Bečej

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Bečej

Gradska kuća u Bečeju
Gradska kuća u Bečeju

Grb
Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Pokrajina Zastava Vojvodine Vojvodina
Upravni okrug Južnobački
Opština Bečej
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 23895
Gustina stanovništva 114 st/km²
Položaj
Koordinate 45°37′05″N 20°02′06″E / 45.618, 20.035
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Nadmorska visina 84 m
Površina 226,7 km²
Bečej na mapi Srbije
{{{alt}}}
Bečej
Bečej na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj 21220
21221
Pozivni broj 021
Registarska oznaka BČ / БЧ


Koordinate: 45° 37′ 05" SGŠ, 20° 02′ 06" IGD

Bečej (ranije Stari Bečej) je grad i sedište istoimene opštine koja se nalazi u Južnobačkom okrugu u Vojvodini, Srbija. Prema popisu iz 2011. Bečej je imao 23985 stanovnika.

Bečej je ekonomski centar na srednjem toku Tise kroz Srbiju. Nalazi se na važnom putu koji povezuje Novi Sad i Suboticu. Grad se prvi put spominje 1091.

Nazivi[uredi]

Bečej je poznat po još nekim nazivima na drugim jezicima: mađ. Óbecse, nem. Altbetsche, rum. Becei.

Geografija[uredi]

Na desnoj obali Tise je od davnina veliko naselje, grad panonskog tipa, jedan od najvećih u Potisju, privredno, društveno i kulturno središte ovog dela Vojvodine - Bečej. U opštini Bečej su: Bačko Petrovo Selo, Bačko Gradište, Radičević i naselje Mileševo. Bečej je na pogodnom geografskom položaju, na raskršću železničkih i drumskih puteva, na veštačkim kanalima i reci Tisi.

Istorija[uredi]

Bečej, na bačkoj strani, nekada Stari Bečej, nastao je iz Tvrđave na adi Tise, koja je spajala naselja na levoj i desnoj obali reke. Na teritoriji današnje opštine, prilikom arheoloških iskopavanja, nađeni su predmeti iz ranijih epoha ljudskog društva. Na osnovu do sada obavljenih istraživalja i nađenog materijala, zna se da je ovo područje bilo naseljeno od pet milenijuma p. n. e., odnosno od starijeg neolita. Na mestu današnjeg grada i u njegovoj okolini život se odvijao kroz gotovo sve praistorijske kulture i periode. Nađena su naselja iz neolita, eneolita, bronzanog doba kao i naselja gvozdenog doba, sve do istorijskog perioda.

Početkom nove ere teritoriju su nastanili Sarmati. Tokom Velike seobe naroda kroz ovu teritoriju su naseljvala mnoga plemena zadržavajući se duže ili kraće na jednom mestu ostavljajući kuće i grobove. Najbrojnije ostatke iz tog perioda ostavili su Avari između 6. i 9. veka koji su u grobovima svojih pokojnika često ostavljali bogate priloge.

Bečej se prvi put pominje 1091. godine. Kao utvrđenje Bečej se spominje 1238. g kada je ugarski kralj Bela IV svojom darovnicom poklonio Bečej u posed kaluđerima krstašima iz Stolnog Beograda. Severno od Bečeja nalazilo se naselje Perlek, koje je zaživelo još u 11.-12. veku. Prema turskim tefterima pominje se kao naselje još 1650. godine, ali je 1698. godine bez stanovnika. Arheološkim iskopavanjem u ovom naselju nađen je čitav niz objekata: poluukopane zemunice, silosi, otpadne jame, bunari i rovovi. Najlepši predmeti koji su nađeni na ovom lokalitetu nalaze se danas u holu fabrike „Karbo-Dioksid“, koja se posle privatizacije zove Linde, gde je napravljena mala izložba.

U 15. veku bio je posed srpskog despota Đurađa Brankovića. Do sredine 16. veka Bečej je promenio desetak feudalnih gospodara u okviru feudalne Ugarske.

