Vizantijsko carstvo
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
 Zastava dinastije Paleologa. Moto: Βασιλεὺς Βασιλέων |
|
| 330. | Konstantin Veliki inauguriše Drugi Rim ubrzo poznatiji kao Konstantinopolj. |
| 395. | Carstvo se deli na Istočno i Zapadno, odmah posle smrti Teodosija I. |
| 527. | Justinijan I krunisan za cara. |
| 532-537. |
Justinijan podiže crkvu Sveta Sofija (Ιερός Ναός Αγίας Σοφίας) |
| 533-554. | Justinijanovi generali ponovo zauzimaju teritorije severne Afrike i Italije koje su naseljavali Vandali i Ostrogoti. |
| 568. | Invazija Langobarda ima za posledicu gubitak većeg dela Italije. |
| 626-641. | Srbi i Hrvati se naseljavaju na Balkanu. |
| 634-641. | Arapi osvajaju Levant i Egipat. U sledećih deset godina, zauzimaju veći deo severne Afrike, a kasnije osvajaju i Siciliju. |
| 730-787; 813-843 | Ikonoboračke rasprave. Ovo ima za posledicu gubitak ostalih teritorija u Italiji, osim teritorija na jugu. |
| 843.-1057. | Doba vladavine Makedonske dinastije, epoha ponovnog teritorijalnog širenja i kulturnog procvata. |
| 1002.-1018. | Vrhunac vojnih uspeha srednjevekovne Vizantije. Vasilije II osvaja Bugarsko carstvo i stiče nadimak Bugaroubica. |
| 1054. | Šizma. Početak do danas nezalečenog crkvenog raskola između Rima (katoličke crkve) i Konstantinopolja (pravoslavne crkve). |
| 1071. | Car Roman IV Diogen biva poražen od strane Turaka Seldžuka u bici kod Mancikerta. Veći deo Male Azije biva izgubljen. Iste godine Bari, poslednje vizantijsko uporište u Italiji osvajaju Normani. |
| 1081.-1185. | Vladavina dinastije Komnina Delimična obnova vojne snage Vizantije, ovoga puta na feudalnim osnovama. Nova obnova na polju književnosti i umetnosti. |
| 1097.-1176. | Vizantijska vojska zauzima od Turaka Seldžuka obale Male Azije. Seldžuci se ipak učvršćuju u centralnoj Anadoliji. |
| 1176. | Bitka kod Miriokefalona, Manojlo I Komnin trpi težak poraz u pokušaju da zauzme seldžučku prestonicu Konju. Kraj svoh pokušaja Vizantinaca da ponovo osvoje centralnu Malu Aziju. |
| oko 1185. | Vizantija gubi veći deo Balkana. Nemanjićka Srbija i Drugo Bugarsko carstvo postaju nezavisne. |
| 1204. | Konstantinopolj osvajaju i pljačkaju krstaši; Oni osnivaju Latinsko carstvo. Vizantinci se ipak održavaju u Maloj Aziji (Nikejsko i Trapezuntsko carstvo) i u Epiru (Epirska despotovina). |
| 1261. | Konstantinopolj oslobađa vladar Nikeje, Mihajlo VIII Paleolog. |
| 1371. | Posle poraza Srba na reci Marici, vizantijski car postaje otomanski vazal. |
| 1453. | Turci Osmanlije zauzimaju Konstantinopolj. Kraj Vizantijskog carstva. |
Vizantijsko carstvo je termin koji se koristi da opiše prostor grčkog govornog područja Rimskog carstva tokom srednjeg veka, sa sedištem u Konstantinopolju. U posebnom smislu, obično se odnosi na vekove koji su obeležili pad Zapadnog rimskog carstva, koristi se i termin Istočno rimsko carstvo. Ne postoji opšta saglasnost oko vremena kada počinje vizantijska epoha. Neki taj početak smeštaju u vreme vladavine Dioklecijana (284—305) tokom koje je sproveo administrativne reforme, deleći carstvo na istočni deo (pars Orientis) i zapadni deo (pars Occidentis). Drugi ga smeštaju u period vladavine Teodosija I (379—395) i trijumfa hrišćanstva nad rimskom paganskom religijom, ili, posle njegove smrti 395, sa podelom imperije na zapadni i istočni deo. Opet, neki misle da početni Vizantijski period počinje 476, kada je poslednji zapadni car, Romul Avgustul, bio primoran da abdicira, stoga ostavljajući vladaru Istočnog carstva jedinu carsku vlast. Krajem III veka centar ekonomskog i političkog života Rimskog carstva preselio se u bogatije provincije istočnog Sredozemlja. Car Konstantin Veliki (276—337) preneo je svoje sedište iz Rima na obale Bosfora u Vizant, gde se ubrzo razvila nova prestonica Kostantinopolj (Carigrad). U svakom slučaju, promene su bile postepene i do 330, kada je Konstantin I Veliki inaugurisao svoju novu rezidenciju (koja će sredinom 4. veka prerasti u prestonicu Carstva), proces helenizacije i hristijanizacije je već uveliko poodmakao.
