Vojna krajina
-
- Za ostale upotrebe, pogledajte Krajina (višeznačna odrednica).
 |
Ovom članku ili jednom njegovom delu je potrebno prerađivanje.
|
 |
Ovaj članak ili jedan njegov deo nema nikakve nezavisne i pouzdane izvore. Pomozite da se ovaj članak poboljša tako što ćete uneti odgovarajuće reference. Tekst koji ne sadrži reference može biti doveden u pitanje, a potom i uklonjen. |
| Postojala u periodu: | 16. vek – 1882. |
| Religija: | pravoslavlje, katolicizam |
| Politički naslednik: |  Republika Srpska Krajina Vojvodina |
Vojna krajina je bilo granično područje Habzburške monarhije čija je funkcija bila odbrana od Osmanskog carstva u srednjem veku (Srpska/Hrvatska krajina) ili u 17. i 18. veku. (Slavonska krajina i Banatska krajina) do 19. veka.
Sadržaj |
[uredi] Seobe Srba
Kad god je Austrija ratovala protiv Turaka, imala je pomoć srpskog naroda, koji je bunama i učešćem u hrišćanskoj austrijskoj vojsci nastojao zbaciti tursku vlast i vaskrsnuti srpsko carstvo. A posle svakog mira morao je bežati iz postojbine ispred turske osvete. Te seobe su se odvijale u nekoliko pravaca.
[uredi] Seobe u Slavoniju i Krajinu
U toku XV do XVIII veka traju neprekidne migracije Srba u Slavoniju i Krajinu. Proces je imao ustaljenu šemu: na opustošena imanja i napuštenu zemlju uz tursku granicu doseljavaju se Srbi iz krajeva pod turskom vlašću. Turci doseljavaju Srbe iz unutrašnjosti, da zaposednu napušteno područje s turske strane. Doseljeni Srbi prvom prilikom napuštaju tursku krajinu i sele se u Austriju, tj. Slavoniju i Hrvatsku, kuda ih pozivaju austrijski carevi, obećavajući velike povlastice. Tako je na području Karlovačkog generalata i Banije bilo 1768. godine 125.762 srpska stanovnika, a u ratu 1788–1791. prešlo je iz Bosne u Hrvatsku 25.000 Srba. Na taj način su formirane srpske krajine. To je drugo srpsko domicilno područje u avnojskoj Hrvatskoj.
[uredi] Vojna krajina
Formiranje Vojne krajine počelo je u XV veku, najpre kao pogranično područje radi odbrane od Turaka. Ekspanzijom Turske, područje Vojne krajine se proširilo na Srem, Bačku, Banat i Erdelj (Transilvaniju) i dobilo specijalan status pod direktnom upravom cara, tj. Beča.
Začetak Vojne krajine datira od 1435. godine, kada je ugarski kralj Žigmund Luksemburški ojačao granicu prema Veneciji i Bosni krajiškim, slavonskim i usorskim "taborima". Posle pada Bosne, 1463. godine kralj Matija Korvin je obrazovao odbrambeni bedem protiv Turaka, koji je išao linijom Vrbas–Usora–Srebrenik–Šabac–Beograd, a 1469. osniva posebnu vojnu oblast – senjsku kapetaniju, u čijoj pozadini su Gacko–Otočac–Starigrad i Novigrad na ušću Zrmanje radi odbrane od Venecije. Posadu ovog niza utvrđenja činili su Srbi, Hrvati, Rumuni, Mađari i nešto Nemaca.
Nakon poraza Hrvata na Krbavskom polju (1493. godine) Lika. Krbava, dalmatinski krajevi i primorsko zaleđe ostali su praktično bez odbrane, otvoreni za pljačku turskog bašibozuka. Ovo je izazvalo pomeranje hrvatskog stanovništva u dubinu Mađarske, Austrije (Burgenland) i Furlaniju. Napuštena područja naseljavaju Srbi iz turskog dela Krajine.
