Vojvodina
Iz projekta Википедија
|
|||||
 |
Republika Srbija Autonomne Pokrajine: - Vojvodina - Kosovo i Metohija |
||||
| Službeni jezici | srpski, mađarski, slovački |
||||
| Površina – totalna površina – % vode |
21,500 km² n/i |
||||
| Stanovništvo – ukupno – gustina naseljenosti |
2.031.992 (2002) 94,5/km² |
||||
| Službena pisma | Ćirilica, Latinica | ||||
| Glavni grad | Novi Sad | ||||
| Predsednik Izvršnog Veća APV | Bojan Pajtić (DS) |
||||
| Predsednik Skupštine APV | Šandor Egereši (SVM) |
||||
| Valuta | Dinar (100 para) | ||||
| Vremenska zona | CET, CEST | ||||
| 1 Svi navedeni službeni jezici se koriste u pokrajinskoj vladi, srpski se koristi u svim opštinskim vladama, ostali jezici se koriste u određenim opštinskim vladama, a nekoliko manjinskih jezika se koristi izvan zvaničnih dokumenata. | |||||
Vojvodina (službeni naziv Autonomna Pokrajina Vojvodina - APV) je autonomna pokrajina u sastavu Republike Srbije. Nalazi se na severu Republike i obuhvata površinu od 21.506 km² sa 2.031.992 (2002) stanovnika (21,6% od ukupnog stanovništva Srbije).
Pokrajina se graniči na severu sa Mađarskom, na istoku sa Rumunijom, na zapadu sa Hrvatskom i na jugozapadu sa Bosnom i Hercegovinom (Republikom Srpskom). Južna granica Vojvodine je administrativna granica prema centralnoj Srbiji, koju većim delom čine reke Dunav i Sava. Glavni i najveći grad pokrajine je Novi Sad, ostala veća mesta su Subotica, Pančevo i Zrenjanin.
Sadržaj |
[uredi] Naziv
Ime Vojvodine na srpskom znači "vojvodstvo". Ime nosi poreklo iz 1848, kada se region današnje Vojvodine znao "Srpska Vojvodina", ali danas se naziv "srpska" ne koristi, jer je Vojvodina deo Srbije.
Službeni naziv na ostalim službenim jezicima Vojvodine:
- mađ. Vajdaság Autonóm Tartomány
- slovački: Autonómna pokrajina Vojvodina
- rumunski: Provincia Autonomă Voivodina
- rusinski: Автономна Покраїна Войводина
- hrv. Autonomna Pokrajina Vojvodina
[uredi] Geografija
 |
Za više informacija pogledajte Geografija Vojvodine. |
Prostire se u Panonskoj niziji, sa površinom od 21.500 km², na kojoj živi nešto više od dva miliona stanovnika. Glavni grad je Novi Sad. Regioni koji čine Vojvodinu su: Banat, Bačka i Srem.
Reljef Vojvodine je pretežno ravničarski, izuzev Srema, kojim dominira planina Fruška Gora, i jugoistoka Banata, sa Vršačkim planinama. Najniža tačka Vojvodine je 75 m, a najviša 641 m.
Najveći hidrografski potencijal čini reka Dunav sa svojim pritokama, kao najvažnija vodena saobraćajnica i strateški saobraćajni pravac u srednjoj Evropi. Dunav kroz Srbiju protiče u dužini od 588 kilometara, i to pretežno kroz Vojvodinu, a celom ovom dužinom je plovan. Plovne su i njegove pritoke Tisa (168 km), Sava (206 km) i Begej (75 km), između kojih je prokopana razgranata mreža kanala za navodnjavanje, odvodnjavanje i transport, kanal Dunav-Tisa-Dunav, ukupne dužine 939 km, od čega je 673 km plovno.
[uredi] Gradovi
Veći gradovi Vojvodine su:
[uredi] Istorija
|
Za više informacija pogledajte Istorija Vojvodine. |
Tokom istorije, na teritoriji današnje Vojvodine trag su ostavili mnogi narodi: Srbi, Iliri, Tračani, Kelti, Rimljani, Huni, Sloveni, Avari, Gepidi, Vizantinci, Bugari, Mađari, Turci, Austrijanci i drugi.
Vredi pomenuti da je grad Sirmijum (današnja Sremska Mitrovica) bio jedan od četiri glavna grada Rimskog carstva, a u samom gradu ili njegovoj okolini rođeno je šest rimskih careva.