Turski vezir Mehmed-paša Sokolović osvaja ga 1551. i pod turskom vlašću ostaje do 1687. godine. Nakon velikog austrijsko-turskog rata krajem XVII veka, Velike seobe Srba pod Arsenijem III Čarnojevićem i sklapanja mira u Sremskim Karlovcima 1699. ova teritorija dolazi u austrijsku vlast. Da bi osigurala svoje carstvo od upada Turaka, austrijska vlada duž novih granica je osnovala Potisko–pomorišku vojnu granicu. Od 1702. do 1751. grad je pripadao Potisko-pomoriškoj vojnoj granici Habzburške monarhije.

Mapa Potiskog distrikta

Posle Austrijsko-turskoga rata iz 1717. i sklapanja mira u Požarevcu iste godine, Turska je izgubila Banat, a samim tim prestaje potreba postojanje Potiske granice. Tadašnje županjske vlasti tražile ukidanje privilegije graničara, čemu su se ovi žestoko suprostavljaju. Nakon ukidanja ovog dela Vojne granice, mnogi Srbi koji su živeli u gradu odlaze u Rusiju. Da bi umirila graničare, austrijska vlada je 1751. osnovala Potisko-krunski distrikt sa sedištem u Bečeju. Distrikt je postojao od 1751. do 1848. Troje privilegija je dato distriktu 1759, 1774. i 1800. Prva privilegija distriktu je definisala status njegove autonomije, dok je druga dozvolila Mađarima da se nasele u distriktu. U periodu koji je sledio Mađari su zamenili Srbe kao većinski narod u gradu. U to vreme dolazi do povećanja broja stanovnika, tako po popisu iz 1820. u njemu živi 8.357 stanovnika. Prema popisu iz 1910., stanovništvo Bečeja je brojalo 54.275 lica, od kojih je 30.465 govorilo mađarskim, a 22.821 srpskim jezikom. U njemu bilo četrnaest potiskih opština. U periodu od blizu jednog veka postojanja distrikta u Bečeju se razvilo zanatstvo, trgovina i druge privredne i društvene delatnosti i on postaje politički i kulturni centar srednjeg Potisja. Bečej će u sastavu austrougarske carevine ostati do kraja Prvog svetskog rata 1918, kada ovo krajevi ulaze u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Između dva svetska rata u nasteje teška industrija Bečeju sa oko 1500 radnika i taj broj se neće značajnije menjati. Posle Drugog svetskog rata, Bečej je i dalje sresko mesto sve do 1955. kada je pripojen vrbaškom, a te godine prelazi u novosadski srez, do 1966. kada su ukinuti srezovi. Godine 1955. Mileševo i Radičević ulaze u sastav opštine Bečej, a 1960. i Bačko Gradište i Bačko Petrovo Selo. Takva administartivna podela postoji i danas.

Demografija[uredi]

Centar Bečeja sa pravoslavnom i katoličkom crkvom u prvom planu.
Vidi još: Demografska istorija Bečeja.

U naselju Bečej živi 20547 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,5 godina (37,9 kod muškaraca i 41,1 kod žena). U naselju ima 9614 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,66.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 22944 [1]
1953. 23322
1961. 24963
1971. 26722
1981. 27102
1991. 26634 26301
2002. 26462 25774
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[2]
Mađari
  
11.725 45,49%
Srbi
  
11.197 43,44%
Jugosloveni
  
808 3,13%
Hrvati
  
298 1,15%
Romi
  
185 0,71%
Crnogorci
  
172 0,66%
Muslimani
  
71 0,27%
Albanci
  
59 0,22%
Makedonci
  
55 0,21%
Nemci
  
38 0,14%
Slovaci
  
27 0,10%
Rusini
  
19 0,07%
Rumuni
  
18 0,06%
Ukrajinci
  
13 0,05%
Bunjevci
  
11 0,04%
Slovenci
  
10 0,03%
Bugari
  
9 0,03%
Rusi
  
6 0,02%
Goranci
  
6 0,02%
Česi
  
4 0,01%
Bošnjaci
  
4 0,01%
nepoznato
  
170 0,65%


Kultura[uredi]

