Bombardovanje Beograda (1944)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte članak Bombardovanje Beograda.
Bombardovanje Beograda 17. aprila 1944.

Beograd su anglo-američke vazdušne snage tokom Drugog svetskog rata bombardovale 11 puta. Infrastruktura u Beoradu je bombardovana tri puta u aprilu, dva puta u maju, po jednom u junu i julu i četiri puta u septembru 1944[1][2][3]. Najteže žrtve zabeležene su tokom aprilskog bombardovanja 16. i 17. aprila 1944. godine, što se poklopilo sa prvim i drugim danom pravoslavnog Uskrsa te godine. Glavna jedinica u ovoj akciji bila je američka 15. vazduhoplovna jedinica, sa bazom u Fođi na jugu Italije. Učestvovalo je 600 bombardera, koji su sa 3000-5000 metara ispuštali „tepih bombe“. Protivavionska odbrana nije postojala.

Bombardovanje je nastavljeno većim intenzitetom 17. aprila, kada je pogođen koncentracioni logor Sajmište. U logoru je poginulo 60 logoraša, a oko 150 je ranjeno.

Više poginulih je bilo tokom 16. aprila. Stanovništvo Beograda je u to vreme verovalo da je bombardovanje uvod u vojnu invaziju saveznika.

Beograd je od strane saveznika ponovo bombardovan 21. aprila, 24. aprila, 18. maja, 6. juna, 8. jula, i 3. septembra 1944.

Posledice[uredi]

Po nemačkim izvorima poginulo je 1.160 Beograđana, 343 nemačkih i 96 italijanskih vojnika, od toga 250 nemačkih vojnika na glavnoj železničkoj stanici, a u skladištu Banovo Brdo 46 Nemaca i 96 Italijana. Povređeno je preko 5.000 civila. Preliminarni podaci do kojih je došla Jugoslovenska vlada u izbeglištvu govorili su o oko 3.000 žrtava u Beogradu i 1.200 u Zemunu. Arhivska građa u Zemunu govori o 154 poginula i sahranjena čoveka. Po podacima beogradskih groblja, sahranjeno je 453 identifikovana leša, 104 neidentifikovanih muških, 93 ženskih i 28 dece (ukupno 668).

Zvanično objavljeni ciljevi bombardovanja bili su: koloseci Beograd-Sava, Zemunski aerodrom i fabrike aviona Rogožarski i Ikarus. Uništene su u Zemunu fabrike Ikarus, Danubijus, Zmaj, Teleoptik, zemunska železnička stanica i aerodrom. U Beogradu je oštećena fabrika Rogožarski i stambeni blokovi oko nje, brodogradilište, rafinerija na Čukarici i deo beogradske železničke stanice. Oštećeni su i mostovi na Savi i Dunavu.

Prilikom uskršnjeg bombardovanja 1944. godine srušeno je tadašnje porodilište u Krunskoj ulici, koje je bilo na mestu gde se danas nalazi Zavod za zaštitu zdravlja studenata. Razaranja su bila najveća u oblasti Bajlonove pijace gde je poginulo 200 ljudi od zalutale bombe. Pogođena je Palata Albanija (pogođeno je sklonište u kome su svi izginuli), Terazije, Tehnički i Pravni fakultet, više bolnica, humanitarnih institucija i crkava. Na jednoj od neeksplodiranih bombi je bio natpis: „Srećan Uskrs!“.

Prema nemačkim procenama stradalo je oko 4000 ljudi a prema procenama ambasade SAD 2271.[4]

Posledice bombardovanja su bile vidljive na pojedinim zgradama u Beogradu i posle sedam decenija.[5]

Materijalna šteta[uredi]

Nakon oslobađanja Beograda, ambasada SAD je obavila je procenu štete nastale savezničkim i nemačkim bombardovanjem. Ukupna šteta nastala bombardovanjem iznosila je 220.150.000 dinara (3.992.000 $ po kursu iz 1939. godine). Od ovog iznosa udeo američkog bombardovanja u stambenoj šteti iznosi 1.222.000, a na stvarima 1.270.000 $. Šteta nastala nemačkim bombardovanjem 1941. godine procenjena je na 1.100.000 $, pri čemu kod nemačkog dela, najviše štete nad imovinom građana pripisano je direktnoj pljačci.[6]

Kontroverze[uredi]

Američki glavni štab je početkom 1944. odlučio da uništi što veći broj fabrika, komunikacija i naftonosnih polja u Rumuniji, a posebno one instalacije koje su radile za glavnu fabriku Meseršmita u Viner Nojštatu kod Beča. Tokom marta i aprila 1944. bombardovani su ciljevi u Mađarskoj i Rumuniji. Beograd je bio rezervni cilj napada. Loše vremenske prilike nad Rumunijom su doprinele tome da ovaj rezervni cilj bude izabran.

Postoje svedočanstva[traži se izvor od 02. 2014.] iz kojih se vidi da je Vrhovni štab partizanskog pokreta, konkretno Josip Broz Tito i Koča Popović, tražili od saveznika da bombarduju nemačke ciljeve u Srbiji. Britanska sredstva izveštavanja su izvestila[traži se izvor od 02. 2014.] da je bombarovanje Beograda izvršeno na Titov nalog.

Bombardovanje važnih vojnih ciljeva u Srbiji su tražili Jugoslovenska vlada u izbeglištvu i vojska Draže Mihailovića još 1942. i 1943. aprila 1944. tvrdili su da su saveznicima sugerisali spisak ciljeva za bombardovanje u Beogradu uz pristanak Slobodana Jovanovića[7][8].

Spomen - groblje žrtava bombardovanja[uredi]

U okviru kompleksa beogradskog Novog groblja, 1966. godine formirano je Spomen - groblje stradalih u savezničkom bombardovanju Beograda na Uskrs, 16. aprila 1944. Autorka Spomen - groblja bila je arhitekta Milica Momčilović. Petnaest mermernih ploča nalaze se na jedanaest ozidanih betonskih humki koje podsećaju na rovove u kojima su primarno sahranjivani postradali, Na posebnim pločama ispisana su imena 313 identifikavanih žrtava i podaci o 78 neidentifikovanih žrtava muškaraca, 71 žene i 16 dece.

Filmski žurnal[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ dr Momčilo Pavlović: „Istina o savezničkom bombardovanju srpskih gradova 1944. godine - Srbi nisu bili posebno izabrana meta“ (dnevni list Danas, 17-18.04.2004.)
  2. ^ Richard G. Davis: Bombing the European - Axis Powers A Historical Digest of the Combined Bomber Offensive 1939–1945", Air University Press, Alabama 2008
  3. ^ MEDITERRANEAN THEATER OF OPERATIONS (MTO), COMBAT CHRONOLOGY OF THE US ARMY AIR FORCES
  4. ^ Dr Mile BJELAJAC: DOKUMENTI O ŠTETAMA NASTALIM BOMBARDOVANJEM BEOGRADA 1941–1944. strane 218, Pristupljeno 9. 4. 2013.
  5. ^ I gradske fasade pamte kuršume iz Drugog svetskog rata („Večernje novosti“, 28. novembar 2013)
  6. ^ Dr Mile BJELAJAC: DOKUMENTI O ŠTETAMA NASTALIM BOMBARDOVANJEM BEOGRADA 1941–1944. strane 217 i 218, Pristupljeno 9. 4. 2013.
  7. ^ Prof. dr Đorđe Stanković: „REVIZIONISTI“ I SAVEZNIČKO BOMBARDOVANjE BEOGRADA 1944. GODINE, Vojnoistorijski glasnik 1-2/2006.
  8. ^ Dr Milan Terzić: JUGOSLOVENSKA KRALjEVSKA VLADA, GENERAL DRAGOLjUB MIHAILOVIĆ I SAVEZNIČKO BOMBARDOVANJE CILjEVA U JUGOSLAVIJI 1942-1944. GODINE, Pristupljeno 9. 4. 2013.

Spoljašnje veze[uredi]