Sloveni (uključujući i Srbe) se naseljavaju na teritoriju današnje Vojvodine u šestom i sedmom veku. U devetom veku su na ovom području vladale bugarske vojvode, Salan i Glad. Salanova rezidencija se nalazila u Titelu.
Deo današnje Vojvodine se nalazio u okviru Sremske kraljevine, kojom je vladao srpski kralj Dragutin, između 1282. i 1316. godine, a posle pada Srbije pod Turke (1459. godine), despoti Srbije su nastavili da vladaju na teritoriji Vojvodine kao vazali mađarskih kraljeva.
Za istoriju Vojvodine je značajna pojava samozvanog srpskog cara, Jovana Nenada, koji je na prostoru današnje Vojvodine stvorio jednu prolaznu nezavisnu državu, sa prestonicom u Subotici 1526./1527. godine.
Na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima, Srbi su 1848. godine proglasili Srpsku Vojvodinu, koja se sastojala od Srema, Banata, Bačke i Baranje. Sledeće, 1849. godine, ova teritorija je priznata za legitimni deo Austrijske carevine, pod imenom Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat (Wojwodschaft Serbien und Tamisch Banat) , a sastojala se od Banata, Bačke i Srema.
Posle raspada Austrougarske monarhije, Narodno veće u Novom Sadu je 25. novembra 1918. godine proglasilo ujedinjenje Vojvodine sa Srbijom, odnosno, otcepljenje Banata, Bačke i Baranje od Ugarske i njihovo priključenje Srbiji, što je kasnije ozakonjeno Vidovdanskim ustavom. Jedan dan pre toga (24.11.1918.), skupština Srema, održana u Rumi, se takođe izjasnila za priključenje Srema Srbiji. Delegaciju Narodnog veća primio je regent Aleksandar u Beogradu 1. decembra 1918. godine, kada je proglašeno stvaranje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
1929. godine je formirana pokrajina Kraljevine Jugoslavije, nazvana Dunavska banovina, sa sedištem u Novom Sadu. Posle kratkotrajnog aprilskog rata 1941. i brze kapitulacije Jugoslavije, Vojvodina je podeljena na tri okupacione zone: Srem su Nemci predali takozvanoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, Bačku i Baranju je anektirala Hortijeva Mađarska, dok je Banat potpao pod vlast domaćih Nemaca, mada je formalno pripadao Nedićevoj Srbiji. Teror i fizičko uništenje nedužnog naroda, privredna pljačka, opšta obespravljenost, beda i očaj karakterisali su četvorogodišnju okupaciju (1941-1944). U toku fašističke okupacije u Vojvodini je oko 50.000 ljudi ubijeno, a preko 280.000 je bilo internirano, hapšeno, zlostavljano i mučeno.
Pokret otpora, koji su komunisti pokrenuli već u leto 1941, nedovoljno pripremljen i osmišljen prema datim uslovima, pretrpeo je u Banatu i Bačkoj težak poraz, dok je u Sremu, posle solidnijih priprema, postepeno prerastao u opštenarodni ustanak. Na oslobođenoj teritoriji u Sremu organizovana je i partizanska vlast, sa masovnim antifašističkim organizacijama, štampom i školstvom. Iskustva iz Srema u organizovanju oslobodilačke borbe prenesena su u leto 1944. u Banat, Bačku i Baranju, tako da je pre dolaska Crvene armije, oktobra 1944, ovde već bila ustrojena nova narodna vlast sa oslobodilačkim institucijama.
Vojvodina je tokom Narodnooslobodilačke borbe, sa ustrojenim Pokrajinskim narodnooslobodilačkim odborom (od novembra 1943), dobila u okviru oslobodilačkog pokreta autonomiju kao pokrajina, s obzirom na istorijske, ekonomske i kulturne momente, kao i postojanje većeg broja pripadnika nacionalnih manjina. Skupština izaslanika naroda Vojvodine 31. jula 1945. u Novom Sadu odlučila je da Autonomna Pokrajina Vojvodina uđe u sastav Narodne Republike Srbije. Status autonomne pokrajine u Srbiji, Vojvodina je zadržala do danas, iako se stepen autonomije menjao tokom vremena.