Srpska pravoslavna crkva
Katolička crkva u Bečeju

U gradu su zanimljivi arhitektonski spomenici, monumentalne crkve, od kojih se u pravoslavnoj ističe ikonostas, rad Uroša Predića. U centru grada je veliki Spomenik slobodi (Kristina Vitkijević Plavska), obeležje revolucionarne borbe stanovnika ovog grada u Drugom svetskom ratu. U Bačkom Petrovom Selu je znamenit ikonostas, rad Teodora Ilića Češljara.

Nedaleko od Bečeja nalazi se dvorac koji je pripadao porodici Dunđerski koji su bili zemljoposednici, a koji je sada preuređen u hotel i restoran pod imenom Fantast, koji se nalazi u vlasništvu poljoprivrednog kombinata PIK Bečej. U kapeli pored dvorca nalaze se ikonostasi Uroša Predića.

Kultura i kulturna događanja[uredi]

Kulturna delatnost opštine odvija se preko četiri organizacije: Narodne biblioteke, Gradskog muzeja, Istorijskog arhiva i Centra za kulturu.

Narodna biblioteka je najstarija ustanova iz ove oblasti. Osnovana je 1863. godine. Svojom delatnošću pokriva sva mesta opštine, a raspolaže sa 80.000 knjiga. Gradski muzej je ustanova zavičajnog karaktera, osnovan je 1953. godine. Tokom svog postojanja se razvijao i proširivao svoju delatnost, tako da je sada zastupljena arheologija, istorija, likovno stvaralaštvo, etnologija, priroda, numizmatika i drugo. U organizaciji Muzeja, 1954. godine je osnovana i Umetnička kolonija Bečej, koja je dala znatan doprinos na obogaćivanju likovne zbirke.

Istorijski arhiv Senta, Odsek za istorijsku građu Bečej bavi se pronalaženjem i zaštitom dokumenata koji su značajni za rekonstruisanje naše dalje i bliže prošlosti. Centar za kulturu je organizator amaterske delatnosti u opštini. U okviru njega deluju ansambl narodnih pesama i igara „Đido“, „Tisa“, „Lole“, zatim likovna sekcija, pozorišna, mlada dramska sekcija, recitatorska, itd.

Početkom 90-ih godina oformljen je kulturni pokret pod imenom „Itaka“, on je zamišljen kao inicijator kulturnog „buđenja“ mladih ljudi u Bečeju, u okviru „Itake“ počele su sa radom mnoge radionice, kao što su dramska, likovna, organizovane su javne tribine na razne aktuelne teme, u Bečeju su gostovali tada još neafirmisani mladi glumci sa svojim predstavama.

Za Bečej je veoma značajna manifestacija Majke igre- smotra dečjeg stvaralaštva Srbije. U Bečeju se odvija i umetničko takmičenje srednjoškolske omladine na mađarskom jeziku.

Kulturno-istorijski spomenici[uredi]

Bečej je grad star više od 900 godina. U njemu se nalaze brojni kulturno-istorijski spomenici. U samom centru grada svojom monumentalnošću se izdvaja srpska pravoslavna crkva. Podignuta je 1858. godine, a rađena je u vizantijskom stilu. U crkvi se naročito ističe visoki ikonostas sa klasicističko-romantičarskim dekoracijama i sa 63 ikone, koje je radio poznati akademski slikar Uroš Predić.

U centru grada je i katolička crkva koja je svoj sadašnji oblik dobila 1830. godine. To je jednobrodna građevina, polukružne apside na severu, izdužene osnove i sa zvonikom na čeonoj starni. Poseduje dve oltarske slike poznatog mađarskog slikara Mora Tana, rođenog 1828. godine u Bečeju. Trgom dominira i spratna zgrada opštine iz 1881. godine, a uz nju se nalazi zadužbina baronese Eufemije Jović iz 1894. godine, koje je izgrađena u secesionističkom stilu. Dve zgrade od 1902. godine čine jednu celinu, tako da se fasada Skupštine opštine Bečej prema trgu proteže u dužini od preko 60 metara.

