Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država
{{{komentar}}}
Supreme Court of the United States
Uspostavljen 1789
Nadležnost Provjerava zakonitost i ustavnost svih akata zakonodavne i izvršne vlasti, djeluje i kao žalbeni i prvostepeni sud.
Sjedište Vašington
Način izbora sudija Nominuje ih Predsjednik SAD, a potvrđuje Senat Sjedinjenih Američkih Država
Trajanje mandata doživotni mandat
Broj sudija 9
Predsjednik suda Džon Roberts
Zvanična internet stranica
Sjedište suda u Vašingtonu

Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država (engl. The Supreme Court of United States) je najviša instanca sudske vlasti u SAD.

To je jedini sud ustanovljen u Ustavu SAD, za razliku od nižih sudova, ustanovljenih zakonima. Sjedište mu je u Vašingtonu.

Djeluje kao žalbeni i, vrlo rijetko, prvostepeni sud u nizu sporova vezanih uz federalnu vlast. Mnogo je važnije njegovo ovlašćenje da sve akte zakonodavne i izvršne vlasti proglašava protivustavnim i time ih stavlja van snage, zbog čega ima daleko veću važnost nego slične institucije u drugim državama.

Sudije Vrhovnog suda imenuje Predsjednik SAD, a potvrđuje Senat. Mandat sudija je doživotan, ali može prestati na lični zahtev sudije ili smenom.

Istorijat[uredi]

Prvi predsjednik Vrhovnog suda bio je Džon Džej, a u njegovo vrijeme kao i u vrijeme njegovih naslenika na mjestu predsjednika suda Džona Ratledža i Olivera Elsvorta Vrhovni sud nije imao veliki ugled, kao ni stalno sjedište. Sudije su se sastajale u zgradi gradske administracije Filadelfije. Međutim, Vrhovni sud dobija mnogo veći ugled nakon što je njegov predsjednik postao Džon Maršal, te se presudom u predmetu Marberi protiv Medisona (engl. Marbury v. Madison) proglašava vrhovnim tumačem Ustava Sjedinjenih Američkih Država. Pojedine epohe u istoriji suda označavaju se prema imenu predsjednika suda. Po ovom kriterijumu istoriju Vrhovnog suda možemo podijeliti na nekoliko perioda:

Struktura[uredi]

Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država sastoji se od predsjednika suda i onolikog broja sudija koliko to odredi Kongres. Trenutno se Vrhovni sud sastoji od predsjednika i osam sudija. Sud je već duže vrijeme ideološki podijeljen na konzervativno i liberalno krilo[1], što zavisi od stavova pojedinih sudija prema odnosu federalne i vlada pojedinih država, stepenu građanskih sloboda koje garantuje ustav SAD, kao i mnogim drugim pitanjima od kojih su trenutno najznačajnija:

Mandat, predlaganje i potvrđivanje sudija[uredi]

Mandat sudija Vrhovnog suda traje do njihove smrti, odnosno dok se „dobro ponašaju“, što znači dok su sposobni da obavljaju dužnost sudije. Prije smrti, sudija se može sam povući, ili može biti razriješen dužnosti od strane kongresa, pri čemu predstavnički dom nastupa u ulozi tužioca, a senat ima ulogu sudije. Ova procedura poznata kao impičment, pokrenuta je samo jednom, u slučaju sudije Samjuela Čejsa, kada je predstavnički dom glasao za njegovo razriješenje, međutim senat je odlučio da oslobodi sudiju Čejza svih optužbi tako da se on vratio na dužnost. Pravo predlaganja kandidata za mjesto sudije Vrhovnog suda ima predsjednik Sjedinjenih Američkih Država. Kandidati koji su predloženi od strane predsjednika moraju biti potvrđeni od strane senata, čemu prethodi postupak u kome je kandidat obavezan da odgovara na pitanja senatora o svojim stavovima o različitim kontroverznim temama i sudijskoj filozofiji. Predsjednik ima pravo da povuče predloženog kandidata prije glasanja u senatu ako smatra da kandidat ima male šanse da bude potvrđen.

Trenutni sastav suda[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Spisak sudija Vrhovnog suda SAD

Četiri od devet sadašnjih sudija (Ginsberg, Brajer, Sotomajor i Kejgan) su imenovali predsjednici iz Demokratske stranke i oni se ubrajaju u „liberalno krilo“ suda, dok su pet sudija imenovali predsjednici iz Republikanske stranke i oni se svrstavaju u „konzervativno krilo“ suda.

Trenutno (jun 2012) sudije ovog suda su:

Važniji slučajevi[uredi]

Izvori[uredi]

  1. ^ „Cases showing court's ideological divide“. thefreelibrary.com Приступљено 2. 9. 2010..  ((en))
  2. ^ „The Supreme Court and Abortion Rights“. The new england journal of medicine Приступљено 2. 9. 2010..  ((en))
  3. ^ „Supreme Court extends rights of gun owners“. Los Angeles Times Приступљено 2. 9. 2010..  ((en))
  4. ^ „Supreme Court Decisions on Free Speech and Censorship“. atheism.about.com Приступљено 3. 9. 2010..  ((en))
  5. ^ „Supreme Court Decisions on Liberty“. atheism.about.com Приступљено 3. 9. 2010..  ((en))
  6. ^ „Under the US upreme Court Kennedy key to gay marriage“. UPI Приступљено 3. 9. 2010..  ((en))
  7. ^ „Supreme Court Decisions on Religious Liberty“. atheism.about.com Приступљено 3. 9. 2010..  ((en))


Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država