Beograd tokom Drugog svetskog rata
Iz projekta Википедија
Sadržaj |
[uredi] Bombardovanje Beograda i Aprilski rat
6. aprila 1941. godine Nemačka avijacija otpočela je vazdušne napade na Beograd. prvi napad, u tri talasa, uz učešće 234 bombardera i 120 lovaca trajao je od 6:30 do 8:00 časova. tokom dana su izvedena još tri napada. Gađani su objekti: železnička stanica, električna centrala, bolnice, stambene četvrti i skloništa u parkovima. Do 8. aprila je od bombardovanja poginulo oko 12.000 lica. Porušene su 672 zgrade, jako je oštećena 1.601 zgrada, a delimično je oštećeno 6.829 zgrada.
O rezultatima šestoaprilskog bombardovanja Beograda, nemački pukovnik Tusen, kao očevidac, 16. aprila 1941. godine, poslao je izveštaj Hitleru: "Prema lično dobijenim utiscima, vazdušni napad na Beograd bio je manje u vezi sa vojnim operacijama... Bitan momenat dejstva vazdušnog napada na Beograd bio je iznenađenje. Kratko pred napad dat je alarm za napad iz vazduha, ali se stanovništvo, koje je mislilo da se radi o nekakvoj vežbi za zaštitu iz vazduha, nije osvrtalo na to. Napad je bio vremenski koncentrisan i iznenadio je stanovništvo u kućama ili na ulicama. Ljudi su delom još spavali, a seljaci su se baš vozili sa periferije u centar grada na pijace. Otuda je početak napada doveo do velikih gubitaka, a moralni utisak je bio veoma snažan... Moralna posledica napada bitno je pojačana bukom "štuka" i bombi, što je stvaralo utisak stalne pretnje i onda kada je dejstvo udaljeno. Prisustvo žena i dece i osećaj da oni ni na koji način ne mogu efikasno da se zaštite, niti da im se može pomoći, opterećivalo je nerve muškarcima. Ljudi koji su unezvereno tumarali ulicama tamo-amo i gledali kako im se kuće ruše, a oni ostaju bez krova nad glavom stvorili su i sami paniku... Leševi, koji su se nalazili svud unaokolo, pružili su jezovitu sliku. Pošto su u Beogradu organizacija za zaštitu iz vazduha i služba za spasavanje potpuno zatajile, leševi su danima ostali da leže na ulicama, posuti samo cvećem... Materijalna posledica napada postala je naročito teška usled uništenja električnih i vodovodnih instalacija, do čega je gotovo odmah usledilo. Njihovo uništavanje prilikom dužeg, stalnog napada, dovelo je, posle oko dve sedmice, do katastrofe i ljude je primoralo da napuste grad... "
Usled iznenadnog napada na Beograd 6. aprila 1941. godine, jedan broj Jugoslovenskih avijatičara, pilota lovaca, vinuo se u nebo bez posebne naredbe i pokušao, hrabro i požrtvovano da brani slobodu svoje zemlje i da se suprostavi neprijatelju.
Za odbranu Beograda bio je određen VI lovački puk, smešten u Zemunu i Prnjavoru. Ovaj puk je imao 43 aviona lovaca i hrabre vazduhoplovce, koji su pružili snažan otpor. Neprijatelj je bio zbunjen hrabrošću Jugoslovenskih pilota. Junaštvom se istakao pilot-lovac Dušan Borčić, koji se prvi vinuo u susret neprijatelju i hrabro poginuo. U toj neravnopravnoj borbi izginuli su: Miloš Žunić, Miho Klavor, Jovo Kapesić, Branislav Todorović, Karlo Štrebek, Milutin Petrov, Milivoje Bošković, Vladimir Gorup i Dobrica Novaković. Ovi hrabri piloti časno su branili Beograd. U znak sećanja na njih i poštovanje prema njihovom junaštvu jedna beogradska ulica, na Zvezdari nosi ime Ulica Deset avijatičara.
U Beogradu je 12. aprila 1941. godine ušlo izviđačko odeljenje nemačkog 41. motorizovanog korpusa iz pravca Pančeva. Tokom noći i jutra u grad su ušli delovi VII oklopne divizije iz pravca Zemuna i XI oklopne divizije iz pravca Topole.