Sadržaj |
[uredi] Poreklo imena „Vizantijsko carstvo“
Termin „Vizantijsko carstvo“ je moderan naziv i bio bi stran njegovim savremenicima. Domaći, vizantijski, naziv je bio Ῥωμανία Romanija ili Βασιλεία Ῥωμαίων Vasileia Romaion, što predstavlja direktan prevod latinskog naziva za Rimsko carstvo, Imperium Romanorum,a svi postojeći izvori govore o tzv. Vizantijcima kao "Romejima", dakle zemlji koja je naslednik Rimskog carstva i njenim podanicima.
Sam naziv prvi put se koristi 1557. od strane nemačkog istoričara Heronima Volfa u njegovom delu „Corpus Historiae Bizantinae“. Potiče od starog grčkog naziva Vizantion, grčke kolonije na Bosforu, na čijem je mestu kasnije podignuta prestonica Istočnog Carstva, Konstantinopolj. Prema predanju, grad su osnovali grčki kolonisti, koje je predvodio neki Viza ili Vizas i po njenu je i naselje dobilo ime Vizantion. Zbog povoljnog geografskog položaja Vizantion je brzo postao važan primorski i trgovački grad, ali pak u antičkom periodu nije zauzeo neku značajniju ulogu.
Zatim su došli Rimljani, i rimski car Septimije Sever (193—211) je dao da se proširi ovaj grad. Godine 324. Konstantin postaje jedini vladar Rimskog carstva. U to vreme carstvo je zahvatila kriza. Rim, stara prestonica i „glava vaseljene“, već jedan vek bio je napušten kao rezidencija rimskih careva. Konstantin je rezidirao prvo u Trijeru ili Treverorum u današnjoj zapadnoj Nemačkoj, pa zatim u Mediolanumu, današnjem Milanu, u severnoj Italiji. Ipak, Konstantin je uvideo potrebu jedne stalne prestonice za Rimsko carstvo iz koje bi bilo moguće lakše nadgledati ugrožene granice na Dunavu i Eufratu.
Godine 330. Vizantion je inaugurisan i nazvan Novim ili Drugim Rimom, ali je nedugo zatim preovladao naziv Konstantinopolj (Konstantinov grad). Posle podele jedinstvenog Rimskog carstva 395. godine, i nestanka Zapadnorimskog carstva 476, jedino carstvo je postojalo na Istoku sa sedištem u Konstantinopolju. Njeni carevi ne samo što su bili rimski carevi, nego i od „Boga pomazani“ prvi i vrhovni vladari svim narodima, najpre hrišćanima. Za razliku od zapada, na istoku je dominirala grčka i ostale istočne kulture, i sa gubitkom Zapada postepeno je nestao i uticaj rimske i latinske kulture, tako da je do 7. veka u istočnom Rimskom carstvu konačno preovladao grčki jezik i helenistička kultura. Ovaj vek mnogi današnji istoričari obično smatraju početkom klasične Vizantije, to jest Vizantijskog carstva, kao srednjovekovne države.
Sve do svog kraja 1453. godine, Vizantija je sebe smatrala Rimskim carstvom, i svoju zemlju i državu nazivala Romejsko carstvo (Romanija). Vizantinci su sebe nazivali Romejima (Rimljanima), tek posle ovoga dolazile su nacionalne kategorije kao npr. biti Grk, Jermenin, Srbin (mada su Grci bili glavni faktor). Dan danas u delovima Grčke postoji izraz Romaoi, što označava domaćeg čoveka, zemljaka.
