Vikipedija:Izabrani događaji/Maj
Iz projekta Википедија
< Википедија:Изабрани догађаји(Preusmereno sa Википедија:Изабрани догађаји/мај)
Januar - Februar - Mart - April - Maj - Jun - Jul - Avgust - Septembar - Oktobar - Novembar - Decembar
[uredi]
Izabrani događaji za maj
Dogodilo se na današnji dan/1. maj
- 1778 - U Somboru (slika-grb Sombora) otvorena prva srpska učiteljska škola.
- 1886 - U Čikagu je 40.000 radnika stupilo u štrajk, zahtevajući bolje uslove rada, izražene u paroli "tri osmice" - po osam sati rada, odmora i kulturnog uzdizanja. Od 1889. ovaj dan se slavi kao Međunarodni praznik rada. U Srbiji je prvi put proslavljen 1894.
- 1994 - U trci za "Gran Pri San Marina" poginuo brazilski vozača formule 1 Ajrton Sena,
- 1995 - U operaciji Bljesak Hrvatska je zaposela Zapadnu Slavoniju koja je do tada bila deo RSK i proteravši srpsko stanovništvo sa tih prostora.
- 1999 - U vazdušnim udarima NATO na SR Jugoslaviju pogođen putnički autobus na mostu u Lužanima. Poginulo je najmanje 60 ljudi.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/1. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/2. maj
- 1519. - Preminuo je Leonardo da Vinči, italijanski vajar, naučnik i slikar.
- 1945. - Sovjetske trupe osvojile Berlin u Drugom svetskom ratu (na slici).
- 1967. - U Stokholmu počeo rad Međunarodni sud za ratne zločine, koji je kasnije presudio da su SAD krive za agresiju na Vijetnam.
- 1990. - Afrički nacionalni kongres Nelsona Mendele i Vlada Južne Afrike u Kejptaunu počeli razgovore o okončanju vlasti bele manjine u toj zemlji.
- 1995. - Šest osoba poginulo, a 176 ranjeno kada su projektili krajiških Srba pogodili centar Zagreba.
- 1999. - Avijacija NATO u napadima na Jugoslaviju upotrebila "grafitne bombe" koje su izazvale raspad elektroenergetskog sistema u Srbiji. Oko 70 odsto teritorije Srbije ostalo u mraku.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/2. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/3. maj
- 1494. - Španski moreplovac Kristifor Kolumbo otkrio ostrvo kasnije nazvano Jamajka.
- 1814. - Francuski kralj Luj XVII vratio se, pod zaštitom saveznika, u Pariz posle poraza cara Napoleona I u bici kod Vaterloa.
- 1841. - Novi Zeland proglašen za britansku koloniju.
- 1991. - U selo Lelić kod Valjeva iz SAD su prenete mošti episkopa Srpske pravoslavne crkve Nikolaja Velimirovića.
- 1996. - Delegati 55 zemalja saglasili se, na konferenciji Ujedinjenih nacija u Ženevi, o novim pravilima korišćenja nagaznih mina, ali nisu prihvatili njihovu potpunu zabranu.
- 1999. - Tokom vazdušnih udara NATO na Jugoslaviju pogođen putnički autobus kod Peći.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/3. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/4. maj
- 1780. - U Epsomu u Engleskoj održane prve konjičke trke.
- 1885. - Preminuo je srpski knez Aleksandar Karađorđević (na slici).
- 1970. - Američka Nacionalna garda ubila četiri i ranila 11 studenata Univerziteta "Kent" u državi Ohajo, koji su demonstrirali protiv Vijetnamskog rata.
- 1979. - Vođa konzervativaca Margaret Tačer posle pobede nad laburistima na parlamentarnim izborima postala je prva žena-premijer u istoriji Velike Britanije.
- 1980. - U Ljubljani preminuo dugogodišnji predsednik SFRJ Josip Broz Tito.
- 1996. - Lider konzervativaca Hose Marija Asnar postao premijer Španije, čime je okončana trinaestogodišnja vladavina socijalista.
- 2001. - SAD glasanjem izbačene iz Komisije za ljudska prava pri Ujedinjenim nacijama, što je prvi put u istoriji te međunarodne organizacije.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/4. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/5. maj
- 1855. - Crnogorski knez Danilo I Petrović doneo Opšti zemaljski zakonik, u koji su unete imovinske i poreske reforme.
- 1883. - Rođen je Petar Konjović, srpski kompozitor.
- 1904. - Na brdu Volujica kod Bara postavljena radio-telegrafska stanica Markonijevog sistema, prva na Balkanu.
- 1930. - Britanske vlasti u Indiji uhapsile Mahatmu Gandija (na slici) zbog njegove kampanje građanske neposlušnosti.
- 1941. - Preminula je kraljica Natalija Obrenović, kraljica Srbije 1882-1888.
- 1955. - Odlukom saveznika Savezna Republika Nemačka ponovo stekla suverenitet.