U Beogradu je 17. aprila 1941. godine, u Štabu nemačke II armije, potpisana bezuslovna kapitulacija Jugoslovenske kraljevske vojske. Ovaj akt su potpisali predstavnici jugoslovenske oružane sile Aleksandar Cincar-Marković i general Radivoje Janković, predstavnik nemačke vojske armijski general fon Vajks i italijanski kraljevski izaslanik u Beogradu pukovnik Bonofati.
[uredi] Beograd pod okupacijom
[uredi] Banjički logor
 |
Za više informacija pogledajte Logor na Banjici. |
Formiran je 5. jula 1941. godine.
Upravnik logora bio je zloglasni Svetozar Vujković, nekadašnji agent u Upravi grada Beograda.
Logor je funkcionisao do oktobra 1944. godine. Za tri i po godine postojanja logora u njemu je stradalo 80.000 rodoljuba.
[uredi] Beograd centar ustanka naroda Jugoslavije
Napad nemaca na Sovjetski Savez, 22. juna 1941. godine, komunisti i drugi patrioti u Beogradu dočekali su spremni na akciju. Istog dana sastao se Politbiro CK KPJ. Na ovom sastanku, posle svestrane analize novonastale situacije, odlučeno je da se odmah pozove u oružanu borbu. Proglas s takvim pozivom je odmah štampan, i već 23. juna počelo je rasturanje po Beogradu i celoj zemlji. Bila je to istorijska odluka. Beograd se pretvorio u centar u kome su se brojni rukovodeći organi NOP-a formirali, sastajali i donosili planove za pokretanje oružane oslobodilačke borbe.
Politbiro CK KPJ održao je u Beogradu, 4. jula 1941. godine, još jedan istorijski sastanak, na kojem su njegovi članovi odlučili da se odmah počnu oružane akcije. Izrađen je i detaljan plan o pokretanju partizanskih akcija i formiranju partizanskih odreda u celoj zemlji. Posle tog sastanka, u Beogradu su se, 12. i 25. jula pojavila još dva značajna proglasa CK KPJ. U njima je detaljno razrađena politička linija KPJ i njena platforma u borbi za oslobođenje zemlje.
Odazivajući se pozivu CK KPJ, beogradski komunisti i drugi rodoljubi su, već u julu, počeli da u gradu vrše ozbiljne akcije protiv okupatora. Uporedo s akcijama, iz Beograda je veliki broj mladih ljudi otišao u partizanske odrede koji su dejstvovali u bližoj ili daljoj okolini.
[uredi] Rad ilegalne štamparije CK KPJ u okupiranom Beogradu
Grafički radnici, Slobodan Jović i Branko Đonović, dobrovoljno su prihvatili da budu neprekidno u skrivenoj štampariji i da u njoj organizuju štampanje letaka, novina, biltena i drugog materijala koji je potreban antifašističkom pokretu. Ova štamparija imala je imala veliki broj svojih saradnika, umetnika, književnika i drugih izveštača koji su donosili izveštaje, tekstove, ilustracije i važne podatke. Svi su oni odano radili i čuvali veliku tajnu, čak i onda kada su bili uhapšeni, pa i kada su odvođeni u logor smrti, na Banjici. Agenti specijalne policije činili su zverstva nad uhapšenima, samo da dođu do podatka, do mesta i ljudi koji rade u štampariji.
Tri godine su u skrivenoj štampariji na Dedinju radili Slobodan i Branko, oglašavajući se redovno u danima kada su okupatori tvrdili da je pokret uništen i da štamparije više nema.
Pred samo osobođenje Beograda domaći izdajnici, agenti i Gestapo uspeli su da konačno uđu u trag štampariji, 29. jula 1944. godine. Policija je opkolila Dedinje i krenulaka cilju. O ovoj izdaji i o svim događajima na vreme su bili obavešteni Slobodan i Branko. Sav su materijal koji se nalazio u štampariji uništili i spalili. sa uperenim pištoljima dočekali su policiju. Nisu se predali. poslednje metke svojih revolvera ostavili su za sebe, da nebi pali živi u ruke neprijatelju. kako su zajednički radili i u borbi položili svoje mlade živote, tako su i sahranjeni u zajedničku raku na groblju oslobodilaca Beograda. Za svoj veliki udeo u Narodnooslobodilačkoj borbi i požrtvovanu odbranu štamparije, 1946. godine Branko Đonović i Slobodan Jović su proglašeni narodnim herojima Jugoslavije.
