Rat u Bosni i Hercegovini

Rat u Bosni i Hercegovini (Između Srba i Bošnjaka)
	Deo
	;
Vreme:	1992. – 1995.
Lokacija:	Bosna i Hercegovina
Uzrok rata:
Rezultat:
Promene u teritoriji:
Sukobljene strane
VRS,JNA, vojska APZB	ABiH, HVO,HOS,HV
Zapovednici
Radovan Karadžić (Predsednik Republike Srpske); Ratko Mladić (Komandant Vojske Republike Srpske) Fikret Abdić (Predsednik Autonomne pokrajine Zapadna Bosna	Alija Izetbegović (Predsednik BiH); Sefer Halilović (Komandant vojske BiH 1991-1993); Rasim Delić (Komandant vojske BiH 1993-1995)
Jačina
Gubici
	{{{podaci}}}

Vreme:	1992. – 1995.
Lokacija:	Bosna i Hercegovina
Uzrok rata:
Rezultat:	Dejtonski sporazum
Promene u teritoriji:	podela na RS i Federaciju BiH

Rat u Bosni i Hercegovini
	Deo
	; Zgrada u Sarajevu, u plamenu
Vreme:	1992. – 1995.
Lokacija:	Bosna i Hercegovina
Uzrok rata:
Rezultat:	Dejtonski sporazum
Promene u teritoriji:	podela na RS i Federaciju BiH
Sukobljene strane
Zapovednici
Jačina
Gubici
	{{{podaci}}}

Iz projekta Википедија

(Preusmereno sa Босански рат)

Skoči na: navigacija, pretraga

Rat u Bosni i Hercegovini (Između Hrvata i Bošnjaka)

Deo

Vreme:	1992. – 1994.
Lokacija:	Bosna i Hercegovina
Uzrok rata:
Rezultat:
Promene u teritoriji:

Sukobljene strane

Bosna i Hercegovina

Hrvatska Republika Herceg-Bosna

Hrvatska

Zapovednici

Alija Izetbegović (Predsednik BiH)
Safet Halilović (Komandant Armije BiH 1992-1993)
Rasim Delić (Komandant armije BiH 1993-1995)
Arif Pašalić

Franjo Tuđman (predsednik Hrvatske)
Mate Boban (Predsednik Hrvatske Republike Herceg-Bosne)
Milivoj Petković (Komandant HVO)
Dario Kordić (Predsednik Hrvata Centralne Bosne)

Jačina

Gubici

{{{podaci}}}

Rat u Bosni i Hercegovini (Između Srba i Hrvata)

Deo

Vreme:	1992. – 1995.
Lokacija:	Bosna i Hercegovina
Uzrok rata:
Rezultat:
Promene u teritoriji:

Sukobljene strane

Republika Srpska

JNA

Hrvatska Republika Herceg-Bosna

Hrvatska

Zapovednici

Slobodan Milošević (Predsednik Srbije 1989-1997)
Radovan Karadžić (Predsednik Republike Srpske)
Ratko Mladić (Komandant Vojske Republike Srpske)

Franjo Tuđman (predsednik Hrvatske)
Mate Boban (Predsednik Hrvatske Republike Herceg-Bosne)
Milivoj Petković (Komandant HVO)
Dario Kordić (Predsednik Hrvata Centralne Bosne)

Jačina

Gubici

{{{podaci}}}

Rat u Bosni i Hercegovini je prihvaćen naziv za vojni sukob na području Bosne i Hercegovine koji je trajao od 6. aprila 1992. do 14. septembra 1995. Ovaj rat se često opisuje i kao "Građanski rat u Bosni i Herceovini" ili "Agresija na Bosnu i Hercegovinu". Nacionalizam, te kompleksnom kombinacijom političke, društvene i sigurnosne krize, koja je usledila nakon završetka hladnog rata i raspad SFRJ, doveli su do krize koja će se kasnije pretvoriti u ratno žarište. Eskalacija ratnih sukoba sledi nakon referenduma za nezavisnost, te priznavanja BiH od strane Ujedinjenih Nacija. Rat je završen je zvaničnim potpisivanjem dejtonskog sporazuma. Pretposavlja se da je tokom rata stradalo oko 100.000 ljudi, dok je istovreno raseljeno oko 1,8 miliona.