Trg okružuju i nekadašnja osnovna škola (danas srednja mašinska) iz 1861. godine, spratna zgrada bivšeg hotela „Central“ (sada Centar za kulturu i srednja Ekonomsko- trgovačka škola), zgrada štamparije „Proleter“ (bivša Potiska štedionica), kancelarije „Fadip-a“ (nekada Ajfelova, zatim Komaromijeva kuća iz 1901. godine) i kuća Bogdana Dunđerskog iz 1904. godine.

Vredno pažnje predstavlja i ustava na ušću Velikog bačkog kanala u Tisu. Brana je rađena po planovima Hajnca Alberta, tehničkog direktora kanala, u periodu od 1895. do 1900. godine. Postoji verovatnoća da je konstrukcija ovog objekta izašla iz Ajfelove radionice. Šlajzovi su urađeni na električni pogon. Struju za njihov rad proizvodila je hidrocentrala koja je napravljena neposredno pored njih. Ova ustava je bila jedna od najsavremenijih u svetu u to vreme.

Obrazovanje[uredi]

Prema istorijskim podacima prva srpska osnovna škola osnovana je u Bečeju 1703. godine, a mađarska 1765. godine. Dečje zabavište na mađarskom jeziku osnovano je 1881. godine, a na srpskom jeziku 1887. godine. Prva srednja škola je zanatska koja počinje sa radom 1883. godine, dok 1913. godine. U Bečeju se od specijalna škola za decu zaostalu u razvoju, niža muzička škola, gimnazija, ekonomska-trgovačka škola i mašinska škola.

Privreda[uredi]

U opštini je najrazvijrnija poljoprivreda. Najveće organizacije su poljoprivredno-industrijski kombinat i metalna industrija. U okolini Bečeja su bogata lovišta i poznata izletišta, čarde na Tisi, a u samom gradu je Bečejska banja (1904) - Centar za rehabilitaciju.

Grad i opština Bečej svoj razvoj najviše duguju tipičnim ravničarskim bogatstvima: plodnoj zemlji, vodnom fondu, zemnom gasu i izvorima termalne vode. Otuda je poljoprivreda (na 44000 ha izuzetno kvalitetne zemlje) zauzela prvo mesto u privrednom usponu opštine Bečej. Povoljni klimatski uslovi, blizina reke Tise, kanala Dunav—Tisa—Dunav i tradicionalna naklonjenost stanovništva ka poljoprivredi utisnuli su svoj specifični pečat. Kao logična posledica prirodnih i socio-kulturnih potencijala razvija se i agroindustrijski kompleks koji čini temelj ukupne industrijske proizvodnje. Tu se prvenstveno misli na PIK Bečej (Poljoprivredno- industrijski kombinat), koji se osim ratarstava i stočarstva bavi i preradom povrća i voća u svojoj radnoj jedinici „Flora-Bečej“, doradom semena, a kao posebno preduzeće se izdvojila „Pivara Bečej“.

Preradom metala se bavi nekada čuvena fabrika automobilskih delova i opreme „Fadip“, drveta fabrika nameštaja „8. oktobar“, soje nadaleko čuvena fabrika „Sojaprotein“. Tu su i fabrika stočne hrane „Bečejka“, fabrika građevinskog materijala „Fit“ i Fabrika četaka Tisa. Pored skoro svih grana privrede razvijeno je i građevinarstvo, a postoji i duga tradicija zanatstva. Trgovina, kao jedna od najstarijih ljudskih delatnosti, prati privredu u njenom razvoju i utiče na opštu dinamiku protoka robe i kapitala, što se i odražava kroz zainteresovanost najznačajnijih banaka da budu prisutne na ovom području.

