Beč
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
| Beč nem. Wien |
||||
|---|---|---|---|---|
 |
||||
|
||||
|
|
||||
| Država: |  Austrija |
|||
| Region: | — | |||
| Stanovništvo - grad: - aglomeracija: |
1.681.469 2.268.656 |
|||
| Površina grada | 414.65 km² | |||
| Gustina stanovništva | 4.011 st/km² | |||
| Nadmorska visina | 190 m | |||
|
|
||||
| Veb-strana | www.wien.gv.at | |||
| Gradonačelnik | Mihael Hojpl | |||
Beč (nem. Wien, mađ. Bécs, engl. Vienna, fr. Vienne, češ. Vídeň, slov. Viedeň, slv. Dunaj, ital. Vienna) je glavni grad i ujedno jedna od saveznih država Austrije. Sa oko 1 690 000 stanovnika[1] (2,3 miliona na širem području grada) Beč je 10. najveći grad Evropske unije , daleko najveći grad Austrije i njeno političko, ekonomsko i kulturno središte.
Grad leži na Dunavu u najistočnijem delu Austrije nedaleko od granice sa Slovačkom, Mađarskom i Češkom, na raskršću putnih pravaca sever-jug, povezujući Baltik sa Jadranom, i zapad-istok, povezujući zapadnu Evropu sa Balkanom i dalje Azijom. Istorija Beča počinje pre oko 4 milenijuma čime se područje grada svrstava među najstarije ljudske naseobine na svetu. Beč je tako jedna od najstarijih metropola u 'srcu' Evrope, carski grad i mesto ukrštanja raznih kultura i uticaja, grad koji je vekovima imao vodeću ulogu u kreiranju političke scene Evrope i ovog dela sveta. Bio je sedište imperatora Svetog rimskog carstva, glavni grad Austrijskog carstva te Austro-Ugarske monarhije kada i dostiže svoj vrhunac krajem XIX veka i sa oko 2 000 000 stanovnika predstavlja četvrti grad po veličini na svetu ( posle Londona, Pariza i Njujorka) i prvi južno-nemački grad, kulturno središte, rečnu luku, industrijski i trgovački centar povezan sa češkim, mađarskim i južnoslovenskim zemljama.
Posle perioda pada, usled dva svetska rata i okupacije grada od strane savezničkih snaga, Beč ponovo preuzima stare funkcije trgovačkog centra koji je u dobrim odnosima sa istočnoevropskim zemljama, univerzitetskog, kulturnog i turističkog centra koji ugošćava učesnike međunarodnih konferencija i kongresa. Time je Beč danas jedan od najvažnijih kongresnih centara na svetu i sedište mnogih međunarodnih institucija, od kojih su najznačajnije organizacija za evropsku bezbednost i saradnju (OSCE), Međunarodna agencija za nuklearnu energiju (IAEA), organizacija zemalja izvoznica nafte (OPEK), i jedan od četiri centara Ujedinjenih nacija. Grad je, između ostalog, i jedno od najomiljenijih evropskih odredišta turista iz čitavog sveta ali i imigranata koji čine, posebno poslednjih godina, veliki udeo u broju gradskog stanovništva. Grad godišnje posete milioni turista najviše zahvaljujući mnogobrojnim kulturno-istrojskim spomenicima, palatama i raznovrsnoj kulturnoj ponudi. Beč nosi i epitet muzičke prestonice sveta u kojoj su živeli i stvarali kompozitori kao što je Mocart ili Betoven i jednog od najznačajnijih kulturnih centara starog kontinenta.
Od 2001. godine kulturno-istorijsko jezgro Beča je na listi centara kulturne baštine od posebnog značaja i pod zaštitom Uneska. Na osnovu studije konsultantske firme za ljudske resurse Mercer iz 2009.godine, Beč je po kvalitetu života prvi grad na svetu.[2]
[uredi] Geografija
Beč se prostire na 414,65km² i time je najmanja savezna država Austrije. Iako smešten u najistočnijem delu Austrije, Beč je jedina austrijska savezna država koja se ne graniči ni sa jednom od susednih država Austrije. Nadmorska visina grada varira u rasponu od 151m u Lobau do 542m na Hermanskogelu ( nem. Hermannskogel). Gotovo polovina Bečkog regiona je pod zelenim površinama, od čega 28.4% teritorije grada zauzimaju parkovi i bašte, 16.6% bečke šume, dok se veliki deo ovih površina iskorišćava i u poljoprivredne svrhe. Beč je tako i jedna od 4 austrijske savezne države gde se uzgaja vinova loza, na 1.7% teritorije.
