Velika jezera

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Velika jezera (satelitski snimak)
Velika jezera

Velika jezera (engl. The Great Lakes) su grupa jezera na granici SAD i Kanade.

Karakteristike[uredi]

Sa površinom od 246 744 km², to su najveća grupa slatkovodnih jezera na svetu. Sastoje se od jezera: Gornje jezero (Superior), Mičigen, Hjuron, Iri i Ontario. Rekom Sen Loren voda iz ovih jezera otiče u Atlantski okean. Jezera leže na granici arhajskog Kanadskog štita i paleozojskih slojeva. Nastala su kao rezultat postglacijalnih tektonskih pokreta. Sva jezera, osim jezera Iri, su kriptodepresije. Međusobno su povezana vodenim tokovima, veštačkim kanalima s branama ili jezerskim tesnacima. Ukupna dužina jezerskih obala iznosi 15.540 kilometara, od čega 8.700 pripada SAD, a 6.750 Kanadi. Kolebanje vodostaje je od 0,3 do 1,2 metra. Zimi (decembar-april) voda se u plićacima i zalivima zaledi. Na svim jezerima postoje slabe struje koje se kreću smerom suprotnom kazaljkama sata.

Jezero Površina (km²) Dubina
maks. (m)
Nadmorska
visina (m)
Gornje jezero 83 000 406 183
Jezero Hjuron 58 100 266 177
Jezero Mičigen 57 750 281 177
Jezero Iri 25 900 64 175
Jezero Ontario 18 760 225 75

Istorija[uredi]

Velika jezera su otkrili i istraživali Francuzi u toku XVII veka. Etjen Brile je prvi došao do jezera Hjuron 1612, jezera Ontario 1615. i do Gornjeg jezera 1622. Jezero Iri je otkrio Luj Žolije 1669, mada se pretpostavlja da je pre njega to učinio Brile. Žan Nikole je otkrio jezero Mičigen 1634. ili 1638.

Prve parobrodske linije uvedene su na jezeru Iri 1818. Kanali koji omogućavaju međujezersku plovidbu, vezu sa Njujorkom (Atlantski okean), rekom Hadson i plovnim sistemom Misisipi-Ohajo izgrađeni su su u periodu od 1825-1855. godine. Godine 1959. uspostavljena je rekom Sent Lorensa i druga, najvažnija plovidbena veza između Velikih jezera i Atlantskog okeana.

Privredni značaj[uredi]

Velika jezera povezuju agrarna (uzgajanje pšenice) i rudarska (gvozdena ruda) područja na zapadu s industrijskim centrima i velikim gradovima (Čikago, Detroit, Klivlend, Toronto) i izvoznim lukama na istoku. Dužina plovnog puta od Daluta na Gornjem jezeru do Kingstona (Ontario) iznosi 1.873 kilometra. Teretni promet u istočnom smeru (sirovine) je znatno jači nego u zapadnom (industrijski proizvodi). Najveći promet imaju luke Dalut (SAD) i Tander Bej u Kanadi, preko kojih se na istok prevozi gvozdena ruda i pšenica. Jezerska flota nadmašuje mornarice mnogih pomorskih država. Godine 1877. SAD su na jezerima imale flotu od 1 557 327 brt, a Kanada 1 759 670 brt. Jezera su 1787. proglašena međunarodnim plovidbenim vodama. Jezerske vode upotrebljavaju se i za dobijanje električne energije. Velike hidrocentrale se nalaze između jezera Iri i Ontario u području reke i slapova Nijagare. Projekt prve hidrocentrale na reci Nijagari izrado je Nikola Tesla.

Poreklo imena[uredi]

Jezero Iri Jezero Hjuron Jezero Mičigen Jezero Ontario Jezero Superior
Poreklo imena Iri; skraćena forma reči Irielhonan iz porodice jezika Irokeza, što znači „dugi rep“ ("long tail"), a odnosi se na kuguara ili pumu Francuski istraživači nazvali su stanovnike, indijance, koji su živeli u oblasti jezera „Hjuroni Najverovatnije iz jezika Čipava od reči „mišigami“ što znači „velika voda“ Na jeziku Vajandot Hjurona reč „Ontario“ znači „Jezero svetlucave vode“ (takođe - Ontara=lep, Ontario=lepo jezero) Engleski prevod francuskog pojma „lac supérieur“ („gornje jezero“) što se odnosi na položaj jezara iznad jezera Hjuron, Odžibve su ga nazivali "Gičigumi"

Jezera[uredi]


Spoljašnje veze[uredi]


Koordinate: 45° 48' 38" sgš, 84° 40' 57" zgd