[uredi] Savezničko bombardovanje Beograda 1944
[uredi] Borbe za oslobođenje Beograda od 14. do 20. oktobra 1944
|
Za više informacija pogledajte Beogradska operacija. |
Beograd, glavni grad Srbije i Jugoslavije oslobodile su 20. oktobra 1944. godine jedinice NOVJ i jedince Crvene armije.
Jedinicama NOVJ komandovao je general-lajtant Peko Dapčević, narodni heroj, a jedinicama Crvene armije general Vladimir Ivanovič Ždanov.
[uredi] Beograd grad Heroj
Povodom tridestogodišnjice oslobođenja Beograda, 20. oktobra 1974. godine, predsednik SFRJ Josip Broz Tito, uručio je predsedniku Skupštine grada Beograda Živoradu Kovačeviću Orden narodnog heroja Jugoslavije, kojim je odlikovao grad Beograd, za izuzetni doprinos narodnooslobodilačkoj borbi naroda Jugoslavije i borbi protiv fašizma.
Josip Broz Tito tada je rekao: "Drugarice i drugovi, pripala mi je velika čast da mogu danas ovdje, poslije tridest godina, predati jedan od najviših ordena, Orden narodnog heroja - gradu Beogradu. gradu heroju. Moram da kažem da mi je teško naći riječi da objasnim zašto mi danas, poslije trideset godina, predajemo Orden narodnog heroja gradu Beogradu. Pečat herojagradu Beogradu dali su oni kojih danas među nama više nema. To su bili omladinci i omladinke, djeca i odrasli ljudi, borci koji su išli u smrt da bi, dajući svoje živote, doprinijeli oslobođenju ovoga grada i cijele Jugoslavije. Na ulicama Beograda omladinci i omladinke, gotovo djeca, ginuli su u vrijeme kada su najviše voljeli da žive, ne slijepo i avanturistički, već duboko uvjereni da se bore za nešto što je mnogo više nego što su njihovi životi - za slobodu svojih naroda, za slobodu svoga grada. Ti ljudi - i djeca i odrasli koji su tokom četiri godine na ulicama Beograda prkosili neprijatelju, prkosili okupatoru i domaćim izdajnicima, svojim herojstvom su dali ne samo pečat heroja ovom gradu nego su i svojom krvlju prali sramotu koju su nanjeli izdajnici koji su se našli tu, u gradu Beogradu. I danas, poslije trideset godina, mi ovdje moramo da izrazimo vječitu zahvalnost, koju duguju ne samo današnje nego i buduće generacije, onima koji su svojim životima Beogradu dali slobodu i doprinijeli njegovom herojstvu. Ja sam duboko počašćen što je baš meni pružena mogućnost da ovdje predam ovaj orden. Jer, ja sam tad bio u Beogradu i svojim očima vidio kako je to izgledalo. Ja nemam drugih riječi, ne mogu ih naći, nego da još jednom ovdje kažem: hvala onim herojima, hvala toj omladini i svima onima koji su tada dali svoje živote, pružajući primjer i sadašnjim i budućim generacijama. Takva treba da bude naša omladina - i danas i u budućnosti. Hvala."
[uredi] Narodni heroji Beograda
- Stevan Dukić
- Branko Đonović
- Slobodan Jović
- Zaga Malivuk
- Vukica Mitrović
- Nenad Parenta
- David Pajić
- Đuro Strugar
- Jelena Ćetković
[uredi] Literatura
Tito u Beogradu 1941-1944, dr Ubavka Vujošević, Muzej grada Beograda, Jugoslovenska knjiga, Beograd 1977. godina
Narodni heroji Jugoslavije, Partizanska knjiga Ljubljana, Narodna knjiga Beograd, Pobjeda Titograd, 1982. godina
Beograd grad za sva vremena, Darinka Lekić, Nauka Beograd 1995. godina
