Vlasinsko jezero

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u članku Vlasina (višeznačna odrednica).
Vlasinsko jezero
Vlasinsko jezero
Vlasinsko jezero
Geografski položaj
Koordinate 42°42′27″N 22°20′32″E / 42.707389, 22.342325
Države Zastava Srbije Srbija
Fizičke karakteristike
Površina 15 km²
Najveća širina 3,5 km
Najveća dužina 9 km
Prosečna dubina 25 m
Najveća dubina 35 m
Nadmorska visina 1 213 m
Geografske karakteristike
Vrsta jezera veštačko,
akumulaciono
Vlasinsko jezero na mapi Srbije


Koordinate: 42° 42′ 27" SGŠ, 22° 20′ 32" IGD
Vlasinsko jezero je akumulaciono jezero na jugoistoku Srbije sa površinom od 15 km² i dubinom do 35 m. Jezero se nalazi na području opštine Surdulica. Jezero se nalazi na 1.204 m nadmorske visine. Na obalama jezera smeštena su tri sela: Vlasina Okruglica, Vlasina Rid i Vlasina Stojkovićeva. Vlasinsko jezero je obrazovano u razdoblju 1949-1954. godine.

Istorijat[uredi]

Sa izgradnje brane Vlasinskog jezera, 1952-1954. godine

Na mestu gde se danas nalazi Vlasinsko jezero u prošlosti se nalazila tresava, poznata kao Vlasinsko blato, sa ševarom, trskom i samo mestimičnim vodenim površinama i izvirala reka Vlasina.

Istorijski zapisi koji spominju Vlasinsku visoravan potiču još od 18. veka pod nazivom Vlasinsko blato ili Vlasinska tresava zbog nagomilanog treseta i blata nastalog spiranjem rečnih tokova. Na taj način je u kanjonu dugom 20 km stvorena močvara koja je na pojedinim mestima bila ispunjena živim peskom.

Izgradnja jezerske brane trajala je od 1946. do 1949. godine na položaju nekadašnjeg Vlasinskog blata. Jezero je počelo da se puni 9. aprila 1949. godine, da bi 1954. dostiglo puni kapacitet - 165 miliona kubnih metara vode.

Posle izgradnje jezera trećina jezera je bila pod „plovećim ostrvima“, zapravo delovima treseta, koji se otkinuo sa novoobrazovanog dna jezera. U početku su data ostrva namenski vezivana za obalu, da bi se od sredine 1970-ih godina uočila njihova jedinstvenost. Danas postoji nekoliko „plovećih ostrva“.

Prirodni uslovi[uredi]

Zimi je jezero često zaleđeno
Vlasinsko jezero - pogled iz Vlasine Rida
Vlasinsko jezero - pogled iz Vlasine Stojkovićeve
Vlasinsko jezero i planina Čemernik u pozadini

Vlasinsko jezero je akumulaciono jezero sa površinom od 15 km² i dubinom do 35 m. Ono je okruženo planinama Plana, Gramada, Vardenik i Čemernik i nalazi se nalazi se na 1.213 m nadmorske visine. Boja vode varira od sivo plave pored obale do zatvoreno plave na sredini jezera, sa zelenim priobalnim površinama daje poseban kolorit vlasinskom predelu.

U jezero svakog minuta pritiče dva kubika vode prvog kvaliteta. Reke Vlasina, Vrla, Jerma, Božička reka, Lisinska reka, Ljubatska reka, Strvna, Čemerčica sa svojim pritokama (oko 110 ukupno) čine sliv jezera (neke od njih su veštački u slivu jezera, tj. cevima se voda uspinje na višu visinu).

Brana jezera je na nekadašnjem toku reke Vlasine i od zemlje je. Visina brane je 34,43 m (od toga iznad terena 25,7 m), dužina u temelju 239 m, a u kruni 139,28 m, dok je širina 5,5 m u kruni. U branu je ugrađeno oko 330 hiljada kubika zemlje. Uzvodna strana je obložena kamenim blokovima, a nizvodna napravljena sa četiri kaskade i potpuno je zatravljena. Jezero je dužine 9 км, maksimalne širine 3,5 km, najveće dubine 35 m, površina mu je 16,5 km². Prema nadmorskoj visini, ubraja se u najviše akumulacije na Balkanu. Pri najvišem vodostaju, nivo jezera dostiže kotu 1213,8 m nadmorske visine. Inače, srednji godišnji nivo jezera je 1204 m nadmorske visine.