[uredi] Položaj
Povoljan geografski položaj imao je presudan uticaj na razvoj Beča, kao jednog od najvažnijih i najvećih gradova centralne Evrope. Grad je smešten između severoistočnih venaca Alpa, u Bečkom basenu na Dunavu. Istorijski Beč nalazio se južno od Dunava, da bi se do danas proširio i na drugu, severnu obalu reke. Beč je oduvek predstavljao raskrsnicu puteva između zapada i istoka, pravcem Dunava između centralne i jugoistočne Evrope, i na ruti najstarije evropske trase između juga i severa, na tkz. putu ćilibara (nem.Bernsteinstraße). Ovakav položaj grada pogodovao je prvenstveno razvoju trgovine i putne infrastrukture, a potom i ne manje značajnim kulturnim uticajima i prilivu stanovništva iz raznih regiona Evrope koji su dali veliki doprinos i ostavili jak pečat na razvoj čitavog Bečkog regiona. Nakon pada ‘gvozdene zavese’ 1989. godine, počinju vidno da jačaju ekonomske i saobraćajne veze sa susednim severnim i istočnim zemljama. Time je blizina Beča zemljama bivšeg istočnog bloka ponovo dobila na značaju. Tako je Slovačka prestonica Bratislava udaljena svega 60km od Beča, te je to jedinstven primer u Evropi da se dva glavna grada nalaze na tako maloj udaljenosti jedan od drugog (izuzimajući poseban slučaj Vatikana i Rima). Konačno, nakon širenja šengenskog prostra 21. decembra 2007. godine na Mađarsku, Češku i Slovačku, istočne granice Austrije se prvi put nakon novembra 1918. godine mogu ponovo prelaziti bez graničnih kontrola.
[uredi] Klima
Beč ima umereno-kontinentalnu klimu sa vlažnim uticajima iz Zapadne Evrope, odnosno Atlantika, i hladnijim kontinentalnim uticajem sa istoka. Grad ima relativno topla leta sa prosečnom dnevnom temperaturom u intervalu od 22°C do 26°C i najnižom letnjom prosečnom temepraturom od oko 15°C. Poslednjih godina međutim, temerature leti prelaze i 30°C. Zime su hladne, no ipak i relativno blage u odnosu na ostale delove Austrije sa prosečnom temeraturom od oko 0°C.
Prosečna godišnja temeratura u središnjim delovima grada iznosi 11.4°C, dok je u predgrađima i na obodu nešto niža i iznosi 10.2°C. Količina padavina generalno varira tokom godine i najviša je tokom juna u jula. Najveća verovatnoća snežnih padavina je u periodu od druge polovine decembra do početka marta.
[uredi] Istorija
Istorija Beča počinje pre oko 4000 godina, dok prvi pisani istorijski izvor datira iz 13. veka. Područje današnjeg grada predstavlja jednu od najstarijih ljudskih naseobina za šta veliku zaslugu ima njegov položaj. Beč je tako jedna od najstarijih metropola u 'srcu' Evrope, carski grad i mesto ukrštanja raznih kultura i uticaja, grad koji je vekovima imao vodeću ulogu u kreiranju političke scene Evrope i ovog dela sveta.
[uredi] Praistorija, rimsko doba i srednji vek
Na području koje zauzima današnji Beč nalazilo se prvobitno keltsko naselje Vedunia (nem.Waldbach). Upravo germanska reč i naziv grada Vienna verovatno dolazi od reči ovog prvobitnog naselja. Arheološka istraživanja pokazuju da je još za vreme starijeg kamenog doba na Bečkom području bilo sporadičnog naseljavanja, da bi od mlađeg kamenog doba ono bilo konstantno.
U 1. veku n. e. Rimljani su na prostoru današnjeg centralnog gradskog jezgra izgradili vojno utvrđenje (kastrum) u cilju odbrane granice tadašnje provincije Panonije. U produžetku kastruma nalazio se civilni grad Vindobona na prostoru današnjeg 3. bečkog okruga (nem. Bezirk). Još i danas se mogu razaznati pravac pružanja zidina rimskog utvrđenja i prolaza duž i ispod uličica Bečkog starog grada. Rimljani su se ovde zadržali sve do 5. veka n. e.
Keltsko naselje i kasnije vojno utvrđenje Rimljana nalazili su se na krajnjem istoku Zapadnog rimskog carstva te su stoga brzo postali žrtve velikih promena koje su nastupile usled seoba germanskih naroda. Postoje čak i dokazi o velikom požaru koji se dogodio početkom 5. veka n.e. kada je izgoreo veliki deo rimskih skladišta i utvrđenja, no preostali ipak nisu napuštani već su štaviše čak ponovo naseljavani. Ulice i kuće srednjevekovnog Beča pružale su se upravo pravcem zida rimskog utvrđenja zbog čega su doseljenici koristili jedan njegov deo, kao potporu pre svega, koji je i do danas očuvan.