Sadržaj

1 Političko stanje pre početka rata
- 1.1 Raspad Jugoslavije
- 1.2 Situacija u Bosni i Hercegovini
2 Počeci rata
- 2.1 Referendum 1992
3 Antiratni protesti
4 Tok rata
5 Dejtonski mirovni sporazum
6 Uloga međunarodne zajednice
7 Vidi još
8 Spoljašnje veze
9 Reference

[uredi] Političko stanje pre početka rata

[uredi] Raspad Jugoslavije

Rat u Bosni i Hercegovini je usko vezan sa raspadom Jugoslavije. Jugoslovenska kriza počinje slabljenjem dotadašnje komunističke vlasti, a što se može okarakterisati kao dio opštih promena koje su uslijedile završetkom Hladnog rata u svetu. U slučaju Jugoslavije, komunizam je sve više gubio ideološku snagu pred najezdom nacionalizma (u prvom redu srpskog koji je ujedno rasplamsavao i ostale), krajem osamdesetih godina XX veka.

[uredi] Situacija u Bosni i Hercegovini

Etnička kompozicija stanovništva u BiH 1991.

Popis stanovništva na dan 31. marta 1991. godine za BiH navodi ukupno 4.354.911 stanovnika. Od toga su 1.902.869 stanovnika (43.7%) bili Muslimani, 1.364.363 (31.3%) Srbi, 752.068 (17.3%) Hrvati, dok su 7.7 posto činili pripadnici drugih nacija i Jugosloveni. Muslimani su bili većina u 45 opština (u 13 relativna, u 31 apsolutna), Srbi u 34 opština (5 relativna, 29 apsolutna), a Hrvati su bili većina u 20 opština (6 relativna, 14 apsolutna).

Na prvim slobodnim, demokratskim izborima u novembru 1990. godine pobedila je koalicija tri najveće nacionalne stranke u zemlji, sastavljena od Stranke demokratske akcije (SDA), Srpske demokratske stranke (SDS) i Hrvatske demokratske zajednice (HDZ). (vidi Izbori u Bosni i Hercegovini)

Nacionalne stranke su, bez obzira na povremena prepucavanja i uzajamne optužbe oko metoda agitacije (npr. neretko vezanje zelene muslimanske zastave i hrvatske šahovnice) i bojazan da se ne napravi politički savez Bošnjaka i Hrvata protiv Srba, ipak su uspostavile prećutni savez. Iako su se programski i politički međusobno razlikovale, osnovni razlog koji ih je povezivao i stvarao idilu harmonije i tolerancije bio je antikomunizam, odnosno zajednička želja da dotadašnjoj socijalističkoj vlasti u zemlji dođe kraj.

Stranke su podelile vlast po nacionalnom ključu, tako da je za predsednika Predsedništva Republike BiH izabran Musliman, za predsednika Skupštine Srbin, a za predsednika Vlade Hrvat. Sporazum o podeli vlasti funkcionisao je za vrijeme izborne utrke, u pobedi na izborima, te u podeli funkcija, čime je ustvari i okončan.

Završetak raspada SFRJ, započet slovenačkim proglašenjem nezavisnosti i kratkotrajnim ratom protiv JNA, nastavio se intenziviranjem napora Hrvatske na sticanju nezavisnosti. U Hrvatskoj su u ljeto 1991. godine intenzivirani ratni sukobi između JNA i Hrvatske vojske (tada republičkog Ministarstva unutarnjih poslova /MUP/ i jedinica Zbora Narodne garde /ZNG/). Nakon isteka tromesečnog moratorija na proglašenje nezavisnosti, sklopljenog uz posredovanje predstavnika Evropske zajednice na Brionima u julu 1991. godine, JNA proglašava delimičnu mobilizaciju 3. oktobra 1991.godine, a Hrvatska 8. oktobra 1991. godine proglašava prekid svih veza s ostatkom SFRJ.

Skupština BiH je (bez učešća srpskih pretstavnika, reagujući na događaje, 15. oktobra 1991. godine donela "Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine". Tim činom odlučeno je da se povuku predstavnici BiH iz rada saveznih organa dok se ne postigne dogovor između svih republika koje sačinjavaju Jugoslaviju. Na to su pristali predstavnici SDA i HDZ, dok su predstavnici SDS-a odbili djelovati po donesenom aktu. Ovaj Akt je doprinio stvaranju međunacionalne napetosti i BiH i bio uvod u predstojeće ratne sukobe.

Na skupštini Predsedništva i Vlade BiH donesena je odluka prema kojoj se regruti i rezervni sastav neće slati u JNA. Ujedno, Muslimani i Hrvati su mobilisali rezervni sastav MUP-a BiH koji su upućeni prema Bosanskoj Gradiški i Bosanskoj Kostajnici.

Od sredine septembra do sredine novembra 1991. godine, oslanjajući se na opštine u kojima je osvojio vlast, SDS uspostavlja srpske autonomne oblasti (SAO), koje su u svim svojim djelovanjima bile nezavisne od centralne vlasti. Kao rezultat Muslimanse i Hrvatske želje za otcepljenje BiH iz Jugoslavije i sve veće međunacionalne tenzije usledio je referendum srpskog naroda, 9. i 10. novembra 1991. godine, na kojem su Srbi izglasali uspostavljanje samostalne srpske republike u granicama BiH, sa namerom ostanka u SFRJ. Delovi Vlade u Sarajevu, sastavljeni od Muslimana i Hrvata, su izneli je stav da referendum smatra neustavnim i nevažećim, tako da nije poduzela nikakve dalje mere. HDZ BiH je 12. novembra 1991. godine proglasio Hrvatsku zajednicu Posavine u Bosanskom Brodu, a 18. novembra 1991. godine u Grudama je proglašena i Hrvatska zajednica Herceg Bosna (HZHB).

Srbi su 9. januara 1992. godine "autonomne oblasti" formalno proglasili Srpsku Republiku Bosnu i Hercegovinu (kasnije preimenovana u Republiku Srpsku) pre nego što je Skupština BiH 25. januara 1992. Potom je usledilo proglašenje Hrvatske zajednice Središnje Bosne 27. januara 1992. godine.

[uredi] Počeci rata

Rast napetosti u Republici BiH doveo je do masovnog ličnog naoružavanja i porasta broja incidenata.

Od jeseni 1991. godine do početka rata, širom Bosne i Hercegovine dolazi do brojnih incidenata.

[uredi] Referendum 1992

Uprkos protivljenju Srba, jednog od tri konstitutivna naroda u BiH, muslimansko-hrvatska većina je raspisala referendum o nezavisnosti BiH i time dovela BiH na rub građanskog rata. Referendum o nezavisnosti BiH proveden je 29. februara i 1. marta 1992. godine, na kojem je 64 do 67% od biračkog tela izašlo na glasanje, a gotovo 98% je glasalo za nezavisnost.

Na sarajevskom naselju Baščaršija,pucano je toga dana 1. marta 1992. na srpske svatove i tom prilikom ubijena jedna osoba. Kao odgovor na provokaciju ubojstva srpskih svatova iste večeri Srbi su podigli barikade po Sarajevu, a u razdoblju od 1. do 5. marta podigli su barikade pored Sarajeva i u drugim bosanskohercegovačkim gradovima (Šamac, Derventa, Odžak).

