Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država
| Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država | |
 Supreme Court of the United States |
|
|---|---|
| Uspostavljen | 1789 |
| Nadležnost | Provjerava zakonitost i ustavnost svih akata zakonodavne i izvršne vlasti, djeluje i kao žalbeni i prvostepeni sud. |
| Sjedište | Vašington |
| Način izbora sudija | Nominuje ih Predsjednik SAD, a potvrđuje Senat Sjedinjenih Američkih Država |
| Trajanje mandata | doživotni mandat |
| Broj sudija | 9 |
| Predsjednik suda | Džon Roberts |
| Zvanična internet stranica | |
Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država (engl. The Supreme Court of United States) je najviša instanca sudske vlasti u SAD.
To je jedini sud ustanovljen u Ustavu SAD, za razliku od nižih sudova, ustanovljenih zakonima. Sjedište mu je u Vašingtonu.
Djeluje kao žalbeni i, vrlo rijetko, prvostepeni sud u nizu sporova vezanih uz federalnu vlast. Mnogo je važnije njegovo ovlašćenje da sve akte zakonodavne i izvršne vlasti proglašava protivustavnim i time ih stavlja van snage, zbog čega ima daleko veću važnost nego slične institucije u drugim državama.
Sudije Vrhovnog suda imenuje Predsjednik SAD, a potvrđuje Senat. Mandat sudija je doživotan, ali može prestati na lični zahtev sudije ili smenom.
Sadržaj |
Istorijat[uredi]
Prvi predsjednik Vrhovnog suda bio je Džon Džej, a u njegovo vrijeme kao i u vrijeme njegovih naslenika na mjestu predsjednika suda Džona Ratledža i Olivera Elsvorta Vrhovni sud nije imao veliki ugled, kao ni stalno sjedište. Sudije su se sastajale u zgradi gradske administracije Filadelfije. Međutim, Vrhovni sud dobija mnogo veći ugled nakon što je njegov predsjednik postao Džon Maršal, te se presudom u predmetu Marberi protiv Medisona (engl. Marbury v. Madison) proglašava vrhovnim tumačem Ustava Sjedinjenih Američkih Država. Pojedine epohe u istoriji suda označavaju se prema imenu predsjednika suda. Po ovom kriterijumu istoriju Vrhovnog suda možemo podijeliti na nekoliko perioda:
- Džejev, Ratledžov i Elsvortov sud 1789-1801
- Maršalov sud (predsjednik Džon Maršal) 1801-1835
- Tonijev sud (predsjednik Rodžer Toni) 1836-1864
- Čejsov sud (predsjednik Salmon Čejs) 1864-1873
- Vejtov sud (predsjednik Morison Vejt) 1874-1888
- Fulerov sud (predsjednik Melvil V. Fuler) 1888-1910
- Vajtov sud (predsjednik Edvard D. Vajt) 1910-1921
- Taftov sud (predsjednik Vilijam H. Taft) 1921-1930
- Hjuzov sud (predsjednik Čarls E. Hjuz) 1930-1941
- Stounov sud (predsjednik Harlan F. Stoun) 1941-1946
- Vinsonov sud (predsjednik Frederik M. Vinson) 1946-1953
- Vorenov sud (predsjednik Erl Voren) 1953-1969
- Bergerov sud (predsjednik Voren E. Berger) 1969-1986
- Renkvistov sud (predsjednik Vilijam Renkvist) 1986-2005
- Robertsov sud (predsjednik Džon Roberts) 2005-
Struktura[uredi]
Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država sastoji se od predsjednika suda i onolikog broja sudija koliko to odredi Kongres. Trenutno se Vrhovni sud sastoji od predsjednika i osam sudija. Sud je već duže vrijeme ideološki podijeljen na konzervativno i liberalno krilo[1], što zavisi od stavova pojedinih sudija prema odnosu federalne i vlada pojedinih država, stepenu građanskih sloboda koje garantuje ustav SAD, kao i mnogim drugim pitanjima od kojih su trenutno najznačajnija:
- pravo na abortus (ograničenje prava na abortus)[2]
- pravo na posjedovanje i nošenje oružja[3]
- pravo na slobodu govora (granice slobode govora)[4]
- pravo na privatnost[5]
- pravo na jednak tretman pred zakonom
- istopolni brakovi[6]
- stepen vjerskih sloboda i odvojenost države i crkve[7]...
Mandat, predlaganje i potvrđivanje sudija[uredi]
Mandat sudija Vrhovnog suda traje do njihove smrti, odnosno dok se „dobro ponašaju“, što znači dok su sposobni da obavljaju dužnost sudije. Prije smrti, sudija se može sam povući, ili može biti razriješen dužnosti od strane kongresa, pri čemu predstavnički dom nastupa u ulozi tužioca, a senat ima ulogu sudije. Ova procedura poznata kao impičment, pokrenuta je samo jednom, u slučaju sudije Samjuela Čejsa, kada je predstavnički dom glasao za njegovo razriješenje, međutim senat je odlučio da oslobodi sudiju Čejza svih optužbi tako da se on vratio na dužnost. Pravo predlaganja kandidata za mjesto sudije Vrhovnog suda ima predsjednik Sjedinjenih Američkih Država. Kandidati koji su predloženi od strane predsjednika moraju biti potvrđeni od strane senata, čemu prethodi postupak u kome je kandidat obavezan da odgovara na pitanja senatora o svojim stavovima o različitim kontroverznim temama i sudijskoj filozofiji. Predsjednik ima pravo da povuče predloženog kandidata prije glasanja u senatu ako smatra da kandidat ima male šanse da bude potvrđen.
Trenutni sastav suda[uredi]
 |
Za više informacija pogledajte članak Spisak sudija Vrhovnog suda SAD |
Četiri od devet sadašnjih sudija (Ginsberg, Brajer, Sotomajor i Kejgan) su imenovali predsjednici iz Demokratske stranke i oni se ubrajaju u „liberalno krilo“ suda, dok su pet sudija imenovali predsjednici iz Republikanske stranke i oni se svrstavaju u „konzervativno krilo“ suda.
Trenutno (jun 2012) sudije ovog suda su:
- Rut Bejder Ginsberg
- Stiven Brajer
- Entoni Kenedi
- Džon Roberts
- Antonin Skalija
- Sonja Sotomajor
- Klarens Tomas
- Samjuel Alito
- Elena Kejgan
Važniji slučajevi[uredi]
Izvori[uredi]
- ^ „Cases showing court's ideological divide“. thefreelibrary.com Приступљено 2. 9. 2010. ((en))
- ^ „The Supreme Court and Abortion Rights“. The new england journal of medicine Приступљено 2. 9. 2010. ((en))
- ^ „Supreme Court extends rights of gun owners“. Los Angeles Times Приступљено 2. 9. 2010. ((en))
- ^ „Supreme Court Decisions on Free Speech and Censorship“. atheism.about.com Приступљено 3. 9. 2010. ((en))
- ^ „Supreme Court Decisions on Liberty“. atheism.about.com Приступљено 3. 9. 2010. ((en))
- ^ „Under the US upreme Court Kennedy key to gay marriage“. UPI Приступљено 3. 9. 2010. ((en))
- ^ „Supreme Court Decisions on Religious Liberty“. atheism.about.com Приступљено 3. 9. 2010. ((en))
Spoljašnje veze[uredi]
