Venecuela

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga


Koordinate: 8°00' SGŠ; 66°00' ZGD

Bolivarska Republika Venecuela
República Bolivariana de Venezuela
Zastava Venecuele Grb Venecuele
Zastava Grb
Himna
Gloria al Bravo Pueblo
Slava hrabrom narodu
Položaj Venecuele
Glavni grad EscudoCaracasDC.png Karakas
10°30′N 66°58′W
Službeni jezik španski
Oblik države Savezna republika
 — Predsednik Nikolas Maduro
 — Potpredsednik
Nezavisnost  
 — od Španije 5. jul 1811
 — od Velike Kolumbije 13. januar 1830
 — međunarodno priznanje 30. mart 1845
 — važeći Ustav 20. decembar 1999
Površina  
 — ukupno 916.445 km² (33)
 — voda (%) 0,3
Stanovništvo  
 — 2013. 31.648.930 (44)
 — gustina 30,2/km² (181)
IHR (2011) 0,735 (73) — visok
Valuta Bolivar fuerte (VEF) (100 центима)
Vremenska zona UTC -4:30
Internet domen .ve
Pozivni broj +58

Venecuela, ili zvanično Bolivarska Republika Venecuela[a] (šp. República Bolivariana de Venezuela) je država koja se nalazi u severnom delu Južne Amerike [1]. Smeštena je između Kolumbije na zapadu, Brazila na jugu i Gvajane na istoku, dok na severu izlazi na obale Karipskog mora i Atlantskog okeana na severoistoku. Ukupna dužina obale je oko 2.800 km. Uz severoistočnu i severnu obalu Venecuele nalaze se ostrvske države Trinidad i Tobago, Grenada, Kurasao i Aruba. Sa površinom od 916.445 km² nalazi se na 6. mestu među južnoameričkim i na 33. mestu među svetskim državama i teritorijama. Prema podacima popisa stanovništva iz 2011. u zemlji je živelo nešto manje od 29.000.000 stanovnika (računajući i izbegla i raseljena lica), ili u proseku 30,2 st/km².

Geografijom Venecuele dominiraju visoki Andi na zapadu, basen Amazona na jugu i Orinoka u centralnom i južnom delu delu zemlje, prostrani ljanosi i karipska obala. Biodiverzitet koji varira od tropskih kišnih šuma na jugu do primorske tropske vegetacije na severu, i od visokoplaninskih šuma na zapadu, preko visokotravnih savana u centralnom delu do močvara u delti Orinoka na istoku svrstava Venecuelu u zemlje sa najraznovrsnijim biološkom slikom na svetu. Najviši vodopad na svetu sa visinom od 979 metara Anđeoski vodopad jedan je od brojnih simbola ove zemlje.

Španski konkistadori kolonizovali su područje današnje Venecuele do 1522, a nešto ranije oko 1515. na ostrvu Kubagva osnovali su grad Nuevo Kadiz koji je bio prvi španski grad na tlu Južne Amerike. Venecuela je bila prva španska kolonija na kontinentu koja je proglasila nezavisnost od Španske imperije 1811. što je dovelo do rata za nezavisnost. Pobeda boraca za nezavisnost predvođenih revolucionarom Simonom Bolivarom u bici kod Karaboba 1821. utrla je put ka nezavisnosti Venecuele. Dan kada je izvojevana ova velika pobeda 24. jun Venecuela slavi kao nacionalni praznik.

U političkom smislu Venecuela je savezna republika sa predsednikom kao vrhovnim poglavarom na čelu. Čine je 23 savezne države, distrikt Karakas i zavisne ostrvske teritorije uz obalu. Venecuela ima višedecenijski teritorijalni spor sa Gvajanom oko teritorije od oko 159.000 km² zapadno od reke Esekibo (teritorija Gvajana Esekiba ili Zona en Reclamación) koju Venecuela smatra zakonitim delom svoje teritorije.