U Sijekovcu 26.marta 1992, kraj tadašnjeg Bosanskog Broda hrvatska vojska i muslimanske snage počinile su teški zločin i ubili su 60 Srba civila. ^[1] To je označilo prelaz sa pojedinačnog puškaranja na velike sukobe.

Tokom marta nacionalna rukovodstva završavaju pripreme za početak rata. Potkraj marta beleže se mestimična puškaranja (23. marta u Goraždu; 29. marta u Kupresu, Mostaru i Derventi), da bi se sukobi od početka aprila 1992. proširili celom BiH:

Ratni sukobi u Bosni i Hercegovini počeli su i pre službenog početka rata, 6. aprila 1992. godine.

[uredi] Antiratni protesti

Za više informacija pogledajte Antiratni protesti u Sarajevu 1992..

Narodi Bosne i Hercegovine protiv rata na ulicama Sarajeva 1992. godine.

Iako su politčke i nacionalne elite podgrevale rat, bilo je i onih koji su pokušavali da ga zaustave. Početkom 1992. godine u Sarajevu i širom BiH se javljaju antiratni protesti na kojima narodi Bosne i Hercegovine pokušavaju da očuvaju bratstvo i jedinstvo i spreče građanski rat.

[uredi] Tok rata

[uredi] 1992.

Na dan 1. marta 1992. drugi dan referenduma o nezavisnosti Bosne i Hercegovine od Jugoslavije, pripadnik Zelenih beretki Ramiz Delalić je tokom svadbene procesije na Baščaršiji ubio mladoženjinog oca Nikolu Gardovića. Taj čin Srbi smatraju za prvi dan rata u Bosni i Hercegovini. Kao odgovor na ovo ubistvo, naoružani Srbi su podigli barikade u Sarajevu. Muslimani su kontrolisali centar Sarajeva, dok su Srbi kontrolisali ostatak grada, kao i uzvišenja oko njega. Nakon apela javnosti, Karadžić i Izetbegović su 3. marta održali sastanak u štabu JNA u centru Sarajeva uz posredovanje generala JNA Milutina Kukanjca. Nakon oštre rasprave, Karadžić i Izetbegović su se saglasili da red u gradu održavaju mešovite patrole JNA i policije.

Ipak, tokom marta usledila su puškaranja i barikade po većini bosanskih gradova i tom prilikom nastradalo je više desetina osoba. Pripadnici HOS-a i muslimanskih paravojnih snaga su u noći između 26. i 27. marta u mestašcu Siljekovac kod Bosanskog Broda ubili 28 srpskih civila. Srpski paravojne snage predvođene Arkanom su 1. aprila zauzeli Bijeljinu, važan saobraćajni čvor na severoistoku Bosne i Hercegovine, i ubili nekoliko civila. Kao odgovor na izbijanje otvorenih sukoba, građani Sarajeva su 5. aprila organizovali antiratne marševe, suprostavivši se nacionalizmu. Protestanti su ušli u zgradu parlamenta, a kada su krenuli prema sedištu Srpske demokratske stranke u hotelu Holidej In nekoliko stotina metara dalje, na njih su srpski snajperisti iz hotela otvorili vatru i ubili šestoro ljudi.

6. april - Bosanski Srbi započinju opsadu Sarajeva.
8. april - Srpske snage zauzimaju Zvornik.
2. maj - Počelo granatiranje Sarajeva (uništena glavna pošta,zgrada Predsedništva BiH).Muslimanske jedinice opkolile glavni štab JNA u centru Sarajeva.Srbi na aerodromu hapse predsednika BiH,Aliju Izetbegovića,koji se vraćao iz Lisabona i odvode ga u štab JNA u Lukavici.
3. maj - Prilikom razmene Izetbegovića za jedinice JNA iz centra Sarajeva,u Dobrovoljačkoj ulici došlo do presretanja kolone od strane muslimanskih jedinica i tom prilikom poginulo više desetina pripadnika JNA.Izetbegović oslobođen.
27. maj - Eksplozija u sarajevskoj ulici Vase Miskina,poginulo 17 osoba.Muslimani optužili Srbe da su odgovorni za eksploziju
29. jun - Posle žestokih pritisaka međunarodne zajednice,Srbi napustili sarajevski aerodrom i prepustili ga UN u svrhu dostavljanja humanitarne pomoći stanovništvu koje se nalazilo pod opsadom.
26. avgust - U Londonu održana prva međunarodna konferencija posvećena zaustavljanju rata u Bosni i Hercegovini
18. decembar - Lord Oven,kao izaslanik UN za zaustavljanje bosanskog rata,stigao u Sarajevo.