Centar srednjevekovnog Beča bio je Berghof ( danas ulica Salvatorgasse). Prvo originalno pominjanje datira još iz 881. godine iz Salburških anala gde se opisuje bitka protiv Mađara ali je nejasno da li sama lokacija obuhvata grad ili Bečku reku. Prilikom arheoloških iskopavanja pronađeni su grobovi iz 6. veka, perioda kada su Bečom vladali Langobardi. Nakog toga Bečom dalje gospodare Sloveni pa potom Avari.
Nakon pobede Otona I u velikoj bici protiv Mađara 955. godine počinje uspon Beča. Već u 11.veku Beč je bio važno trgovačko središte, da bi ga 1105.godine autrijski vojvoda Hajnrih II proglasio svojim glavnim gradom. Svega godinu dana kasnije Austrija je postala vojvodstvo pa time i Beč sedište vojvoda.
Nakon završetka Trećeg krstaškog rata, engleski kralj Ričard I je prilikom povratka u Englesku zarobljen u Erdbergu (nem. Erdberg) pored Beča, što je danas područje 3. Bezirk-a. Novcem od otkupa, koji je plaćen za njegovo oslobađanje, osnovana je prva kovnica novca i počelo je prvo veće finansiranje gradske infrastrukture i proširenja Beča. Godine 1221. Beč je, kao drugi grad austrijskog vojvodstva posle Ensa (nem. Enns), dobio status grada i poseban trgovački zakon (nem. Stapelrecht). Poslednje znači da su svi trgovci, koji su prolazili kroz grad, svoje proizvode morali da nude i eventualno prodaju potencijalnim kupcima u Beču. Upravo to je omogućilo bečlijama posrednu trgovinu i to na način da su veoma brzo uspostavljene dalekosežne trgovačke veze, posebno duž Dunava i prema Veneciji.
[uredi] Habsburgovci
Nakon pobede kralja Rudolfa I nad češkim kraljem Otakarom II u bici 26.avgusta 1278. godine počinje vladavina dinastije Habsburgovaca u Austriji.
Za vreme vladavine dinastije Luksemburg, političko sedište carstva bio je Prag te je Beč u novonastalim okolnostima ostao u njegovoj senci. Rani Habsurgovci su međutim, pokušavali dalje da izgrađuju grad i time idu u korak sa vremenom i aktuelnim prilikama. Velike zasluge pripadaju pre svega Rudolfu IV koji je pametnom privredno-ekonomskom politikom uspeo da poveća životni standard stanovništva. Dva ključna poteza dala su mu nadimak „Utemeljitelj“: osnivanje Univerziteta u Beču 1365. godine i izgradnja velikog dela gotske crkve Sv.Stefana (nem. Stephansdom) u centru grada.
No ipak, dolazeći period previranja u dinastiji Habsburga doneo je kako mnoge promene, tako i izvesni privredni pad Beča. Posle izbora Alberta II za kralja Svetog rimskog carstva 1438. godine, Beč postaje njegova rezidencija. Za ovaj period i ime Alberta II posebno se vezuju masovna prognanstva i ubijanja bečkih jevreja 1421/1422. godine, nem. Wiener Gesera.
Od 1469. godine, grad u usponu postaje sedište biskupije, pa time glavna gradska crkva prerasta u katedralu Sv. Stefana (nem. Stephansdom). Godine 1556. Beč postaje konačno i sedište imperatora Svetog rimskog carstva čime su Ugarska (Mađarska) i Bohemija (današnja Češka) došle pod upravu Habsburgovaca.
Godine 1551. počinje period reformacije te se tako, doktrinom Martina Lutera, protestanizam brzo širio Bečom. U takvim okolnostima kralj Ferdinand je kao odgovor doveo Jezuite u grad koji su vrlo brzo ostvarili jak uticaj među stanovništvom Beča. Oni su osnovali svoje udrženje i škole koje je predvodio Bečki univerzitet te je time Beč postao polazna tačka kontrareformacije ili tkzv. katoličke obnove u Svetom rimskom carstvu.
[uredi] Turske opsade Beča
Još 1529. godine Beč je bio prvi put pod turskom opsadom, koja se završila neuspehom. Granica između habsburškog i osmanskog dela Ugarske ležala je gotovo 200 godina svega oko 150km istočno od grada što je prilično ograničavalo njegov razvoj. Sa druge strane, Beč je razvijao i sve više modernizovao planove odbrane i utvrđenja. Izgradnja sigurnosnih utvrđenja sve do polovine 17. veka činila je glavni i najveći deo svih građevinskih aktivnosti u gradu. Opravdanost ovih radova pokazala se već 1683. godine prilikom druge turske opsade koja je trajala svega 2 meseca nakon čega su se Osmanlije morala povući pred naletom vojske poljskog kralja Jana III Sobijeskog. Ovo je značilo i definitivan početak povlačenja Osmanlija iz centralne Evrope.
