Vuna

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Šišanje ovaca (srednji vijek)

Vuna je mekana dlaka krzna pojedinih sisara, posebno ovaca (ovčija vuna). Ona uz svilu i kazein spada u grupu proteinskih vlakana, ali se od drugih životinjskih dlaka razlikuje visokim postotkom sadržanog sumpora (3-4%) koji potiče od visokog sadržaja dvostrukih aminokiselina cistina. Vuna spada u obnovljive sirovine.

Terminologija[uredi]

Oznaka Schurwolle (Šurvole - sr. Runo) ili Reine Schurwolle (Rajne šurvole - sr. Čisto runo) ili engleski pure new wool označava, da se radi o vuni ošišanoj neposredno sa žive životinje, a ne o ponovnom korištenju stare tkanine odnosno o recikliranom proizvodu ili o vuni od zaklane ili uginule životinje.

Kod pređe pomoću vrlo preciznih strojeva za predenje koji rade s preciznošću od jednog mikrometra vuna se upreda u dugačku nit. Što je tanja, pa otuda i duža nit iz kilograma vune, to je veći kvalitet upredene niti.

Osobine[uredi]

Ostrižena vuna merino ovce

Vuna ima prirodnu osobinu takozvanog regulisanja temperature. Unutrašnjost vlakna vune može preuzeti vodenu paru, dok spoljna površina odbija vodu. Vlakno može prihvatiti do 33% vode u odnosu na svoju suvu težinu bez da se osjeti da je vlažna. Suši se znatno brže nego, na primjer, pamuk. Proizvod od vune sadrži u odnosu na ukupnu zapreminu do 85% od vazduha. To svojstvo mu omogućava da jako dobro grije. Vuna se ne maže, a i ne gužva, jer je vlakno elastično. Osim toga, jednom obojena, ne gubi boju i nije zapaljiva. Ne gori, nego se odmah pretvara u ugljen, a za razliku od vještačkih vlakana jedva da upija znoj. Bez posebne obrade, može izazivati osjećaj neugodnog „grebanja“ na koži. Tog grebanja nema kod finih merino vuna.

Dobijanje[uredi]

Za dobivanje vune ovce se strižu, a kašmirske koze i angorski kunići se isčešljavaju. Kod nekih vrsta ovaca vuna se čupa, što međutim za životinje nije bolno, jer se izvlače samo dlake koje više nisu čvrsto ukorijenjene.

Tipovi vune[uredi]

Ovca - 2005 Melbourne Show

Tipovi vune se određuju prema kvalitetu vlakna:

To je fino, meko, vrlo kovrčavo i najkvalitetnije vlakno vune. Potiče od merino ovaca. Koristi se za proizvodnju visoko kvalitetnog kamgarna, od kog se zatim šije gornja odjeća. Finoća vlakna se kreće od 16 do 23,5 mikrometara. Svjetski rekord finoće merinovune postavila je vuna sa Novog Zelanda, sa 11,8 mikrona (za uporedbu: ljudska kosa ima oko 30 mikrona).

  • 2. Krosbred vuna:

To je vuna srednje kvalitete, serdnje finoće, nije tako meka i kovrdžava kao merino. Potiče od Krosbred ovaca koje su mješanci između merino ovaca i ovaca sa grubom vunom. Ova se vuna koristi takođe za proizvodnju ogrtača kao i za razne oblike kućne upotrebe.

  • 3. Gruba vuna:

je najnižeg kvaliteta, vrlo je gruba. Slabo je ili nimalo kovrdžava. Potiče od ovaca s grubom vunom kao što je Šetlandska ovca. Koristi se za proizvodnju tepiha ili ima tehničku primjenu (proizvodnja izolacionih materijala i sl.)

Sekundarni proizvodi[uredi]

Vuna, a naročito ovčija, sadrži masnoću lanolin koja se odvaja prije obrade, kako bi se kasnije dodala očišćenoj i oplemenjenoj vuni, ili se koristila u kozmetičkoj industriji ili u druge svrhe.

Vidi još[uredi]