[uredi] Pravni status
Najviši pravni akt Autonomne Pokrajine Vojvodine (APV) je Statut pokrajine (iznad kojeg je Ustav Republike Srbije). Najviše zakonodavno telo je Skupština, u koju se slobodnim izborima bira 120 poslanika sa teritorije APV i u kojoj su ravnopravni svi službeni jezici. Najviše telo izvršne vlasti je Izvršno Veće (IV) na čijem je čelu Predsednik IV, i koje predstavlja vladu APV koju čine sekretari.
AP Vojvodina je članica Saveta evropskih regija pri parlamentu EU, kao prva, a zasada i jedina, regija koja je postala članica, a da matična država nije u tom trenutku bila član EU ili Saveta Evrope. Takođe, suosnivač je i regionalnog saveta euroregije DKMT (Dunav-Kereš-Moriš-Tisa), koji okuplja, osim same Vojvodine, i nekoliko županija iz Mađarske i Rumunije, i čiji je zadatak međusobna saradnja u regionalnom privrednom, kulturnom i ekološkom razvoju.
[uredi] Teritorijalna organizacija
Vojvodina se sastoji od 46 opština i jednim gradom u 7 okruga, sa sedištima u gradovima: Subotici, Zrenjaninu, Kikindi, Pančevu, Somboru, Novom Sadu i Sremskoj Mitrovici.
| Okruzi | broj opština | sedište okruga |
|---|---|---|
| Severnobački okrug | 3 | Subotica |
| Zapadnobački okrug | 4 | Sombor |
| Južnobački okrug | 11+1 grad | Novi Sad |
| Severnobanatski okrug | 6 | Kikinda |
| Srednjobanatski okrug | 5 | Zrenjanin |
| Južnobanatski okrug | 8 | Pančevo |
| Sremski okrug | 7 | Sremska Mitrovica |
| = 7 | = 44 + 1 grad |
[uredi] Saobraćajni značaj
Kroz Vojvodinu prolaze i druge važne saobraćajnice, pre svega autoput koji ide od centralne Evrope i Horgoša na granici prema Mađarskoj, pa preko Novog Sada do Beograda, i dalje na jugoistok ka Nišu gde se račva u dva pravca: jedan pravac vodi na istok ka granici sa Bugarskom; drugi na jug, prema Skoplju i Solunu. Treći krak autoputa se u Sremu odvaja na zapad, prema susednoj Republici Hrvatskoj i dalje ka zapadnoj Evropi. Oko autoputa je razvijena i mreža lokalnih puteva i železničkih pravaca.
Na jugu Vojvodine počinje moravsko-vardarska dolina, najvažnija komunikacija između severa i juga Balkanskog poluostrva, koja se upravo kod Beograda ukršta sa dunavskim pravcem Istok-Zapad, čineći geostrateški čvor. To čini geografskostrateški položaj ove pokrajine povoljnim i za Srbiju značajnim.
[uredi] Demografija
|
Za više informacija pogledajte Etničke grupe Vojvodine. |
Prema poslednjem popisu iz 2002. godine, Autonomna Pokrajina Vojvodina ima 2.031.992 stanovnika, što čini 27,1 odsto od ukupnog broja stanovnika Republike Srbije. Srbi, kojih u Vojvodini ima 1.321.807, većinsko su stanovništvo ove severne srpske pokrajine. Po brojnosti zatim slede: Mađari (pogledati: Vojvođanski Mađari) (290.207), Slovaci (56.637), Hrvati (56.546), Jugosloveni (49.881), Crnogorci (35.513), Rumuni (30.419), Romi (29.057), Bunjevci (19.766), Rusini (15.626), Makedonci (11.785), kao i ostale manje etničke skupine u koje spadaju Ukrajinci, Muslimani, Nemci, Slovenci, Albanci, Bugari i drugi (ukupno ima više od 26 nacija i nacionalnih ili etničkih grupa).
Stanovnici Vojvodine razlikuju se i po veroispovesti. Srbi, Crnogorci, Rumuni, Romi, Makedonci i Ukrajinci uglavnom su pravoslavni, Mađari i Hrvati su katolici, Rusini su grkokatolici, dok Slovaka ima protestanata i katolika, a postoji i određeni broj muslimana i pripadnika drugih malih verskih zajednica.
Sastav stanovništva prema veroispovesti je 2002. godine bio sledeći: Pravoslavni (68,97%), Katolici (19,11%), Protestanti (3,55%) i drugi.