[uredi] Doba kulturnog vrhunca, period baroka i klasicizma
_058.jpg)
18. vek bio je zlatno doba za građevinarstvo i izgradnju, period uspona i procvata Beča. Došlo je do potpune reizgradnje i rekonstrukcije građevina i gradskih celina u stilu baroka (Vienna gloriosa), te su tako izgrađeni mnogobrojni dvorci i palate za plemiće od kojih su najpoznatije palata Šenbrun (nem.Schloss Schönbrunn), Lihenštajn (Liechtenstein), Švarcenberg (Schwarzenberg) kao i Belvedere (nem.Schloss Belvedere), raskošna palata sagrađena za austrijskog princa Eugena Savojskog.
Intezivna izgradnja odvijala se, međutim i izvan gradskih zidina, u bližim predgrađima. Od 1704. godine predgrađa uz samo gradsko jezgro Beča, tj. njegov zid (nem. Stadtmauer), dobijaju sopstveni sistem zaštite. Tako je izgrađen i nasip (Liniewall) koji se pružao pravcem današnjeg bečkog pojasa. On je razdvajao prva predgrađa (danas 3.Bezirk i dalje do 9.-og) od spoljašnjih, tj. udaljenijih ( danas od 10.-og do 16.-og Bezirk-a). Zaštitni nasip bio je ukupno dugačak 13,5 km i na njegovoj izgradnji bilo je angažovano kompletno stanovništvo grada uzrasta od 18 do 60 godina, te je tako završen u rekordnom roku od svega 4 meseca. Nasip širok i visok impozantnih 4 metara bio je izgrađen prvobitno od zemlje i ojačan palisadom, da bi tek 1735. godine dobio konačan izgled pošto je ozidan opekom. Oko njega se pružao čak i cik-cak kanal, i to prvenstveno iz sigurnosnih razloga. Novom reorganizacijom grada nasip je srušen 1894. godine a njegovi ostaci se mogu se mestimično i danas videti duž bečkog pojasa.
Nakon poslednjih velikih epidemija kuge 1694. odnosno 1713.godine, stanovništvo Beča konstantno raste. 1724. godine grad je prema procenama imao oko 150 000 stanovnika, da bi krajem 18. veka taj broj porastao do oko 200 000. U ovom periodu počinju da se osnivaju i manufakture, od koji prva u 2. Bezirk-u. Problem higijene u gradu postepeno se rešava prvom orgnaizacijom komunalnih službi, građevine i kuće u gradu se numerišu i sa radom počinje i gradska pošta.
Sa procvatom grada i gradskog života, Beč je ubrzo postao i jedan od najvažnijih kulturnih centara Evrope, ultimativno na polju klasične muzike čiji su najznačajniji predstavnici Jozef Hajdn, Volfgang Amadeus Mocart, Ludvig van Betoven i Franc Šubert.
[uredi] Carski grad između konzervatizma i avangarde
Od 1804. godine Beč je glavni grad novouspostavljenog Austrijskog carstva (1804.-1864.), da bi u njemu 1806. godine bilo proglašeno ukidanje Svetog rismog cartsva. U Napoleonovim ratovima grad je dva puta osvajan i to 1805. i 1809. godine. Nakon pada Napoleona, u Beču je 1814./1815. održan čuveni Bečki kongres kojim je uspostavljena nova politička mapa Evrope.
Naredno doba je obeleženo nemačkom revolucijom i brojnim političkim previranjima, ali i periodom bidermajera. Bidermajer je bio nadahnuće u politički teškoj situaciji i itekako se ispoljio kroz kulturu, književnost, modu i dizajn tog vremena. To je zapravo bio poslednji period pre industrijalizacije koja je veoma brzo usledila. Već 1837. godine je otvorena prva linija železnice u Austriji. Francuska revolucija 1848. godine imala je odjeka i u Beču te je tako 13.marta konačno ugušena nemačka revolucija i državni kancelar Meternih, pod pritiskom i masovnim protestima u Beču, podneo ostavku.
Od 1850. godine Beč se širi tako što se prva predgrađa unutar nasipa urbanizuju. 1858. godine srušene su gradske zidine (nem. Stadtmauer) koje su okruživale sam centar grada (danas 1.Bezirk) i na tom mestu sagrađen je bečki Ring (prsten) ili nem. Ringstraße. Bečki Ring je raskošna avenija dugačka 5,3km koja kruži oko centralnog dela Beča (1.Bezirk-a). Izgradnja je otpočela sa namenskim planom širenja grada na mestu srušenog gradskog zida odlukom cara Franca Jozefa I. Ring je završen i zvanično otvoren 1865., da bi u periodu od 1869. do 1888. godine bile završene raskošne građevine duž njega poput Bečke državne opere, berze, parlamenta, gradske skupštine, bečkog univerziteta, muzeja, akademija i pozorišta. Ova ulica jedinstvena je u svojoj monumentalnosti i dala je presudan pečat čitavog jednog perioda arhitektonskom stilu Beča. Zahvaljujući tome je u istoriju umetnosti uveden termin 'stil bečkog Ringa'.
Nakon velike poplave 1830. godine počelo se razmišljati o regulaciji toka Dunava kroz grad, što je i ostvareno u periodu od 1868. do 1875. godine. Mnogi rukavci sa obe strane reke su isušeni dok je centralni, koji se pružao ka centru grada, pretvoren u kanal i sa glavnim tokom reke obrazuje ostrvo, na kome su danas smešteni 2. i 20.Bezirk. Sa početkom industrijalizacije sredinom 19. veka i stanovništvo Beča počinje enormno da se uvećava. 1870. godine grad je već imao 1 milion stanovnika, da bi svega 40 godina kasnije, 1910.-te taj broj iznosio 2 miliona. Najpoznatiji gradonačelnik iz ovog doba bio je Karl Luger. Bio je u službi od 1897. do 1910. godine i poznat je po reformama komunalnih službi ali i po izraženom antisemitizmu.
Ovaj period predstavljao je ujedno i poslednji period kulturnog vrhunca Beča, tj. Bečke moderne (1890.-1910.). On međutim nije bio povezan sa udruženjima umetnika koji su pripadali bečkoj secesiji i koji su Beč načinili centrom ovog umetničkog pravca. Na polju muzike novitet je predstavljala Druga bečka škola. U ovakvim veoma blagotvornim okolnostima i kulturnoj atmosferi Sigmund Frojd je upravo u Beču razvio svoju psihoanalizu, jedan od najuticajnijih psiholoških pravaca.
[uredi] Prvi svetski rat i prva republika
Prvi svetski rat doneo je Beču, iako ne veća razaranja, opštu krizu u snabdevanju stanovništva i pustošenje. Kraj rata značio je i raspad Austrougarske monarhije i osnivanje republike. Republika Austrija proglašena je 12. novembra 1918. godine u Bečkom parlamentu.
1. januara 1922.godine Beč je razdvojen od Donje Austrije i time dobija status zasebne austrijske države. Politika gradskih vlasti u ovom periodu (1918.-1934.) bila je po prvi put demokratski orjentisana, te je grad nosio nadimak 'crveni Beč'. No ipak, Beč je u to vreme bio centar privredne i političke nestabilnosti međuratne Austrije, svojevrsna 'pozornica' gde su se kritikovale ali i odobravale odluke konzervativne vlade. Nepremostive razlike, između socijaldemokrata sa jedne i hrišćansko-socijalnog 'Domobranstva' savezne vlade sa druge strane, kulminirale su 1934.godine čak i izbijanjem građanskog rata. Borbe su se razbuktale pre svega u Beču, gde je bilans stradalih i povređenih bio nekoliko stotina. Nešto kasnije, nakon neuspele pobune radnika protiv austro-fašističkog režima u Beču, ukida se parlamentarizam i proglašava se autoritativna staleška drzava koja je ubrzo pripojena nacističkoj Nemačkoj (1938.).
[uredi] Nacizam i Drugi svetski rat u Beču
Odmah nakon nemačke okupacije (1938.) počele su pretnje, maltretiranja, plačke i isterivanja Jevreja iz Beča. Od oko 200 000 bečkih Jevreja u imigraciju je prognano oko 120 000 (među njima je najpoznatiji Sigmund Frojd), i oko 60 000 je ubijeno.
Bečka gradska vlast je po nacističkom principu ustanovila tkzv. 'veliki Beč' koji je nastao pripajanjem okolnih teritorija i integracijom lokalnog stanovništva. Veliki Beč bio je površinski čak tri puta veći od teritorije koja mu je zaista pripadala.
Od 1944. godine usledili su vazdušni napadi na grad pri čemu je uništena približno jedna petina gradskog urbanog prostora. Dosta je stradao i sam centar Beča i građevine od istorijske važnosti, pre svega zdanje Bečke opere i muzej Albertina. Katedrala Sv.Stefana je opljačkana i zapaljena iako je pre toga pretpela vazdušne napade praktično bez oštećenja. Ukupan broj žrtava vazdušnih napada na grad je 8 800.
Aprila 1945. došlo je do završnih borbi za Beč ili tkzv. 'bečke operacije' pri kojoj su trupe Crvene armije porazile Naciste i osvojile grad.
[uredi] Sovjetska uprava, druga republika i period obnove
Odmah nakon osvajanja Beča i završetka ratnih dejstava novoformirana sovjetska uprava pobrinula se za ponovno uspostavljanje gradskih struktura, te je brzo došlo do formiranja političkih partija i obnove političkog života. No tek u proleće 1945. godine sovjetske trupe su dopustile ulazak trupama 3 zemlje saveznice u grad: Sjedinjenih Američkih Država, Velike Britanije i Francuske. Beč je time od 1945. godine bio podeljeni grad, i to na 4 zasebna sektora.
Na Švarcenbergovom trgu (nem. Schwarzenbergplatzt), koji se u periodu od 1945. do 1956. godine zvao Staljinov trg, Crvena armija je podigla Spomenik oslobođenja i junaka ili Spomenik Crvene armije. Spomenik je otkriven 19. avgusta 1945. godine i njegovo očuvanje u prvobitnom obliku zagarantovano je ustavom Austrije.
Nakon završetka rata u Beču je usledio opšti privredni uspon i obnova, u čemu je veliku ulogu odigrao i Maršalov plan. Trupe savezičkih sila povukle su se definitvno iz grada do proleća 1955. godine, da bi potom 15.maja iste godine Austrija usvajanjem ustava konačno povratila i potpuni suverenitet nad svojom teritorijom.
[uredi] Beč u drugoj polovini 20. veka, do današnjih dana
U proleće 1956. godine Beč je prihvatio mnoštvo izbeglica iz Mađarske koje su bežale zapadno nakon neuspele pobune protiv komunističkog režima. Drugi talas iseljenika krenuo je ka Beču već 1968. godine ali ovog puta iz Čehoslovačke, nakon sloma Praškog proleća i sovjetske okupacije. Sve ovo značilo je da Austrija ponovo postajala zemlja doseljenika, nakon što je posle Drugog svetskog rata veliki broj stanovništva emigrirao u SAD u potrazi za boljim životom. Tome u prilog idu i sporazumi potpisani sa Turskom (1964.) i Socijalističkom Federativnom Republikom Jugoslavijom (1966.) o primanju radne snage iz ovih zemalja. To je uzrok i tome da danas najveći broj doseljenika u Beču potiče sa prostora bivše Jugoslavije, koji se čak i dodatno povećao izbegličkim talasom 90-ih godina.
Druga polovina 20. veka predstvalja i najduže mirnodopsko razdoblje u istoriji grada koje je dovelo do razvoja Beča u modernu, prema svetu otvorenu metropolu. Već 1957. godine Beč je postao sedište međunarodne agencije za atomsku energiju (IAEA), prve internacionalne organizacije nakon 1945. godine. Od 1965. grad je sedište i organizacije zemalja izvoznica nafte (OPEK-a). 1961. godine u Beču je održan sastank na najvišem nivou predsednika SAD-a Džona F. Kenedija i sovjetskog predsednika Nikite Hruščova. Veoma važna godina za Beč bila je i 1980.-ta kada je otvoren Bečki internacionalni centar (VIC) ili UNO-grad te je time Beč postao treće službeno sedište Ujedinjenih nacija. Sve ovo je doprinelo da se Beč pozicionira kao prepoznatljivi kongresni i posrednički centar za rešavanje konflikata u svetskim razmerama. 2006. godine su upravo u Beču vođeni pregovori o statusu Kosova i Metohije.
Izgradnjom Dunavskog tornja na severnoj obali Dunava 1964. godine i nešto kasnije kompleksa zgrada Ujedinjenih nacija, panorama Beča je znatno izmenjena duhom modernizma. Značajan impuls razvoju gradske infrastrukture dala je i izgradnja podzemne železnice (nem. U-Bahn) te je još 1978. godine otvoren prvi deo prve linije, dok radovi na usavršavanju i proširenju podzemne mreže vozova traju neprekidno do današnjih dana.
Danas se Beč po svim međunarodnim kriterijumima i istraživanjima svrstava među gradove sa najvišim kvalitetom života na svetu. Tome doprinosi veliki udeo zelenih površina na gradskom području (blizu 50%) pa time i veoma dobri ekološki uslovi i standardi u gradu, izuzetno visoka socijalna sigurnost, nivo zaštite i poštovanja ljudskih prava, prvoklasan zdravstveni i visoko razvijen obrazovni sistem, efikasna i moderna javna uprava, jako razvijena gradska infrastrukutra ( putna mreža, sistem javnog gradskog prevoza i kvalitet stanovanja), bogata i kvalitetna ponuda alternativnih aktivnosti i najzad šarenolikost kultura.
[uredi] Stanovništvo
Stanovništvo Beča, kao prestonice Austrougarske monarhije (1867-1918), se konstanto povećavalo, što je bila posledica industrijalizacije i migracija iz drugih delova Monarhije i Evrope. Neposredno pred Prvi svetski rat, 1910. godine, Beč je imao preko 2 miliona stanovnika i bio jedan od 5 najvećih gradova na svetu. Najveći broj doseljenika bio je češkog porekla, zbog čega je Beč postao 'drugi najveći češki grad', posle Praga. Nakon završetka Prvog svetskog rata i raspada Austro-Ugarske, veliki broj čeških i mađarskih imigranata se vraća u svoje novonastale države, čime ukupan broj stanovnika Beča počinje da se smanjuje. Sve do 80-tih godina prošlog veka broj stanovnika se smanjuje da bi u skorijoj prošlosti ponovo počeo da raste. Tome je doprinela i izuzetno velika migracija stanovništva sa prostora bivše Jugoslavije, mahom iz Srbije i Bosne i Hercegovine. Po podacima iz 2001. godine, oko 16% stanovništva Beča ima državljanstvo neke druge države, od čega je polovina sa prostora bivših jugoslovenskih republika, najviše Srba. Potom slede Turci (3.5%), Poljaci, Nemci itd. . Procenjuje se da danas u Beču živi preko 100 hiljada Srba.
