to vreme habsburškoj provinciji). Južni delovi Banata ostaju u sastavu vojne granice sve do njenog ukidanja 1873. godine.

Posle razvojačenja pomoriške i potiske granice, mnogi Srbi sa tih prostora su se preselili u Banat i naseljeni su u mesta pored Tise. Prilikom stvaranja banatske vojne granice, u njen sastav nisu ušli severni delovi današnjeg Banata, a Srbi su zbog toga bili nezadovoljni. Da bi stišala nezadovoljstvo Srba, koji nisu ušli u sastav granice formirala je Marija Terezija 1774. godine Velikokikindski privilegovani dištrikt sa sedištem u Velikoj Kikindi, a dištrikt se sastojao od 10 opština: Velika Kikinda, Mala Kikinda, Karlovo, Kumane, Karaš, Obilićevo (Josefovo), Srpski Krstur, Vranjevo, Melenci i Mokrin. Ovaj dištrikt je postojao sve do 1876. godine. U to doba u Banatu se već sprovodila snažna kolonizacija Nemaca. Pored Nemaca, na područje Banata se, zatim, doseljavaju i Mađari, Slovaci, Hrvati i drugi. Zbog međusobnog mešanja Srba i Rumuna, prostori srednjeg Banata, koji su do tada bili mešovitog srpsko-rumunskog karaktera, dobijaju pretežan rumunski karakter.

Za vreme austrijske uprave, Srbi sa područja Vojvodine i Banata su ostvarili crkvenu samostalnost u okviru Karlovačke mitropolije, koja je 1848. godine uzdignuta u rang patrijaršije. Jurisdikcija mitropolije je zahvatala područje od Jadranskog mora do Bukovine i od Dunava i Save do Gornje Ugarske, a karlovački mitropolit je imao crkvenu vlast nad pravoslavnim Srbima, Rumunima, Grcima i Cincarima, koji su živeli u granicama Habsburške monarhije.

Tokom 1848—1849. godine, zapadni deo Banata bio je u sastavu Srpske Vojvodine, a gradovi Veliki Bečkerek i Temišvar su jedno vreme služili kao prestonice Srpske Vojvodine.

U novembru 1849. godine, stvorena je nova austrijska pokrajina „Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat“, koja je, pored delova Bačke i Srema, zauzimala i veći deo Banata (izuzimajući vojnu granicu). Glavni grad pokrajine je bio Temišvar. Ova pokrajina je ukinuta 1860. godine, zatim je 1873. godine razvojačena banatska vojna granica, a 1876. godine je prestao da postoji Velikokikindski privilegovani dištrikt, te je čitav Banat podeljen na tri županije: torontalsku, tamišku i krašovsku i podređen je centralnoj državnoj ugarskoj upravi. Od Austrougarske nagodbe (1867. godine), Ugarska počinje da sprovodi snažnu kolonizaciju Mađara u Banat.

Južnoslovenske države[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Banat u Drugom svetskom ratu
Spomenik Žarku Zrenjaninu

Posle propasti Austrougarske, u Banatu je 31. oktobra 1918. godine proglašena kratkotrajna Banatska republika (trajala je nekoliko dana) sa sedištem u Temišvaru. Ovom akcijom su rukovodili lokalni Nemci i Mađari, a republika je rasformirana kada je, početkom novembra 1918. godine, srpska vojska posela teritoriju Banata. Posle potpisivanja Beogradskog primirja i uspostave demarkacione linije, srpska vojska je kontrolisala veći deo Banata, koji se 25. novembra 1918. godine, kao deo pokrajine nazvane Banat, Bačka i Baranja ujedinjuje sa Kraljevinom Srbijom, a zatim 1. decembra 1918. godine postaje deo Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije poznatog kao Kraljevina Jugoslavija. Mirovnim ugovorima u Versaju (1919. godine) i Trijanonu (1920. godine) određene su granice nove države prema Rumuniji i Mađarskoj. Prema ovim mirovnim ugovorima, teritorija Banata podeljena je između Kraljevstva SHS, Rumunije i Mađarske. Kasnije su učinjene još neke manje korekcije granice Kraljevstva SHS prema Rumuniji (Modoš, Pardanj).

Prema popisu, koji je sprovela Kraljevina SHS (31. 1. 1921.), Banat je imao 9.776 km² i 582.571 stanovnika (od toga 3.940 vojnika), od kojih je bilo Srba oko 240.000, Slovenaca 2.139, Čeha 2.081, Slovaka 15.544, Rusina 6, Bugara 2.277, Poljaka 70, Rusa 2.369, Mađara 102.104, Nemaca 138.292, Jevreja 4.690, Albanaca 375, Turaka 91, Rumuna 72.305, i ostalih oko 4.000. Po veroispovesti je bilo: pravoslavnih 310.846, katolika 225.000, grko-katolika 1.649, evangelista 39.210, muslimana 697, drugih 69, bez veroispovesti 590.

Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca bilo je u početku podeljeno na okruge i županije, a Banat je činio jednu županiju, čiji je centar bio Veliki Bečkerek. Od 1922. godine, zemlja se administrativno delila na oblasti, a područje Banata pripadalo je sledećim oblastima: Beogradskoj oblasti sa sedištem u Beogradu (Grad Beograd, deo Šumadije, zapadni deo Banata i istočni deo Bačke) i Podunavskoj oblasti sa sedištem u Smederevu (deo Šumadije i istočni deo Banata). Od 1929. godine, zemlja je podeljena na banovine (pokrajine), a područje Banata je uglavnom pripalo Dunavskoj banovini sa sedištem u Novom Sadu. Grad Pančevo nije bio u sastavu Dunavske banovine, već je pripadao zasebnoj Upravi Grada Beograda.

Posle Aprilskog rata i vojnog sloma Kraljevine Jugoslavije 1941. godine, područje Banata je okupirano od strane nemačkih trupa i, iako je formalno bilo u sastavu Nedićeve Srbije, faktički je predstavljalo posebnu autonomnu oblast kojom je upravljala lokalna nemačka nacionalna manjina. Namera Nemaca bila je da pretvore Banat u zasebnu državu Podunavskih Švaba, povezanu sa Trećim rajhom. Zbog toga su lokalne nemačke vlasti počele da progone Srbe (koji su bili najbrojniji narod u Banatu), a takođe i Jevreje i Rome. Tokom rata ubijeno je preko 7.500 stanovnika Banata, a na području Banata su vršene i egzekucije stanovništva dovođenog sa drugih područja. Na mestu Stratište pored sela Jabuka nemačke trupe su ubile oko 20.000 ljudi, koji su uglavnom dovođeni iz koncentracionog logora Sajmište kod Beograda, a na istom mestu nemačke trupe su koristile i peć za spaljivanje. Na stratištu je ubijen i najveći broj banatskih Jevreja. U avgustu 1942. godine, nemačke vlasti su proglasile da je Banat „judenrein“ ili „očišćen od Jevreja“. Lokalni banatski Nemci bili su regrutovani u SS diviziju „Princ Eugen“, čije se sedište nalazilo u gradu Pančevu, a ova divizija je učestvovala u operacijama nemačke vojske širom teritorije bivše Jugoslavije, gde je počinila brojne zločine protiv civilnog stanovništva.

Banat je oslobođen od nemačke okupacije 1944. godine, a od 1945. godine deo je Autonomne Pokrajine Vojvodine u sastavu Srbije i nove socijalističke Jugoslavije. Mali deo Banata u blizini Beograda (Pančevački rit) nije ušao u sastav Vojvodine, već postaje deo takozvane uže Srbije.

Demografija[uredi]

Etnička mapa srpskog Banata prema popisu iz 2002. godine
Vidi još: Demografska istorija Banata

Srpski Banat[uredi]

Prema popisu iz 2002. godine, stanovništvo srpskog dela Banata (izuzev njegovog dela koji pripada Beogradu) brojalo je 616.202 stanovnika, od čega:[1]

U većini gradova i opština srpskog Banata većinsko stanovništvo su Srbi. Mađari čine većinsko stanovništvo u opštini Čoka (51,56%), a Slovaci čine relativnu etničku većinu u etnički mešovitoj opštini Kovačica (41,07%). Rumuni čine etničku većinu u pojedinim naseljima, a Česi u naselju Češko Selo.

Rumunski Banat[uredi]

U rumunskom delu Banata većinsko stanovništvo su Rumuni, ali u pojedinim opštinama većinu čine i drugi narodi (po popisu iz 2002. godine): Srbi čine apsolutnu većinu u opštinama Požežena (52,09%) i Svinjica (87,27%), a relativnu većinu u opštini Sokolovac (49,54%); Hrvati (Krašovani) čine većinu u opštinama Krašova (84,60%) i Lupak (93,38%); Bugari čine većinu u opštini Staro Bešenovo (50,95%); dok Ukrajinci čine većinu u opštinama Štuka (63,65%) i Copacele (65,21%).[2]

Mađarski Banat[uredi]

U mađarskom delu Banata većinsko stanovništvo su Mađari, ali je u nekim selima u regionu (Deska, Sirig, Sentivan) prisutna i srpska manjina.