Kada su Turci Seldžuci krajem 11. i 12. veka osvojili glavni deo vizantijske Male Azije — današnje Turske, bili su prozvani kao „Rum-Seldžuk“, rimskim Seldžucima. Srpski car Stefan Dušan je bio car i samodržac Srba i Romenije, ne car Srba i Grka, kako se to danas često opisuje. Vladar Grcima Dušan je bio kao čestnik grčkih strana, grčkih zemalja, kralj Grka itd. sve dok se nije proglasio carem Srbije i Romenije 1346. godine. A i sami osmanski sultani na početku njihove vlade znali su se predstavljati kao islamski gospodari Ruma, tj. Rima.
[uredi] Istorija
 |
Za više informacija pogledajte Istorija Vizantijskog carstva |
Padom Rima (476) prestala je da postoji zapadna polovina Rimskog carstva, dok je istočna polovina je nastavila je da traje kao Vizantijsko carstvo, s Konstantinopoljem kao glavnim gradom. Istočna carevina se od zapadne razlikovala po mnogim svojstvima: kao naslednik civilizacije helenističke ere, bilo je razvijenije i urbanizovanije.
Njegov najveći car, Justinijan, ponovo je osvojio neke delove zapadne Evrope, sagradio Svetu Sofiju, i dao osnovnu kodifikaciju rimskog prava. Posle njegove smrti carstvo je oslabilo.
Dugotrajna rasprava oko ikonoborstva unutar istočne crkve pripremila je teren za raskid sa rimskom crkvom 1054.
Tokom ovog sukoba, Arapi i Turci Seldžuci učvrstili su vlast na tom području. Krajem 11. veka , Aleksije I Komnin potražio je pomoć od Venecije i pape; ovi saveznici pretvorili su potonje krstaške ratove u pljačkaške pohode. U 4. krstaškom ratu Venecijanci su osvojili Konstantinopolj i ustoličili niz latinskih careva.(Pad Carigrada (1204)). Kada su ga vizantijski prognanici povratili 1261, carstvo je bilo jedva nešto veće od grada-države.
U 14. veku počeli su da nadiru osmanski Turci; dugotrajna opsada Konstantinopolja završila se 1453, kada je poslednji car Konstantin Dragaš poginuo na gradskim zidinama, oblast potpala pod osmansku vlast. (Videti: Pad Carigrada (1453))
[uredi] Kultura
|
Za više informacija pogledajte Vizantijska kultura |
[uredi] Umetnost
|
Za više informacija pogledajte Vizantijska umetnost |
Vizantijska umetnost, to su jednostavno rečeno istočnjačka i grčko-rimska tradicija prožete hrišćanskom idejom, po kojoj je Car predstavnik boga na zemlji. Umetnost treba da materijalizuje božje zakone t.j. da je jedan apsolutni poredak božjeg porekla. Skulptura je kao neznabožačka bilo slobodna ili u reljefu potpuno napuštena. Svedena je na sitnu plastiku u dragocenim metalima i slonovači. Enterijeri su dekorisani freskom i mozaikom koji je zbog svoje trajnosti nazvan i "večitim slikarstvom". U njemu je dostignuto savršenstvo likovnih i tehničkih vrednosti. U arhitekturi je upotrebljavana cigla kao osnovni materijal, u konstrukciji kupola a za spoljnu dekoraciju kombinacija kamenih ploča i cigle.
[uredi] Vidi još
- Zapadno rimsko carstvo
- Latinsko carstvo
- Nikejsko carstvo
- Trapezuntsko carstvo
- Epirska despotovina
- Morejska despotovina
- Kneževina Teodoro
- Obrazovanje u Vizantiji
- Vizantijska civilizacija
[uredi] Spoljašnje veze
- Stiven Ransiman, „Vizantijska civilizacija“ (ODT, 257 KB, na srpskom jeziku).
- Byzantium: Studija o Vizantijskom carstvu (na engleskom)
- O Vizantiji (na engleskom)
- Vizantijsko carstvo (History World International) (na engleskom)
- Neovizantijski pokret
 |
|
|
|---|---|---|
| Vizantijska kultura | Istorija Vizantije | Uređenje Vizantije |
|
Civilizacija |
Konstantin Veliki | Teodosije I | Justinijan I |
Simboli |