-
Godina 1800 1850 1900 1910 1923 Broj stanovnika 271,800 551,300 1,769,137 2,083,630 1,918,720 Godina 1939 1951 1981 1991 2008 Broj stanovnika 1,770,938 1,616,125 1,531,346 1,539,848 1,678,435
[uredi] Kultura
Umetnost i kultura imaju dugu tradiciju u Beču. Posebnu vrednost i međunardnoi značaj ima kulturno stvaralaštvo na polju muzike čiji su utemeljitelji bili svetski poznati kompozitori i muzičari. U svetskim razmerama su poznati Bečki valcer, Hor bečkih dečaka, tradicionalne muzičke manifestacije kao što je Novogodšnji koncert bečke filharmonije, bečki balovi, kao i mnogobrojna kulturna zdanja poput Opere i mnogobrojnih gradskih pozorišta, galerija i muzeja. Beč je poznat i na polju literarnog stvaralaštva, alternativnih formi kulturnog izražavanja, boemstvu, tradicionalnoj kuhinji i mnogobrojnim kafeima.
Važni pravci, tj. kulturni krugovi i institucije u gradu bili su Bečka škola muzike (prva), Druga bečka škola muzike, Bečki krug filozofa, Bečka literarna grupa, Bečka škola fantastičnog realizma u slikarstvu i Austrijska škola ekonomsita.
[uredi] Umetnost
[uredi] Muzika
Beč važi za svetski glavni grad muzike jer su u njemu radili i vekovima stvarali kompozitori koji su dali presudan pečat svetskoj muzičkoj sceni, pre svega na polju klasične muzike.
Najpoznatiji predstavnici iz grupe bečkih klasičara ( 1780.-1827.) su Jozef Hajdn, Volfgang Amadeus Mocart, Ludvig van Betoven, Franc Šubert, Franc List, Johanes Brams, Johan Štraus (mlađi), Johan Štraus (stariji), Franc Lehar, Anton Brukner, Gustav Maler kao i članovi Druge bečke škole početkom 20. veka (Arnold Šenberg, Anton Vebern, Alban Berg) i Ernst Krenek.
Orkestar Bečke filharmonije, kome prilaze i članovi ansambla Državne opere, proglašen je 2006. godine najboljim evropskim orkestarskim sastavom po oceni međunarodnih muzičkih stručnjaka.
Muzičari i muzički producenti novog doba na polju elektonske muzike doneli su gradu međunarodnu popularnost i u jednom relativno novom muzičkom domenu, tkzv. Dauntempu. Ovaj novi muzički žanr zapravo potiče i originalno iz Beča i predstavlja opušteni žanr eletronske muzike, spoj više vrsta žanrova kao što su čil aut (engl. Chill Out), trip hop, džez, fank i drugi.
Beč ima razvijenu i pop-rok muzičku scenu, čiji je najznačajniji predstavnik Falko, pop, rok i hip-hop muzičar koji je 1986. godine dospeo na 1. mesto američke top liste singlova Bilbord hot 100 (engl. Billboard Hot 100) sa pesmom Rock Me Amadeus.
[uredi] Pozorište i opera
Scenska umetnost ima posebno dugu tradiciju i važno mesto na polju kulture i umetnosti u Beču. Pored Dvorskog pozorišta (nem. Burgtheather), jedne od najeminentnijih pozorišnih scena nemačkog govornog područja, poznati su i Narodno pozorište (nem. Volkstheather), prestižno jozefštatsko pozorište kao i Pozorište na bečkoj reci.
Pozorište na bečkoj reci je poslednjih godina preraslo u važnu pozorišnu scenu na kojoj se izvode svetske premijere mnogobrojnih mjuzikla, među kojima je daleko najpoznatiji i najuspešniji Elisabeth, mjuzikl izvođen širom sveta i na mnogim jezicima. Lutkarsko pozorište palate Šenbrun nudi drugačiji prikaz, kroz umetničku igru skupocenih marioneta, različitih pozorišnih komada i opera za decu i odrasle. Od 2000.-te godine dodeljuje se i prestižno Nestroj - pozorišno priznanje najuspešnijim velikanima scenske umetnosti u različitim kategorijama, najvažnije priznanje ove vrste na nemačkom govornom području.
Bečka državna opera je jedna od najpoznatijih operskih kuća na svetu. Pored nje značajna je i Narodna opera (nem. Volksoper), poznata pre svega po tipičnim bečkim operetama, ali i klasičnim mjuziklima. Zdanje u kojem je premijerno izvedena Betovenova opera Fidelio od 2000. godine ponovo je isključivo zgrada opere. Koncerti klasične muzike održavaju se još i u zdanju Bečkog muzičkog udruženja ( pre svega u čuvenoj “Zlatnoj sali )”) i najzad u Bečkom koncertnom domu (nem. Wien Konzerthaus ). Zanimljivo je da se u okviru Muzičke kuće, koja je otvorena 2000. godine u Beču, nalazi i Muzej zvukova za decu i odrasle, prvi takav muzej na svetu.
[uredi] Muzeji
Istorijski najznačajniji muzejski eksponati danas se čuvaju u zdanju Hofburga. Među najznačajnijima su riznica Habsburške dinastije, deo čitave kolekcije sabranih eksponata od prvorazrednog značaja među kojima se ističe kruna Svetog rimskog carstva i carska kruna Austrijskog cartva. Ovde se nalazi i tkzv. Sisi-muzej posvećen austrijskoj carici Elizabeti i Nacionalna biblioteka Austrije.
Čuvena Albertina pripada takođe dvorskom kompleksu Hofburga. Ovaj muzej obuhvata impozantnu zbirku grafika sa oko 65 000 crteža i preko milion grafika što je čini najvećom na svetu. U novom delu kompleksa Hofburga nalazi se Efeski muzej koji predstvalja deo Muzeja istorije umetnosti, kolekcija starih muzičkih instrumenata kao i zbirka dvorskih lovačkih trofeja.
Sa suprotne strane Ringa u odnosu na Hofburg nalazi se Trg Marije Terezije i dva, gotovo identična muzejska zdanja, Prirodnjačkog i prethodno pomenutog Muzeja istorije umetnosti. Muzej istorije umetnosti obiluje pre svega kolekcijom slika iz doba renesansnog slikarstva, majstorskim delima Brojgela, Rembranta, Rubensa, Ticiana i drugih, dok se u Prirodnjačkom muzeju čuva statueta Vilendorske Venere, remek-dela paleolitske umetnosti.
[uredi] Bečki okruzi
 |
Za više informacija pogledajte Bečki okruzi |
Beč se sastoji od 23 okruga. Po nepisanom pravilu, okruzi od Bečlija bivaju nazvani po njihovom broju, a retko kad imenom. Na primer „17. Bezirk”, srp.(17. okrug), ili takođe „Der Siebzehnte”, srp. („sedamnaesti“). Brojevi okruga se nalaze na svakom znaku sa imenom ulice, ispred imena ulice, npr.„17., Pezzlgasse”, srpski (. „17., Peclgase“).
[uredi] Galerija slika
 Parlament |
 Dvorac Belvedere |
 Kompleks UN |
 Bečka državna opera |
 Skulptura Johana Štrausa u gradskom parku |
 Prirodnjački muzej |
 Kvart muzeja |
 Dunav park |
[uredi] Gradovi pobratimi
[uredi] Vidi još
[uredi] Reference
- ^ http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html
- ^ http://www.mercer.com/qualityoflivingpr
[uredi] Spoljašnje veze
- Wien.info - Zvaničan sajt turističkog centra.
- Wien.gv.at - Zvaničan sajt zajednice, sa interaktivnom mapom.
- O Beču - Turistički, građanski i kulturni vodič sa interaktivnim mapama i slikama.
- Virtual Vienna Net, Vienna Expats
- VR Vienna - Virtualna tura Beča
- Slike Beča
- ZoomVienna - Umetničke fotografije Beča
- Vienna - Slike Beča
- ZoomVienna, Vien.at - Foto-blogovi
|
|
|
|---|---|
|
Beč • Burgenland • Gornja Austrija • Donja Austrija • Koruška • Salcburg • Tirol • Forarlberg • Štajerska |
|
|
|||||
|---|---|---|---|---|---|
|
Amsterdam • Andora la Velja • Ankara* • Astana* • Atina • Baku* • Beograd • Berlin • Bern • Beč • Bratislava • Brisel • Budimpešta • Bukurešt • Vaduc • Valeta • Varšava • Vatikan • Viljnus • Dablin • Zagreb • Jerevan* • Kijev • Kišinjev • Kopenhagen • Lisabon • London • Luksemburg • Ljubljana • Madrid • Minsk • Monako • Moskva • Nikozija* • Oslo • Pariz • Podgorica • Prag • Rejkjavik • Riga • Rim • San Marino • Sarajevo • Sofija • Skoplje • Stokholm • Talin • Tbilisi* • Tirana • Helsinki Napomena * - Nalaze se u Aziji, ali se nalaze u državi koja ima društveno-političku povezanost sa Evropom. |
|||||
Koordinate: 48° 07' - 48° 19' S 16° 11' - 16° 34' I