Gradovi[uredi]

Srpski Banat[uredi]

Najveći gradovi srpskog dela Banata su (broj stanovnika iskazan prema podacima sa popisa iz 2002. godine):

Rumunski Banat[uredi]

Najveći gradovi rumunskog dela Banata su (broj stanovnika iskazan prema proceni iz 2009. godine): [1]

Mađarski Banat[uredi]

Jedino značajno urbano naselje u mađarskom delu Banata je Ujseged ("Novi Segedin"), kvart grada Segedina.

Privreda[uredi]

Banatska ravnica
Banatska polja

Nekada je Banat bio veoma močvaran, a kada je isušen, postao je jedno od najplodnijih zemljišta u Evropi. Kao i susedna Bačka, Banat je, osim nešto na istoku, ravan, ali bez šuma i ruda. Stanovništvo se bavi u ogromnoj većini ratarstvom, te se proizvode sve vrste žita, naročito pšenica i kukuruz. Znatna je i kultura duvana i šećerne repe. Vinogradarstvo je razvijeno kod Vršca i Bele Crkve. Stočarstvo je takođe vrlo važno, ali ne u onoj meri kao pre, kada je bilo glavno zanimanje stanovništva. Trgovina je znatna, naročito sa žitom i stokom. Industrija je lepo razvijena u gradovima. Znatna je mlinska, a i ostala industrija, kao ciglane, šećerna, pivarska, kamena, kožna, drvna, tekstilna, keramička i dr.

Najveći grad u srpskom Banatu je Zrenjanin, koji je šesti po veličini grad u Srbiji (po popisu iz 2002). Pored Zrenjanina administrativni i kulturni centri Banata su Pančevo, Vršac i Kikinda. Trenutno najrazvijenija privreda je u Vršcu. U Banatu se nalaze i najbogatija nalazišta nafte i zemnog gasa u Srbiji.

Po vrednosti svoje zemlje i položaju između dve plovne reke, usred bogatih regiona, blizu Beograda, sa vrlo kulturnim stanovništvom, bogatom industrijom i vrlo znatnom trgovinom, Banat, kao region, zauzima vidno mesto u Srbiji i Vojvodini.

Simboli[uredi]

Tradicionalni simbol Banata je lav, koji se danas nalazi na grbu Vojvodine i grbu Rumunije.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Popis stanovništva, domaćinstva i stanova u 2002, Stanovništvo - knjiga 1: nacionalna ili etnička pripadnost - podaci po naseljima, Republika Srbija, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  2. ^ Centrul de Resurse pentru Diversitate Etnoculturală

Literatura[uredi]

  • Dr Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjige 1-3, Novi Sad, 1990;
  • Milan Tutorov, Mala Raška a u Banatu, Zrenjanin, 1991;
  • Milan Tutorov, Banatska rapsodija - istorika Zrenjanina i Banata, Novi Sad, 2001;
  • Jovan M. Pejin, Iz prošlosti Kikinde, Kikinda, 2000;
  • Vasilije Krestić, Iz prošlosti Srema, Bačke i Banata, Beograd, 2003;
  • Miodrag Milin, Vekovima zajedno (Iz istorije srpsko-rumunskih odnosa), Temišvar, 1995;
  • Milojko Brusin, Naša razgraničenja sa susedima 1919-1920, Novi Sad, 1998;
  • Dr Milenko Palić, Srbi u Mađarskoj - Ugarskoj do 1918, Novi Sad, 1995;
  • Njagu Đuvara, Kratka istorija Rumuna za mlade, Novi Sad, 2004;
  • Istorijski atlas, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva - Zavod za kartografiju „Geokarta“, Beograd, 1999;
  • Školski istorijski atlas, Zavod za izdavanje udžbenika Socijalističke Republike Srbije, Beograd, 1970;
  • Denis Šehić - Demir Šehić, Istorijski atlas Sveta, Beograd, 2007;
  • The Times History of Europe, Times Books, London, 2002;
  • Narodna enciklopedija (1927), članak Dušana Popovića;
  • L. Böhm, Delmagyarorszäg vagy az ugynevezett Bänsäg külön törtenelme (1867);
  • I. H. Schwicker, Geschichte des Temeser Banats (1861);
  • I. Szentklaray, Szaz es Delmagyarorszäg ujabb törteneteböl (1779-töl kezdve napjainkig (1879);
  • J. Radonić, Banat (Bratstvo. XV);
  • J. Radonitch, Le Banat (1919);
  • J. Wolf, Entwicklung der ethnischen Struktur des Banats 1890–1992 (Atlas Ost- und Südosteuropa / Hrsg.: Österreichisches Ost- und Südosteuropa-Institut; 2: Bevölkerung; 8 = H/R/YU 1, Ungarn/Rumänien/Jugoslawien), Gebr. Borntraeger Verlagsbuchhandlung, Berlin – Stuttgart (2004).

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :