Bugarski jezik

Iz projekta Википедија

Bugarski jezik (bug. Български език) je indoevropski jezik i pripada istočnoj grupi južnoslovenskih jezika. Bugarski jezik je zvanični jezik Republike Bugarske i jedan od 23 zvanična jezika Evropske unije.

Za razliku od velike većine slovenskih jezika, u bugarskom jeziku se javlja postpozitivni član i eliminacija padežnog sistema kao i očuvanje staroslovenskog glagolskog sistema. Ove ili slične osobine imaju i neki srpski staroštokavski dijalekti kao i većina makedonskih dijalekata. Zbog ovih sličnosti, neki bugarski lingvisti i etnolozi, koje podržava i Bugarska država, nasilno nameću bugarski identitet i ime jezika govornicima tih srpskih i makedonskih dijalekata.^{[traži se izvor]}

Bugarski jezik pripada Balkanskom jezičkom savezu kome još pripadaju i rumunski, makedonski, albanski kao i neki srpski, grčki i vlaški dijalekti. Većina ovih jezika imaju gore navedene osobine (postpozitivni član, eliminacija padežnog sistema, složeni glagolski sistem itd.).

[uredi] Azbuka

Zvanično pismo u Republici Bugarskoj je ćirilica mada se dozvoljava i upoteba latinice na putokazima i tablama sa imenima ulica. Današnja bugarska ćirilica ima 30 znakova.

A a	B b	V v	G g	D d	E e
Ž ž	Z z	I i	Й й [j]	K k	L l
M m	N n	O o	P p	R r	S s
T t	U u	F f	H h	C c	Č č
Š š	Щ щ [št]	Ъ ъ [ə]	Ь ь [j]	Ю ю [ju]	Я я [ja]

Banatski Bugari koriste latinicu koja je veoma slična srpskoj.

[uredi] Istorija bugarskog književnog jezika

Stvaranje savremenog bugarskog književnog jezika počelo je u vreme bugarskog nacionalnog preporoda u HIH veku pošto se Bugarska 1878. godine oslobodila petovekovnog turskog ropstva, tokom kojeg je težnja ka stvaranju bugarskog književnog jezika imala važnu ulogu u negovanju i podsticanju bugarske nacionalne svesti. Osnovu bugarskog književnog jezika činili su severoistočni, odnosno centralnobalkanski govori. U XX veku na bugarski književni jezik naročito su uticali zapadni govori na čijoj se teritoriji nalazi Sofija. Veliki doprinos formiranju i afirmaciji bugarskog književnog jezika dali su svojim delima bugarski književnici kraja prošlog i prve polovine našeg veka - Hristo Botev, Ljuben Karavelov, Ivan Vazov, Elin Pelin i drugi.

Stvaranje književnog jezika počelo je u Bugarskoj mnogo ranije (krajem IX veka), ali je rano i prekinuto. U XI veku Bugarska pada pod vlast Vizantije, što je imalo za posledicu potčinjavanje bugarske kulture grčkoj kulturi i grčkom pismu. Od stvaranja bugarske države za Bugarsku je bila karakteristična poliglosija, koja je obuhvatala protobugarski jezik turkijske grupe, kojim je govorila statusno nadređena manjina, u čijim je rukama bio glavni deo državne vlasti, zatim slovenski jezik statusno podređene većine, sa kojom će se ta manjina izmešati i od koje će biti asimilovana, kao i vizantijski grčki jezik. Zahvaljujući autoritetu vizantijske kulture, vizantijski grčki i od prvih godina postojanja bugarske države dobio status prvog državnog i zvaničnog jezika. Tokom H veka (zlatnog veka bugarske srednjovekovne kulture) grčki jezik je potiskivan u sferu bogoslužbene i administrativne upotrebe, da bi u XI veku, posle potčinjavanja Bugarske Vizantiji, ponovo došao u prvi plan.

Naredni vekovi doneli su još veća iskušenja za bugarski narod i bugarsku kulturu. Pošto je krajem XIV veka bugarska zemlja ušla u sastav Otomanske imperije, književni rad se gotovo sasvim ugasio i trebalo je da prođe nekoliko vekova da dođe do preporoda bugarske kulture i pismenosti. Sve do kraja XVIII veka bugarski jezik i kultura bili su u Evropi praktično zaboravljeni. Tek tada, a još više početkom XIX veka, kada kao posebna filološka grana počinje da se izdvaja slovenska filologija, u svetu nauke počinje da se posvećuje veća pažnja bugarskom kao posebnom slovenskom jeziku (za šta je, među prvima, bio zaslužan i Vuk Karadžić). U Bugarskoj je početak obnavljanja bugarske pismenosti označila pojava knjige Pajsija Hilandarskog Slavjano-bugarska istorija 1762. godine. Od velikog je kulturnog i pedagoškog značaja bilo i objavljivanje bugarskog bukvara 1824. godine, koji je sastavio lekar i pedagog Petar Beron.

Veza bugarskog književnog jezika sa crkvenoslovenskom tradicijom bila je u njegovoj novijoj istoriji u dva navrata obnavljana posredstvom ruskog književnog jezika (koji je u velikoj meri konstituisan i na crkvenoslovenskoj osnovi): prvi put u XIX veku, u vreme stvaranja bugarskog književnog jezika, a drugi put posle Drugog svetskog rata. Istovremeno, u poslednjih pola veka u Bugarskoj je u sklopu jezičke politike velika pažnja poklanjana i afirmisanju bugarske pismenosti najstarijeg perioda, kao i afirmacija savremenog bugarskog jezika u drugim sredinama.

Bugarska književnost, koja je počela spisima i prevodilačkom delatnošću učenika Ćirila i Metodija, imala je u vreme samostalnosti bugarske države pretežno crkveni karakter. Posebnosti nacionalnih kultura Južnih Slovena pravoslavno-vizantijskog kulturnog kruga bile su u srednjem veku još manje izrazite nego danas. Posebno su u tom pogledu bile bliske istom cilju usmerene aktivnosti Preslavske škole u istočnoj Bugarskoj (poznate pre svega po Konstantinu Preslavskom) i Ohridske škole u Makedoniji. U srednjovekovnoj Bugarskoj mnogo značajnih dela prevedeno je sa grčkog jezika, a stvarana su i originalna književna dela. Poseban značaj za književni i uopšte kulturni razvoj imala su dela Reč o pravoj veri (prevod Jovana Egzarha), Šestodnev, traktat Crnorisca Hrabra O pismeneh, a u XIV veku brojna žitija svetaca, hronike, poslanice i dr. Veliku ulogu u književnom i kulturnom životu prve polovine XV veka imao je Grigorije Camblak, a pod uticajem grčkog episkopa Damaskina Studita javljaju se i zbornici pripovedaka i pouka nazvanih po njegovom imenu damaskini. Bila su poznata i prevedena dela svetovne književnosti, na primer Trojanska priča, Varlaam i Joasaf i dr.

Tursko osvajanje Balkana gotovo je sasvim zaustavilo razvoj bugarske umetničke književnosti, ali, razume se, nije moglo da utiče na razvoj bogatog usmenog stvaralaštva, što će biti od velikog značaja kada budu sazreli uslovi za obnavljanje bugarske književnosti, naročito u XIX veku. Počeci novije bugarske književnosti vezani su ipak za XVIII vek: Pajsije Hilandarski napisao je Istoriju slavjano-bugarsku (1762), a Sofronije Vračanski piše dela na narodnom jeziku. Književni preporod, koji je počeo od druge polovine XVIII veka, stvorio je osnovu za razvoj bugarske književnosti XIX veka (P. R. Slavejkov, N. Gerov, X. Botev, Lj. Karavelov). Ona će pun procvat doživeti posle 1878. godine, posebno u delima kritičkog realizma i patriotskog sadržaja (I. Vazov), kao i društveno-satiričnog sadržaja (A. Konstantinov). Na prelasku u XX vek bugarska književnost se usmerava ka savremenim evropskim književnim pravcima. Početkom veka u bugarskoj poeziji dominira simbolizam (P. Slavejkov, P. Javorov, P. Lilijev i dr.). Između dva rata širi se i literatura sa socijalnom tematikom (E. Pelin, K. Radevski) da bi posle Drugog svetskog rata preovladao socijalistički realizam prema sovjetskom uzoru, koji se završio zajedno sa društvenim sistemom u kojem je opstajao, posle čega se bugarska književnost sve intenzivnije uključuje u svetska književna strujanja.

[uredi] Literatura

• Izvorni tekst je preuzet iz knjige Uvod u slavistiku I, Predraga Pipera.

Knjiga se može naći u svom elektronskom izdanju na stranici na projektu Rastko.

Knjiga nema eksplicitnih autorskih prava koja zabranjuju njeno umnožavanje.