Venecuela se ubraja u zemlje sa izrazito visokom stopom urbanizacije, a većina njene populacije živi u velikim gradskim centrima u severnom delu zemlje. Glavni i najveći grad u zemlji je Karakas, a među najveće gradove u zemlji spadaju i Marakaibo, Sijudad Gvajana, Marakaj, Valensija, Barkisimeto, Merida i San Kristobal.

Glavni izvor prihoda je nafta čije procenjene rezerve od skoro 300 milijardi barela svrstavaju Venecuelu na prvo mesto u svetu a država je i među najvećim svetskim proizvođačima ovog energenta. Pored nafte važan izvor prihoda predstavlja izvoz poljoprivrednih kultura, posebno kafe i kakaa.

Etimologija[uredi]

Primer Indijanskog naselja tipa palafito

Tačno poreklo o terminu imena Venecuele nije poznato i postoji nekoliko teorija.

Ekspedicija predvođena konkistadorom Alonsom de Ohedom je 1499. istraživala priobalno područje severozapadne Venecuele. Član ekspedicije je bio i Venecijanac Amerigo Vespuči. Prilikom uplovljavanja u zaliv Marakaibo istraživači su na njegovim obalama uočili mnogobrojne sojenice. Vespučija su te sojenice asocirale na njegov rodni grad poznat po brojnim kanalima, zbog čega je novootkrivenom području dao ime Veneziola što na toskanskom narečju italijanskog jezika znači mala Venecija. Pod uticajem španskog jezika italijanski deminutiv iola je zamenjen španskim oblikom uela pri čemu se došlo da sadašnjeg imena zemlje - Venecuela.[2] Takođe i nemački kolonizatori koji su istraživali ovo područje u prvoj polovini 16. veka su ovu teritoriju nazivali Klein-Venedig odnosno mala Venecija.[3] U prilog ovoj tezi ide i činjenica da domorodačka plemena u području zaliva Marakaibo i danas žive u sojeničarskim naseljima koja se tu nazivaju palafito (palafito).[4]

Međutim, moreplovac i geograf Martin Fernandez de Enciso koji je takođe bio deo Ojedine ekspedicije, u svom delu Summa de Geografía tvrdi da je ekspedicija tokom istraživanja područja naišla na domorodačka plemena koja su sebe nazivala Veneciuela (Veneciuela) apa je prema tome ime današnje zemlje izvedeno od imena njenih starosedelaca.[5]

Geografija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Geografija Venecuele

Na istoku oko jezera Marakaibo i u središnjem delu zapadno od reke Orinoko reljef je nizijski. Na krajnjem zapadu zemlje uz kolumbijsku granicu, zatim duž većeg dela obale i između spomenutih nizina pružaju se najseverniji ogranci Anda u kojima nadmorska visina doseže 5007 m (Bolivarov vrh). Istočno od Orinoka reljef se uzdiže prema jugu i istoku i čini zapadni deo Gvajanskih planina u kojima se nalazi Anđeoski vodopad, najviši na svetu (pad vode je 979 m).

Klima Venezuele je tropska, uglavnom vlažna i vruća, nešto blaža samo u planinskim predelima. Najveća reka je Orinoko koji utiče u Karipsko more velikom deltom.

Administrativna podela[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Administrativna podela Venecuele

Venecuela se deli na 23 (savezne) države, jedan federalni grad i jednu Federalnu zavisnosnu teritoriju koja se sastoji od velikog broja venecuelanskih ostrva. Venecuela tvrdi za ima pravo i na teritoriju Gvajana Esekiba, a koju Gvajana smatra svojom teritorijom.