Kanali kojima pritiče voda sa okolnih reka i potoka, slivova Vlasine i Lisine, dugački su ukupno 60,3 km. Kanal „Čemernik“, koji zahvata vodu sa Čemerčice i kroz tunel je dovodi do brane, dug je 14,8 km, kanal koji dovodi vodu reke Strvne, ispod Plane, 16 km, onaj sa Jerme 7,5 km i sa Božice 22 km. Kanalom „Strvna“ godišnje dotiče oko 10 miliona kubnih metara vode, Kanalom „Čemernik“ oko osam milona kubika vode, kanalom „Jerma“ tri miliona kubika i kanalom „Božica“ oko 15 miliona kubika vode. Pored tunela „Čemernik“ (1 km), tu su i tri tunela kojima pritiče voda sa Božice, odnosno Lisine (ukupno 3,5 km).

Ostrva - Jezero ima dva „stalna ili nepokretna“ ostrva - Stratoriju i Dugi del. Stratorija je bila ostrvo i u Vlasinskom blatu, dok je Dugi del bio poluostrvo pre izgradnje brane. Vlasinsko jezero je poznato po plutajućim ostrvima, koja vremenom menjaju svoj položaj, a nastala su od podvodnog biljnog sveta izraslog na tresetu, koji se u velikim parčadima otkinuo sa dna jezera i isplovio. Na nekim ostrvima potom su izrasle vrbe i breze, drveće osobeno za vlasinski kraj.

Vlasinsko jezero oivičava zatalasana visoravan u vidu ćilima išaranog livadama, pašnjacima i šumama koje kriju raznovrstan biljni i životinjski svet, dok jezero nadvisuju planinski masivi, na čijim padinama je grupisano šezdesetak vlasinskih naselja (zaselaka, ovde „mahala“) između kojih teku bistri potoci i rečice sa šumovitim klisurama. Od planina koje okružuju jezero posebno se izdvajaju Čemernik, Plana i Vardenik.

Stvoreni uslovi[uredi]

Od naseljenih mesta pre izgradnje brane bila su najveća Vlasina Rid (dugo vreme opštinsko središte), Vlasina Okruglica i Vlasina Stojkovićeva. Danas su mnogi vlasinski zaseoci, počev od same brane, pa do Promaje, postali vikend naselja koja su često neplanski građena, ali ipak su u većem delu lepo uređena i u skladu sa prirodom.

Vlasina danas ima nedovoljan broj turističkih objekata i kapaciteta u odnosu na njen značaj i mogućnost razvoja, i u odnosu na interesovanje potencijalnih gostiju. Ako se ima u vidu da je do vrha Čemernika (1638m) samo blaga strmina, kao što je i prema Kolunici i Plani, onda je neverovatno da to još uvek nije nimalo iskorišćeno.

Kulturni spomenici[uredi]

Najstariji hotel na Vlasini među brezama

Područje Vlasinskog jezera odlikuje se i značajnim kulturnim spomenicima i etnografskim vrednostima, kao što su:

Posebni kulturni spomenici u blizini jezera su manastir u Palji i crkve u Božici, Klisuri i Crnoj Travi kao i Kula u Klisuri.

Prirodne lepote[uredi]

Prirodne lepote i retkosti ovog područja koje čine: planine, klisure, vodopadi, izvori, reke, flora i fauna, kao i blagonakloni uticaj klime i tišina planinske prirode čine ovo mesto idealnim za boravak u različitim periodima godine. Zbog ovih odlika područja u toku su istraživanja Zavoda za zaštitu prirode radi zaštite ovog područja kao parka prirode.

Ribolov[uredi]

Vlasinsko jezero je bogato grgečom, klenom, somom, šaranom, belim amurom i pastrmkom.

Vidi još[uredi]

Galerija[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]