Sport[uredi]

Sport u Bečeju ima dugu tradiciju. Društvo biciklista osnovano davne 1872. godine, a Streljačko društvo 1878. godine. Ta sportska društva nisu bila slična današnjim, ali je njihova veličina u tome što su postavili temelj sportskoj aktivnosti koja se kasnije nastavlja kroz razvoj velikog broja sportova. To su pre svega gimnastika, atletika, plivanje, veslanje itd.

U Bečej je u leto 1911. godine doneta prva fudbalska lopta, kada je počeo da se igra fudbal. Danas u opštini deluju 32 kluba, od kojih se neki nalaze i u saveznim ligama. Najznačajnijim rezultatima i najdužom tradicijom u ligaškom takmičenju izdvajaju se vaterpolisti, fudbaleri, teniseri, košarkašice, košarkaši i rukometaši. Bečej je poznat po velikom uspehu vaterpolo kluba Bečej koji je 2000. godine bio pobednik na turniru fajnal fora koji je održan u Bečeju i time su vaterpolisti Bečeja postali prvaci Evrope. FK Bečej je 1994. godine bio član prve savezne lige.

U okviru Aero-kluba „Bečej“ deluje zmajarska sekcija čiji su članovi postigli najbolje rezultate u ovom atraktivnom sportu na prostoru Državne zajednice SCG. Na devet održanih Državnih prvenstava osvojili su pet prvih mesta, jednom bili drugi i dva puta treći. Najtrofejniji zmajar SCG je Dušan Zahar koji je četiri puta uzastopno bio prvak SCG, jednom bio drugi i dva puta treći. Prvo mesto je osvojio i Đurić Radomir. Oni su bili i jedini učesnici iz SR Jugoslavije na Prvim svetskim vazduhoplovnim igrama koje su održane u Turskoj 1997. godine i zauzeli 12. mesto.

Posebno značajan za razvitak sporta je Omladinski sportski centar, gde se najviše i odvija sportski život.

Turizam[uredi]

Značajno bogatstvo ovog grada predstavljaju termalne vode. Zahvaljujući njima u Bečeju od 1904. godine postoji Gradsko kupatilo, danas Jodna banja. U njenoj neposrednoj blizini nalazi se Omladinski sportski centar sa zatvorenim i otvorenim olimpijskim bazenom, Goranski park i rasadnik i hotel "Bela lađa" koji zajedno čine izuzetan kompleks za posetioce u neposrednoj blizini izletišta na Tisi.

Na udaljenosti od oko 12 kilometara od Bečeja u pravcu puta Bečej-Bačka Topola nalazi se dvorac koji je dvadesetih godina 20. veka izgradio poznati veleposednik Bogdan Dunđerski. Danas je on preuređen u hotel "Fantast" visoke B kategorije. U neposrednoj blizini se nalazi i kapela. Ikonostas na kapeli, freske na zidu i mozaik nad ulazom je delo akademskog slikara Uroša Predića. Čitav kompleks se nalazi u sastavu PIK Bečej. Tu se nalazi i poznata ergela čije usluge turisti mogu koristiti. Izvanredni su i tereni za lovni turizam.

Teritorijom opštine protiče reka Tisa, a tu je i Veliki bački kanal, Beljanska bara kao i niz manjih kanala bogatih ribom što sve omogućava veliki izvor za ljubitelje ribolova. „Ribnjak Bečej“, koji se nalazi između Bečeja i Bačkog Gradišta, pruža dobre terene za sportski ribolov, a u njegovom sastavu nalazi se riblji restoran.