[uredi] Službeni jezici
U Vojvodini je službeno šest jezika uz upotrebu njihovih pisama: srpski (ćirilično pismo uz mogućnost upotrebe latiničnog), mađarski (latinica), slovački (latinica), hrvatski (latinica), rumunski (latinica) i rusinski (ćirilica). Izvršno Veće APV je osnivač i izdavač novina na službenim jezicima i to: Dnevnik na srpskom jeziku i Magyar Szó (Mađarska reč) na mađarskom su dnevne novine, a nedeljnici su Hrvatska riječ (Hrvatska reč - hrvatski), Hlas Ľudu (Glas naroda - slovački), Libertatea (Sloboda - rumunski) i Ruske slovo (Rusinska reč - rusinski).
Sastav stanovništva prema maternjem jeziku bio je: srpski jezik (76,63%), mađarski jezik (13,99%), slovački jezik (2,71%), rumunski jezik (1,45%), romski jezik (1,08%), hrvatski jezik (1,04%), i drugi.
[uredi] Školstvo
U Vojvodini je školski sistem veoma razvijen i sastoji se od mreže:
- predškolskih ustanova;
- osnovnih škola (539), u kojima se nastava drži i na jezicima nacionalnih manjina;
- srednjih škola (110), na kojima je omogućena i nastava na jezicima nacionalnih manjina; i
- Novosadskog Univerziteta, sa 13 fakulteta, na kojima se nastava obavlja i na jezicima nacionalnih manjina.
[uredi] Nauka i kultura
U tradicionalnom kulturnom i naučnom uporištu srpskog naroda u Vojvodini najstarije ustanove su: Matica Srpska, osnovana 1826. godine i Srpsko narodno pozorište, osnovano 1861. godine, u kome se predstave izvode i na jezicima nacionalnih manjina. U Novom Sadu se nalazi i ogranak Srpske akademije nauka, kao i dva naučna instituta. U tim institucijama i na fakultetima radi oko tri hiljade stručnjaka različitih usmerenja. Prvo fotografsko udruženje osnovano je 1901. godine: Foto, kino i video savez Vojvodine, i jedno je od najaktivnijih udruženja bivše SFR Jugoslavije.
[uredi] Privreda
U Vojvodini je privreda zasnovana na velikom bogatstvu kvalitetnog obradivog zemljišta, koje zahvata 84 odsto njene površine, i čija prirodna plodnost je poboljšana mrežom kanala za navodnjavanje, tako da je od 1,78 miliona hektara obradive zemlje oko 0,5 miliona drenirano. Oko 70 odsto prinosa sa ovih polja otpada na žitarice, 20 odsto na industrijsko bilje, a 10 odsto na ostale kulture. Deo plodova se izvozi, ali većina se prerađuje u domaćoj prehrambenoj industriji, stacioniranoj uglavnom u Vojvodini, (pogoni za preradu mesa, voća i povrća, uljare, šećerane, mlekare, itd.).
Postoji i snažna bazična industrija, koja proizvodi mašine za obradu metala, električne uređaje i kablove, građevinske materijale, naftne derivate, hemijske proizvode, elektromotore, roto papir. Razvijena je i industrija proizvoda visokog nivoa obrade, poput zubarske opreme, vozila, farmaceutskih proizvoda, porcelana i drugog.
Deo prihoda vojvođanske privrede dolazi i od turizma, koji je naročito razvijen na rekama i jezerima, termalnim izvorima i na Fruškoj Gori na kojoj se nalaze brojni pravoslavni manastiri srpsko-vizantijskog stila, uglavnom podignuti između 15 i 17 veka.
[uredi] Politika
[uredi] Galerija
|
[uredi] Vidi još
[uredi] Spoljašnje veze
- Zvanična internet prezentacija skupštine i vlade Autonomne Pokrajine Vojvodine
- Okruzi i opštine u Vojvodini
- Stranice Bačke i Banata
- Spisak većih gradova Vojvodine
- Nezvanična internet prezentacija Vojvodine
- Vojvođanski zabavni portal
- Dvorci i letnjikovci Vojvodine
| Republika Srbija |
|---|
   Glavni grad: Beograd Autonomne pokrajine: Vojvodina | Kosovo i Metohija1 |
 Portal Republike Srbije |
