Geologija
Iz projekta Википедија
Reč geologija je nastala od grčkih reči Gea - Zemlja i Logos - nauka (rasprava, diskusija). Geologija je nauka koja se bavi proučavanjem Zemlje, njenog nastanka i procesima koji su je oblikovali, njenog sastava i strukture. Naučnici, koji se tim bave, nazivaju se geolozi.
Reč "geologija", prvi je upotrebio 1778.god. Žan Anri Delik (1727 - 1817) a terminološki je definisao 1779.god.Horas-Benedikt od Sosura (1740 - 1799).
Sadržaj |
[uredi] Istorija
Spoznaje o vrlo složenoj problematici postanka i razvitka Zemlje javljale su se postupno, a neke datiraju još iz antičkih vremena. No, tek u 15. veku dolazi do pokušaja sistematizacije znanja o Zemlji, a postupno se javljaju i novi pojmovi kao temelj geologije u nastajanju.
U Srednjem veku su ostaci izumrlih organizama najčešće smatrani "igrom prirode" ili dokazima "opšteg potopa". No, već je Leonardo da Vinči (1452 - 1519) upozorio da se jednim "potopom" ne može objasniti rasprostranjenost fosilnih ostataka morskih organizama na kopnu. Osim toga, on je bio svestan dugog trajanja geološke prošlosti, a opisao je i prvi geohemijski ciklus (voda ispire so iz tla i odnosi je u more koje se tako zaslanjuje, a zbog izdizanja morskog dna stvaraju se lagune gde se voda isparuje i taloži novi sloj, koji opet može biti potopljen...). Leonardo da Vinči je shvatio i odos erozije tla i izdizanja kopna (erozija narušava ravnotežu u litosferi, a ona se ponovno uspostavlja izdizanjem).
Širi interes za geološke probleme izazvale su rasprave između tzv. neptunista i plutonista. Plutonisti, na čelu sa Džejms Hutonom (1726 - 1797) su oživeli zapažanje Strabona (1. vek pne.) držeći da su pojedine stene nastale u vezi s vulkanskim erupcijama. Nazvani su po bogu podzemlja, Plutonu. Neptunisti, na čelu sa Vernerom su oževili staru ideju Talesa iz Mileta (7/6. vek pne.), pripisivajući postanak stena litosfere - vodi. Zbog toga su i dobili naziv prema antičkom bogu okeana Neptunu.
Sauser, (18. vek) prvi je shvatio da su nagnuti slojevi posledica kretanja litosfere i prodora starijih stena kroz mlađe. Baumont (19. vek) prvi spoznaje ulogu raseda u postanku doline Rajne, a tvrdi i da tektonske sile nastaju zbog hlađenja Zemlje i stezanja.
Žorž Kuvijer (1769 - 1832), prirodnjak i zoolog, postavlja temelje naučnog proučavanja fosilnih ostataka organizama, a geolog Vilijam Smit (1769 – 1839) ih primenjuje za određivanje relativne starosti stena Zemljine kore. Uočava se i lateralna različitost stena nastalih u isto vreme, pa tako nastaje pojam facija.
Pojam geosinklinale kao labilnog sedimentacionog prostora, nastalog lomljenjem i savijanjem Zemljine kore dobija na značenju 1900. g. kada ga je istakao Haug pri postanku ulančanih gorskih sistema a 1908. godine predložio Frenk Bursli Tejlor (1860 - 1938). Geosinklinala ostaje u središtu interesa geologa sve do 1960-ih, kada ju je delom istisnula koncepcija tektonike ploča.
[uredi] Važniji geološki principi
Princip aktualizma (uniformitarizma) je osnovni princip u geologiji koji predstavlja osnovno polazište pri svim razmatranjima o razvoju Zemlje. On glasi: "Prošlost je ključ za razumevanje sadašnjosti" odnosno procesi koji vladaju danas su vladali i u prošlosti pa posmatranjem današnjih zbivanja možemo zaključivati o geološkoj prošlosti.
Princip superpozicije prvi put je (1669) potpuno objasnio danski prirodnjak Nikolas Steno. Danas ovaj princip podrazumeva da je u tektonski neporemećenim terenima svaki donji sloj stariji od onog koji ga prekriva ali i da je sloj u kome se nalaze odlomci nekih stena nastao kasnije od stena čije odlomke sadrži.
Princip evolucije prenet na Zemlju svodi se na zaključak da je Zemlja tokom svoje istorije pod dejstvom različitih procesa i različitih intenziteta tih procesa pretrpela brojne promene, te da se ona stalno menja (evoluira). L.Dolo (1893) formulisao je evoluciju Zemlje kao nepovratan proces ("Zakon ireverzibiliteta").
Princip intruzivnih odnosa se bavi presekom intruziva. U geologiji kada magmatska intruzija preseče formaciju sedimentnih stena može se zaključiti da je magmatska intruzija mlađa od sedimentnih stena. Postoje brojni oblici intruziva, uključujući lakolite, lopolite, nek, sil, dajk.
[uredi] Polja, naučno-stručne oblasti, discipline, metode
B
V
G
- geodezija
- geološko kartiranje
- geomikrobiologija
- geomorfologija
- geotehnika
- geofizika
- geohemija
- geohronologija
- glaciologija
D
E
I
L
M
H
P
P
C
T
X
[uredi] Regionalna geologija
Regionalna geologija raščlanjuje Zemlju na pojedine zaokružene regije: kontinente, okeane, planinske sisteme, kopnene vodene bazene, rudne pojaseve i druge celine, prikazujući njihovu građu, korisne sirovine i druge elemente prirodne životne osnove. Uz elemente stratigrafske i opšte geologije, pažnja se posvećuje i problemima usmerenog interesa (mineralne sirovine, voda, mogućnost geotehničkih zahvata i dr.), pa postoji uska veza s inženjerskom geologijom i hidrogeologijom, rudnom geologijom, seizmologijom, okeanologijom itd.
[uredi] Poznati geolozi
| Osnovne oblasti nauka o Zemlji |
|---|
| Atmosferske nauke | Geodezija | Geologija | Geofizika | Glaciologija |
| Hidrologija | Okeanografija | Pedologija |