Politika[uredi]

Rezultati izbora 11. maja 2008. godine:

  1. Mađarska koalicija - Ištvan Pastor - 6.366 glasova - 29,63 % - 13 odborničkih mandata
  2. Pokret za Bečej - Dušan Jovanović - 3.859 glasova - 22,22% - 8 odborničkih mandata, koji su 2010. godine pristupili Demokratskoj stranci
  3. Za evropsku opštinu Bečej - Boris Tadić - 3.646 glasova - 16,97% - 7 odborničkih mandata
  4. Koalicija Srpska sloga za Bečej - SRS - DSS - NS - Dragan Živkov Džaja - 3.236 glasova - 15,06 % - 6 odborničkih mandata
  5. Kao jedna kuća - 1.128 glasova - 5,25 % - 2 odbornička mandata, pristupili Vojvođanskoj partiji i kasnije Ujedinjenim regionima Srbije (URS-u)
  6. Lista za našu opštinu - Koalicija PUPS i GG Uspešni ljudi - Milovanov Živko - Braca - 756 glasova - 3,25 %
  7. Liberalno demokratska partija - Stari Bečej - Novi ljudi - Čedomir Jovanović - 732 glasa - 3,41 %
  8. Pokret za preokret - Jovan Ječanski Jole - 673 glasa - 3,13 %
  9. Socijalistička partija Srbije - Dr. Zora Apić - 627 glasova - 2,92 %

Skupština opštine Bečej, broji 36 odbornika, po stranačkom sastavu:

  1. Demokratska stranka (DS) - 14 odbornika sa nakadšnjim odbornicima Pokreta za Bečej-Dušan Jovanović
  2. Savez vojvođanskih Mađara (SVM) - 6 odbornika
  3. Srpska radikalna stranka (SRS) - 4 odbornika
  4. Demokratska zajednica vojvođanskih Mađara (DZVM) - 5 odbornika
  5. Vojvođanska partija (bivša KJK), sada URS - 2 odbornika
  6. Demokratska stranka vojvođanskih Mađara (DSVM) - 2 odbornika
  7. Liga socijaldemokrata Vojvodine (LSV) - 1 odbornik
  8. Demokratska stranka Srbije (DSS) - 1 odbornik
  9. Nova Srbija (NS) - 1 odbornik

Lokalnu vlast su sredinom 2008. godine obrazovali: Pokret za Bečej, Savez vojvođanskih Mađara, Demokratska stranka, Demokratska stranka vojvođanskih Mađara, Kao jedna kuća, Liga socijaldemokrata Vojvodine i G17 Plus. Oktobra 2009. godine Kao jedna kuća istupila je iz lokalne vlasti, odbornici Pokreta za Bečej pristupili su Demokratskoj stranci (početkom 2010. godine), što su učinili i odbornici G17 Plus (januar 2011. godine), dok su odbornici Demokratske zajednice vojvođanskih Mađara tokom 2010. godine istupili iz odborničke grupe Mađarske koalicije. Predsednik Skupštine opštine Bečej je Dušan Jovanović (PzB, sada DS) koji je u prošlom periodu bio Predsednik opštine. Sekretar Skupštine opštine je Dragica Skakić (PzB, sada DS), koja je tu funkciju obavljala i u prošlom mandatu. Predsednik Opštine Bečej je Knezi Peter (SVM), koji je u prošlom mandatu bio Zamenik Predsednika opštine. Sadašnji zamenik gradonačelnika je Budislav Medurić (DS). Članovi Opštinskog veća su: dr. Ric Đerđ (SVM - zdravstvo i socijalna zaštita), Ačai Ištvan (SVM - mesne zajednice i civilne organizacije), Varnju Ilona (DSVM - obrazovanje i kultura), Dušan Radivojević (PzB/DS - privreda i investicije), Boja Andraš (PzB/DS - poljoprivreda), Marjan Radičević (G17 Plus, sada DS - Nacionalno investiciono planiranje), Šandor Pal - Paja (LSV - međunacionalni odnosi i odnosi sa verskim zajednicama) i Dragan Mesaroš (DS - mala i srednja preduzeća). Zaštitnik građana (tkzv. Ombudsman) opštine Bečej je Deli Čaba.

Poznati stanovnici[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  2. ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  3. ^ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Spoljašnje veze[uredi]