[uredi] 1993.

Podela Bosne i Hercegovine po Vens-Ovenovom planu

16. januar - Muslimanske jedinice izvršile masakr nad srpskim stanovništvom u selu Skelani
11. mart - Komandant UNPROFOR-a u BiH,general Morilon,stigao u Srebrenicu koja se nalazila pod opsadom srpskih snaga
18. april - Savet bezbednosti UN proglasio Srebrenicu zaštićenom zonom
2. maj - Vođa bosanskih Srba,Radovan Karadžić,potpisao u Atini predlog Vens-Ovenovog plana za zaustavljanje rata u BiH.Ratifikacija plana prepuštena Skupštini RS
5. maj - Skupština Republike Srpske,na zasedanju na Jahorini,odbila predlog Vens-Ovenovog plana.
16. jun - U Ženevi predstavljen novi mirovni plan,poznatiji pod nazivom Oven-Stoltenbergov plan.Srpska i hrvatska strana prihvatile predložene mape.
24. avgust - Hrvati u BiH proglasili svoja područja Republikom Herceg-Bosna.
21. septembar - Muslimanska strana odbacila predloženi Oven-Stoltenbergov plan

Pripadnici UNPROFOR-a u Sarajevu 1993.

[uredi] 1994.

5. februar - Eksplozija na sarajevskoj pijaci Markale-68 osoba poginulo,ranjeno oko 200.Srbi optuženi da su odgovorni za eksploziju.
18. mart - Franjo Tuđman i Alija Izetbegović potpisali sporazum o formiranju muslimansko-hrvatske federacije u BiH.
10. april - Snage bosanskih Srba započele ofanzivu na Goražde,najveću muslimansku enklavu koja je brojala oko 60.000 ljudi
25. april - SAD,Nemačka,Francuska,Engleska,i Rusija formirale Kontakt-grupu
18. jul - Muslimani i Hrvati prihvatili predloženi plan Kontakt-grupe,po kojem je BiH izdeljena na muslimansko-hrvatsku federaciu sa 51% i Republiku Srpsku sa 49% teritorije.
4. avgust - Posle nekoliko odbijanja bosanskih Srba da prihvate plan Kontakt-grupe,vlasti SRJ i Srbije prekinule sve odnose sa Republikom Srpskom i zatvorile granicu na Drini.

[uredi] 1995.

11. jul - Bosanski Srbi zauzimaju Srebrenicu,jednu od najvažnijih muslimanskih enklava.
16. jul - Haški tribunal podigao optužnicu protiv Radovana Karadžića i komandanta Vojske Republike Srpske,Ratka Mladića,zbog opsade i granatiranja Sarajeva.
28. avgust - Još jedna stravična eksplozija na pijacu Markale u Sarajevu.Bilans - 37 osoba poginulo.Srbi i po treći put optuženi.
29. avgust - Najviše rukovodstvo Republike Srpske ovlastilo predsednika Srbije,Slobodana Miloševića,da zastupa RS na mirovnim pregovorima.
30. avgust - Avijacija NATO pakta otpočela žestoke vazdušne udare po Republici Srpskoj,uništavajući najvažnije vojne i komunikacijske objekte.
8. septembar - RS službeno priznata kao jedan od dva entiteta u Bosni i Hercegovini.
14. septembar - Posle dvonedeljnih vazdušnih udara NATO avijacije,bosanski Srbi povukli teško naoružanje oko Sarajeva čime je bila okončana troipogodišnja opsada ovog grada.
5. oktobar - Jedan od ključnih pregovarača u ostvarivanju mirovnog sporazuma,Ričard Holbruk (diplomata iz SAD),proglasio dvomesečno primirje u BiH.Do tog dana,ofanziva udruženih muslimansko-hrvatskih snaga svela teritoriju Srba na manje od 50% teritorije BiH.
16. novembar - Haški tribunal dopunio optužnicu protiv Karadžića i Mladića,stavljajući im na teret odgovornost za masakr u Srebrenici.
21. novembar - Posle tronedeljnih pregovora,u američkoj vojnoj bazi Dejton potpisan mirovni sporazum koji je okončao rat u Bosni i Hercegovini.Sporazum potpisali Slobodan Milošević,Franjo Tuđman,i Alija Izetbegović.
14. decembar - U Parizu svečano ratifikovan Dejtonski sporazum.

[uredi] Dejtonski mirovni sporazum

Za više informacija pogledajte Dejtonski mirovni sporazum.

Dejtonski mirovni sporazum je dogovor potpisan u vazduhoplovnoj bazi Rajt-Paterson kod Dejtona, u američkoj državi Ohajo, kojim se zvanično prekinuo rat u Bosni i Hercegovini (1992-1995).

Konferencija je trajala od 1. novembra do 21. novembra 1995. godine. Glavni učesnici su bili tadašnji predsednik Srbije Slobodan Milošević, predsednik Bosne i Hercegovine Alija Izetbegović, predsednik Hrvatske Franjo Tuđman, američki posrednik Ričard Holbruk i general Vesli Klark. Sporazum je zvanično potpisan u Parizu, 14. decembra.

[uredi] Uloga međunarodne zajednice

Pod međunarodnom zajednicom u ratu i Bosni i Hercegovini se prvenstveno ubrajaju UNPROFOR, NATO, Evropska unija, UN i SAD kao i druge države i međunarodne paravojne formacije koje su imale relativno značajan doprinos u tok zbivanja u Bosni i Hercegovini.

Uloga međunarodne zajednice u ratu u Bosni i Hercegovini se danas u mnogim krugovima, lokalnim i međunarodnim, karakteriše kao najveća kolektivna greška u modernoj istoriji ². Ova greška podrazumjeva stav inicijalne neodlučnosti i apatije na političkom nivou koju je međunarodna zajednica zauzala a koji se prevashodno održavao na nivou UN-a i Evropske unije. Ta greška je prouzrokovala otezanje i komplikovanje konflikta te daljnja razaranja i žrtve. Svakako se ne može zanemariti da su međunarodne snage pretrpjele i značajne gubitke (320 poginulih vojnika UNPROFOR-a i brojni ranjeni).

Jedan od prvih poteza koji mnogi danas karakterišu kao inicijalna greška koja je značajno doprinijela procesu raspada Jugoslavije je bila unilteralna odluka Nemačke o priznanju Hrvatske nezavisnosti. Taj potez je stavio Bosnu i Hercegovinu u izuzetno nezgodnu poziciju.

Pogoršanje krize u Jugoslaviji međunarodna zajednica je primila sa polovičnim reakcijama i merama kao što je bilo implementacija mirovnih posmatrača po mandatu UN-a koji nisu imali kapacitet da preduzmu značajne mere kako bi ublažili ili poboljšali efekte krize. Sama impotentnost međunarodne zajednice je ohrabrila nacionalističke vođe i one kojima je put u rat već bio zacrtan kao dugoročni cilj. Čitav niz rezolucija koje su izglasane pri UN-u nisu imale metod primjene osim rezolucija koje su uspostavile embargo oružja za sve države bivše Jugoslavije i ekonomski embargo protiv Jugoslavije. Obe rezolucije su u manjoj ili većoj meri takođe kršene tokom rata.