- 1978. - Organizacija Crvene brigade saopštila da je ubila bivšeg premijera Italije Alda Mora, otetog u martu
→ {{Dogodilo se na današnji dan/5. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/6. maj
- Srpska pravoslavna crkva obilježava praznik svetog velikomučenika Georgija. Isti praznik, u narodu poznat kao Đurđevdan, slave kao krsnu slavu mnoge srpske porodice.
- 1237. U manastiru Mileševa sahranjene su mošti Rastka Nemanjića – Svetog Save, prvog srpskog arhiepiskopa, koji je umro 27. januara 1235. u Velikom Trnovu u Bugarskoj. Turci su 1594. izvadili mošti i spalili ih na Vračaru u Beogradu.
- 1856. Rođen je austrijski psiholog i psihijatar Sigmund Frojd, osnivač psihoanalize.
- 1856. Rođen je američki istraživač Edvin Piri. Vodio je prvu ekspediciju koja je 1909. stigla na severni pol.
- 1919. Na Versajskoj mirovnoj konferenciji Nemačkoj su oduzete kolonije u Africi.
- 1994. Otvoren je podmorski tunel ispod kanala Lamanš, kojim se povezuju Francuska i Velika Britanija.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/6. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/7. maj
- 1711 - U Dubrovniku je rođen Ruđer Bošković, matematičar, astronom, fizičar, filozof i diplomata (na slici).
- 1840 - Rođen je ruski kompozitor Petar Iljič Čajkovski.
- 1892 - Rođen je Josip Broz Tito, predsednik SFRJ.
- 1892 - Rođen je srpski pisac Milutin Bojić, autor poeme „Plava grobnica“.
- 1939 - Nemačka i Italija sklopile su politički i vojni savez – Osovina Berlin–Rim. Kasnije se savezu pridružio Japan.
- 1945 - Nemačka je potpisala dokument o bezuslovnoj kapitulaciji u Drugom svetskom ratu.
- 1996 - Pred Međunarodnim sudom za ratne zločine na području SFRJ u Hagu, počelo je suđenje bosanskom Srbinu Dušanu Tadiću.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/7. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/8. maj
- 1794 - U Parizu je po nalogu Revolucionarnog suda, giljotinom pogubljen francuski hemičar Antoan Lavoazje (na slici), osnivač moderne hemije.
- 1828 - U Švajcarskoj je rođen Žan Anri Dinan, osnivač Crvenog krsta (1863) i dobitnik prve Nobelove nagrade za mir 1901.
- 1884 - Rođen je američki državnik Hari Truman, 33. predsednik SAD.
- 1902 - Od erupcije vulkana Mon Pele na Martiniku u Karibima, uništen je grad Sen Pjer, a poginulo je više od 30.000 ljudi.
- 1984 - Sovjetski olimpijski komitet odlučio je da bojkotuje Olimpijske igre u Los Anđelesu, optuživši vladu SAD za kršenje Olimpijske povelje.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/8. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/9. maj
- 1788 - Parlament Velike Britanije ukinuo trgovinu robljem.
- 1850 - Preminuo je Žozef Gej-Lisak, francuski hemičar.
- 1877 - Rumunija proglasila nezavisnost, mesec dana pošto je sklopila savez s Rusijom protiv Otomanskog carstva.
- 1945 - Nemački feldmaršal Vilhelm Kajtel u Berlinu potpisao završni dokument o okončanju Drugog svetskog rata.
- 1950 - Ministar inostranih poslova Francuske Rober Šuman uputio poziv za pomirenje Francuske i Nemačke i predložio stvaranje Zajednice za ugalj i čelik, prethodnice Evropske unije. Šumanov plan 1951. potpisalo šest zemalja. Taj dan se obeležava kao Dan evropskih integracija.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/9. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/10. maj
- 1774 - Preminuo je Luj XV (na slici), kralj Francuske.
- 1933 - U Berlinu, ispred Rajhstaga, nacisti spalili više od 25.000 knjiga Marksa, Frojda, Brehta, Ajnštajna i naveli da počinje novo razdoblje u istoriji nemačke kulture.
- 1945 - Sovjetske trupe u Drugom svetskom ratu zauzele Prag.
- 1954 - Bil Hejli i Komete izdaju "Rock Around the Clock", prvu rokenrol ploču koja postiže prvo mesto na muzičkim top listama.
- 1993 - Više od 200 tajlandskih radnika poginulo u požaru koji je zahvatio fabriku igračaka u provinciji Nakon Patom.
- 1994 - Nelson Mandela izabran za predsednika Južne Afrike i postao prvi crni predsednik te zemlje.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/10. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/11. maj
- 330 - Rimski car Konstantin I Veliki inaugurisao Novi Rim na Bosforu. Na mestu nekadašnjeg grada Vizanta, Novi Rim, kasnije nazvan Konstantinopolj (Konstantinov grad) će vremenom postati prestonica Istočnog Rimskog Carstva (Vizantije).
- 1904 - Rođen je Salvador Dali, španski nadrealistički slikar.
- 1944 - Saveznici pokreću veliku ofenzivu protiv Sila Osovine na Liniju Gustav.
- 1960 - agenti Mosada kidnapovali nacističkog begunca i ratnog zločinca Adolfa Ajhmana koji se skrivao u Argentini.
- 1981 - umro legenda regea Bob Marli (na slici).
- 1992 - Zbog umešanosti jugoslovenske vojske u sukobe u Bosni, ministri inostranih poslova Evropske zajednice doneli odluku da povuku ambasadore iz Beograda i tražili suspendovanje članstva Jugoslavije u OEBS-u.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/11. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/12. maj
- 1884. - Preminuo je češki kompozitor Bedžih Smetana (na slici), osnivač češke opere i moderne muzike.
- 1925. - Vrhovni sovjet SSSR-a usvojio prvi sovjetski ustav.
- 1926. - Maršal Jozef Pilsudski izvršio državni udar i uspostavio vojnu diktaturu u Poljskoj.
- 1937. - Džordž VI u Vestminsterskoj opatiji u Londonu krunisan za kralja.
- 1965. - Zapadna Nemačka uspostavila diplomatske odnose sa Izraelom, a arapske zemlje prekinule odnose s vladom u Bonu.
- 1988. - Svetska zdravstvena organizacija objavila da u svetu ima više od 34.000 obolelih od side.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/12. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/13. maj
- 1848 - U Sremskim Karlovcima počelo zasedanje Majske skupštine na kojoj su delegati 175 crkvenih opština iz Vojvodine i Srbije izabrali Josifa Rajačića (na slici) za patrijarha, a pukovnika Stevana Šupljikca za vojvodu.
- 1851 - Rođen je srpski pisac i lekar Laza Lazarević.
- 1888 - U Brazilu ukinuto ropstvo.
- 1931 - Preminuo je Josif Marinković srpski kompozitor, član Srpske kraljevske akademije.
- 1949 - Prvi put poleteo prvi britanski mlazni avion "Kanbera".
- 1968 - U Parizu počeli zvanični pregovori predstavnika Severnog Vijetnama i SAD o okončanju rata u Vijetnamu.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/13. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/14. maj
- 1811 - Paragvaj proglasio nezavisnost od Španije.
- 1900 - U Parizu otvorene druge moderne Olimpijske igre, na kojima su prvi put učestvovale žene.
- 1932 - Preminuo je Čedomilj Mijatović (na slici), srpski političar, istoričar i ekonomista.
- 1948 - Proglašena država Izrael.
- 1955 - U Varšavi potpisan ugovor o osnivanju Varšavskog pakta. Ugovor su potpisale Albanija, Bugarska, Mađarska, Nemačka Demokratska Republika, Poljska, Rumunija, SSSR i Čehoslovačka.
- 1999 - U vazdušnim udarima NATO na SR Jugoslaviju pogođena kolona izbeglica kod sela Koriša na Kosovu. Poginulo je 87 osoba, među kojima je najveći broj dece.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/14. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/15. maj
- 1859 - Rođen je Pjer Kiri (na slici), francuski fizičar.
- 1914 - Preminuo je Jovan Skerlić, srpski istoričar i književni kritičar.
- 1943 - Raspuštena je Komunistička internacionala (Kominterna).
- 1945 - Nemačke trupe napustile Jugoslaviju u Drugom svetskom ratu. U četvorogodišnjem ratu poginulo je, po zvaničnim podacima, 1.706.000 ljudi.
- 1992 - Tokom povlačenja Jugoslovenske narodne armije iz Bosne, u Tuzli je napadnut vojni konvoj. Ubijeno 49 vojnika.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/15. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/16. maj
- 1881. - U okolini Berlina u saobraćaj pušten prvi električni tramvaj.
- 1898. - Rođena je Desanka Maksimović, pesnikinja, profesor književnosti, akademik SANU.
- 1917. - U Jonskom moru kod Krfa utopio se srpski pisac Vladislav Petković Dis, kada je nemačka podmornica u Prvom svetskom ratu torpedovala brod na kome se nalazio.
- 1929. - U Holivudu dodeljene prve nagrade Američke filmske akademije, od 1931. poznate kao „Oskar“.
- 1972. - Predsednici SFRJ i Rumunije Josip Broz Tito i Nikolae Čaušesku u rad pustili hidroenergetski sistem „Đerdap“ na Dunavu.
→ {{Dogodilo se na današnji dan/16. maj}} (razgovor, poveznice, osveži, istorija, uredi)
Dogodilo se na današnji dan/17. maj
- 1395. - Poginuo je Kraljević Marko, najstariji sin i naslednik kralja Vukašina, najpopularnija ličnost srpskih narodnih pesama.
- 1814. - Norveška proglasila nezavisnost od Švedske i usvojla novi ustav.
- 1903. - U Španiji nacionalizovana imovina crkve i ukinute su crkvene škole.
- 1917. - Preminuo je Radomir Putnik (na slici), srpski vojskovođa, vojvoda, načelnik Glavnog generalštaba Vojske Kraljevine Srbije u Prvom svetskom ratu.
- 1949. - Velika Britanija priznala nezavisnost Republike Irske i potvrdila pripadnost Severne Irske Ujedinjenom Kraljevstvu.