Države Venecuele
  1. Amazonas
  2. Anzoategi
  3. Apure
  4. Aragva
  5. Barinas
  6. Bolivar
  7. Karabobo
  8. Kohedes
  9. Delta Amakuro
  10. Falkon
  11. Gvariko
  12. Lara
  13. Merida
  14. Miranda
  15. Monagas
  16. Nueva Esparta
  17. Portugesa
  18. Sukre
  19. Tačira
  20. Truhiljo
  21. Jarakuj
  22. Vargas
  23. Zulija
  24. Federalna teritorija Venecuele

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Venecuele

Na području Venezuele osnovana je 1522. jedna od prvih španskih naseobina u Južnoj Americi, a nešto kasnije je većina venecuelske teritorije uključeno u sastav Vicekraljevstva Nove Granade, a manji istočni deo je priključen Novoj Andaluziji.

Nakon nekoliko neuspešnih ustanaka zemlja je proglasila nezavisnost od Španije 5. jula 1811. pod vodstvom Simona Bolivara. Borba za samostalnost potrajala je deset godina, a u njoj su se uz Bolivara istakli i generali Antonio Hose de Sukre i Hose Antonio Paez, koji je postao prvi predsednik Venecuele nakon raspada unije s Ekvadorom i Kolumbijom godine 1830.

Politički život Venezuele u 19. i ranom 20. veku obeležili su nestabilnost, žestoka borba za vlast i diktature. Nakon smrti autoritarnog vođe Huana Visentea Gomeza godine 1935. započela je demokratski preobražaj zemlje, koji je doveo do konačnog povlačenja vojske iz političkog života 1958. Iskorišćavanje nalazišta nafte povećalo je nacionalno bogatstvo.

Godine 1998. za predsednika je izabran populist Ugo Čavez, potpukovnik padobranstva i glavni organizator neuspešnog pokušaja državnog udara u februaru 1992. Čavez je sproveo opsežne reforme političkog sistema, ojačao socijalnu državu s ciljem poboljšanja životnih uslova najsiromašnijih slojeva i zahladio odnose sa SAD, zastupajući istovremeno inicijative za regionalno povezivanje i sarađujući s komunističkom Kubom. Njegova politika je izazvala protivljenje venecuelskih privrednika i sindikata, ali je ostao popularan među stanovništvom zemlje, posebno među siromašnijima.

Stanovništvo[uredi]

Venecuela ima 28 miliona stanovnika. Godišnji rast stanovništva je 1,4% (2005). Natalitet je 18,91, a mortalitet 4,90 (na 1000 stanovnika, 2005). Svaka žena prosečno rađa 2,51 dece (2000), a smrtnost novorođenčadi je 2,617% (2000).

Među stanovništvom 67% su mestici, 21% evropljani (Španci, Italijani, Portugalci, Nemci i drugi), 10% afrikanci i 2% indijanci. Indijanci su podeljeni na mnoga plemena, a danas žive uglavnom u prašumama i na delti Orinoka.

Većina stanovništva (85%) živi u gradovima na severu zemlje. U oblasti južno od Orinoka živi samo 5% stanovništva, iako ovo područje predstavlja skoro polovinu venecuelanske teritorije. Glavni grad Karakas je ujedno najveći grad Venecuele. Drugi veći gradovi su:


Grad Stanovnika
Karakas 1.836.000
Marakaibo 1.609.000
Valensija 1.196.000
Barkisimeto 811.000
Sijudad Gvajana 629.000
Puerto La Kruz 199.000
Merida 196.000

Uz španski jezik, govore se i mnogi indijanski jezici. Oko 96% vernika pripada katoličkoj crkvi.

Napomene[uredi]

  1. ^ Prema novom Ustavu iz 1999. službenom imenu države Republika Venecuela dodat je prefiks Bolivarska u čast revolucionara Simona Bolivara koji je učestovao u borbama za nezavisnost Venecuele od Španske Imperije

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  2. ^ Beech 2004, strane 153
  3. ^ Thomas (2005), str. 189.
  4. ^ Beech (2004), str. 177.
  5. ^ (Na španskom jeziku) Cuadernos Hispanoamericanos. Instituto de Cultura Hispánica (Agencia Española de Cooperación Internacional). 1958. pp. 386.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :