Građanski rat

Iz projekta Википедија

Građanski rat je oružana borba između klasnih, nacionalnih, političkih ili drugih antagonističkih društvenih grupa unutar jedne države, za ostvarenje određenih političkih i ekonomskih ciljeva. Javlja se kao posledica nagomilanih i nerešenih socijalnih, ekonomskih, političkih i drugih protivurečnosti u društvu.

Razlikuje se od oružanog ustanka, dužim trajanjem i boljom organizacijom zaraćenih strana, koje raspolažu svojim snagama, komandovanjem, teritorijom itd.

Može se voditi za napredne ili nazadne ciljeve, za promenu i obaranje starog preživelog preživelog sistema ili za njegovo očuvanje, odnosno za njegov povratak ako je bio oboren.

Najčešće, to je bio najoštriji oblik klasne borbe u prelomnim periodima smene društvenih sistema. Sve velike revolucije u istoriji odvijale su se u formi građanskog rata.

Građanski ratovi su se javljali često u istoriji ljudskog društva.

U staroj Grčkoj i Rimskoj Imperiji vođeni su između vladajućeg i potčinjemih naroda, između vladajuće klase i robova (Spartakov ustanak), između političkih grupa unutar jedne vladajuće klase.

U srednjem veku bili su česti između feudalaca, i kmetova i feudalaca.

Kasnije ih pokreće buržoazija protiv apsolutističko-feudalnog poretka (Francuska revolucija). U SAD je američki građanski rat u suštini je bio borba između dva privredna sistema, između mlade industrijske buržoazije Severa i feudalizma i ropstva Juga.

Imperijalizam rađa eru proleterskih revolucija u kojima se preotima vlast ustankom ili građanskim ratom.

Posle Oktobarske revolucije, građanski rat u Rusiji (1918-20) koji je bio je rat protiv reakcionističkih snaga i stranih inervenata, dolazi do Kineske revolucije (1924-36 i 1945-49) Građanski rat u Španiji (1936-39) vodio se između republikanaca i desničarskih, fašističkih organizacija i grupacija.

Metode ratovanja su različite, zavisno od vremena i uslova pod kojima su se građanski ratovi vodili. Građanski rat retko se završavao kompromisom, vodi se dotle dok jedna strana ne izvojuje odlučnu pobedu i uspostavi svoju vlast. Svim sredstvima (oružanim i političkim) vodi se borba za pridobijanje stanovništva, uključujući tu, često, i borbu za naklonost oružanih snaga, za osvajanjem ili zadržavanjem strategijskih važnih položaja, ekonomskih i saobraćajnih centata. U prvi mah od velike važnosti bila je uspešna primena taktike uličnih borbi, uspostavljanje vlastitih i kidanje protivničkih veza, presecanje komunikacija, umešno korišćenje dezinformacija. Ako se ne postigne brzo rešenje i borba se otegne nastupa. Obično, plima i oseka raspoloženja stanovništva prema zaraćenim stranama, a povećavaju se i mogućnosti za eventualnu intervenciju spolja.

Građanski ratovi odlikuju se oštrinom i bezobzirnošću u pogledu sredstava i načina borbe. Ni unutrašnje (državno) ni međunarodno ratno pravo nisu se, sve do novijeg vremena bavili pitanjem zaštite izvesnih humanih načela u građanskom ratu, a stvarna ratna praksa u razno doba i u raznim zemljama, bila je vrlo raznolika. Ratni običaji bili su manje poštovani u ovim nego međunarodnim ratovima. Tek početkom 20. veka učinjen je pokušaj stvaranja čvrste pravne zaštite boraca u građanskom ratu. U uvodnom delu Haških konvencija, učinjen je pokušaj da se samovolja u postupku prema protivniku u građanskom ratu ograniči obaveznim poštovanjem «načela javne svesti i savesti». Ta odredba mogla je imati samo izvesno moralno dejstvo jer je bila neprecizna. U Ženevsku konvenciju iz 1949. uneta je tzv. "Mala konvencija", po kojoj je i u građanskom ratu zabranjeno vršiti nasilje nad oružanim protivnikom, ubijati ili mučiti zatvorenike, uzimati taoce, izricati i izvršavati kazne bez predhodnog suđenja, ne prihvaćati i ne lečiti zarobljenike, i činiti druge nehumane postupke.