Da Srbi u Vojnu krajinu dolaze kao rado viđeni i željeni podanici, posebno cenjeni, najbolje svedoči povelja Ferdinanda Prvog (1538.):
„... ovom ispravom dajemo na znanje i saopćavamo svima, kojima se upućuje... kako su neki srpski ili raški kapetani i vojvode odlučili da dođu zajedno sa ljudima i licima, koja se nalaze pod njihovom vojvodskom časti, da nam služe... Stoga mi želimo da te srpske ili raške kapetane i vojvode, njihove ljude i lica ili spomenute njihove pripadnike izdašno nagradimo... mi im... dajemo, poklanjamo, ustupamo, podeljujemo i obećajemo dolje iznesenu povlasticu s oslobađanjem od izvjesnih obaveza, izvjesna prava kao i slobodu, koju, po našem mišljenju, treba obećati, dati, pokloniti i ustupiti, s ovim sadržajem:
Kad sami srpski ili raški kapetani i vojvode, ljudi i naprijed spomenuta lica, koja su njihovi podanici i pripadnici, budu dali vjeru, da će nam nepokolebljivo služiti, svaka porodica, koja bude stanovala u jednoj kući, pod jednim krovom i na jednom imanju, mora, može i smije u roku od 20 godina bez prekida slobodno živjeti na našem području... bez ikakvog plaćanja poreza i bilo kakve zakupnine, obrađivati zemlju ili je dati na obradu, primati sav plod i prihod sa te zemlje, bez ikakve zapreke ili protivljenja... Obavezujemo se i obećajemo, da će mo se ove naše povlastice čvrsto držati, a zahtijevamo i naređujemo da se nje svi drže..."[traži se izvor od 01. 2010.]
Ovaj poduži citat je bilo neophodno navesti, kako bi se jasno videla statusna razlika između Hrvata, koji su živeli u klasičnom feudalnom sistemu, uglavnom kao kmetovi, i Srba u Vojnoj krajini, koji su slobodni, odgovorni jedino caru. Između ostalih, i to je jedan od bitnih razloga za zavist i mržnju koju su hrvatski purgeri oduvek gajili i ispoljavali prema Srbima.
Car Ferdinand Drugi donosi 1630. godine dekret, kojim celu Vojnu krajinu izuzima definitivno iz banske uprave i podvodi pod austrijsku. Nizom dekreta i zakona, od kojih su najznačajniji "Vojno-graničarska prava" (1754) i "Krajiški temeljni zakon" (1807), regulisana su prava, obaveze i posedi krajišnika, koja su uvek bila daleko veća od prava hrvatskih seljaka, kmetova i purgera – ali Srbi su ta prava plaćali životima na svim ratištima gde je učestvovala Austrija.
Vojna krajina je 1881. godine pripojena Banskoj Hrvatskoj i prestala da postoji kao zasebna celina.
-
Mapa delova vojne krajine u Sremu, Bačkoj i Pomorišju između 1699. i 1718. godine
-
Mapa delova vojne krajine u Sremu, Bačkoj i Pomorišju između 1718. i 1744. godine
-
Mapa delova vojne krajine u Sremu, Bačkoj i Pomorišju između 1744. i 1750. godine
-
Mapa delova vojne krajine u Sremu, Bačkoj i Banatu između 1751. i 1873. godine
-
Delovi vojne krajine u Sremu, Bačkoj i Banatu (kraj 18. i početak 19. veka)
-
Delovi vojne krajine u Sremu, Bačkoj i Banatu (1849-1860. godine)
[uredi] Vidi još
[uredi] Literatura
- Berezin L. V. Horvatiя, Slavoniя, Dalmaciя i Voennaя Granica. — S.-Peterburg. Tipografiя i hromolitografiя A. Tranšelя, 1879. — T. 2. — 599 s. — ISBN 9785990318328
- Begović N. Život i običaj Srba-graničara. — Zagreb: Tiskarski zavod «Narodnih novinah», 1887. — 277 str.
- Vaniček Fr. Istorija Vojničke Krajine (od 1538 do 1873—335 godina.). — Novi Sad: Štamparija A. Pajevića, 1878. — 132 str.
- Gavrilović S. Srbi u Habsburškoj monarhiji: 1792—1849. — Novi Sad: Matica Srpska, 1994. — 183 str.
- Desnica B. Stojan Janković i uskočka Dalmacija. — Beograd: Srpska književna zadruga, 1991. — 288 str.
[uredi] Spoljašnje veze
