Grb Srbije

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Grb Republike Srbije
Coat of arms of Serbia.svg
Verzije
Coat of arms of Serbia small.svg
Osnovni grb Republike Srbije
Detalji
Nosilac Zastava Srbije Srbija
Usvojen 1882. / 2004 / prerađen 2010.[1]
Čelenka kruna
Venac srebrni dvoglavi orao, kljuna i kandži oružanih zlatno, sa dva zlatna ljiljana pored kandži
Mali
štit
na crvenom, srebrni krst sa četiri ocila predstavljaju zapravo četiri slova S, okrenutim ka spolja
Ranije
verzije
Coat of arms of Serbia (2004-2010).svg

Grb Republike Srbije, jedan od simbola suvereniteta Republike Srbije, preporučen je 17. avgusta 2004. godine, zajedno sa drugim državnim znamenjima i usvojen 19. maja 2009.[1] kada je zamenio dotadašnji grb Republike Srbije. Na njemu su prikazani dvoglavi orao Nemanjića, crveni štit sa krstom i četiri ognjila, kraljevska kruna i plašt od hermelina. Grb je isti kao Grb Kraljevine Srbije i predstavlja čin vraćanja istorijskog grba Srbije. Države koje nisu monarhije a u svom grbu imaju krunu su i Rusija, Bugarska, Gruzija, Mađarska, Crna Gora i Republika Srpska.

Opis[uredi]

Prerađen Grb[uredi]

Preporukom Narodne skupštine Republike Srbije o korišćenju grba, zastave i himne od 17. avgusta 2004. za grb je ponovo usvojeno rešenje austrijskog heraldičara Ernsta Krala iz 1882. godine. Nakon usvajanja Zakona o izgledu i upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije 19. maja 2009. godine, pristupilo se po prvi put u istoriji, izradi Izvornika Velikog i Malog grba, Izvornika zastave i notnog zapisa himne Republike Srbije u cilju usklađivanja izgleda grba sa odredbama Zakona. Izrada je poverena srpskom heraldičaru Ljubodragu Grujiću u saradnji sa predsednikom Srpskog heraldičkog društva „Beli Orao“ Dragomirom Acovićem i stručnim članovima komisije. Nakon završenog posla, Vlada je predlog komisije usvojila u potpunosti i donela Uredbu o utvrđivanju izvornika Velikog i Malog grba, Izvornika zastave i notnog zapisa himne Republike Srbije 11. novembra 2010. godine.

Najznačajnije promene na prerađenom grbu jesu:

  • ocila su dobila karakteristični oblik ćiriličnog S;
  • pera na orlu su jasnija sa manje detalja;
  • jezik orla je sada u duhu srpske heraldike;
  • zlatne rese na paviljonu su predstavljene pocepane;
  • kruna iznad štita ranije je bila presečena na pola, što je simbolički loše za suverenitet države.

I posle nekoliko godina stari grb nije zamenjen novim na tablama državnih institucija i drugim mestima.[2]

Opis grba[uredi]

Grb Republike Srbije, Veliki Grb, je srebrni stilizovani dvoglavi orao na crvenom štitu poluokruglog oblika sa krunom iznad štita. Glave orla su oivičene sa po devet pera i okrenuta ka spoljnim stranama štita. Kljunovi dvoglavog belog orla su zlatne boje i široko razjapljeni. Pera na vratovima orla raspoređena su po četiri reda sa sedam pera. Krila orla su raširena i zajedno sa repom i glavama formiraju krst, a na svakom krilu su četiri reda pera sa sledećim rasporedom: u prvom redu je sedam pera, u drugom redu je devet pera (dva velika i sedam manjih), u trećem redu je sedam pera, u četvrtom redu je sedam pera (četiri velika i tri manja). Noge orla su raširene po dijagonali štita, a ispod svake kandže nalazi se po jedan krinov cvet zlatne boje; noge i kandže orla su zlatne boje. Pera na nogama su bele boje i ima ih sedam. Rep orla je pozicioniran u odnosu na vertikalnu osu štita, u tri reda je raspoređeno po sedam pera; vrhovi svih pera na dvoglavom belom orlu su zaobljeni. Na grudima dvoglavog belog orla nalazi se mali štit polukružnog oblika crvene boje podeljen belim krstom na četiri polja sa po jedim ognjilom u svakom polju. Ognjila su bele boje okrenuta ka spoljnim stranama štita. Sa krstom predstavlja moto „Vatrom ćemo krst braniti“. Kruna je pozicionirana centralno u odnosu na vertikalnu osu štita i glava orlova. Kruna je zlatne boje, ukrašena sa četrdeset belih bisera, osam plavih safira i dva crvena rubina, a na vrhu krune se nalazi krst.

Blazoni Velikog grba i Malog grba Republike Srbije [3]:

Vikicitati „Veliki grb jeste crveni štit na kome je, između dva zlatna krina u podnožju, dvoglavi srebrni orao, zlatno oružan i istih takvih jezika i nogu, sa crvenim štitom na grudima na kome je srebrni krst između četiri ista takva ocila bridovima okrenutih ka vertikalnoj gredi krsta. Štit je krunisan zlatnom krunom i zaogrnut porfirom vezenom zlatom, ukrašenom zlatnim resama, uvezanom zlatnim gajtanom sa istim takvim kićankama, postavljenim hermelinom i krunisanim zlatnom krunom.“
({{{2}}})
Vikicitati „Mali grb jeste crveni štit na kome je, između dva zlatna krina u podnožju, dvoglavi srebrni orao, zlatno oružan i istih takvih jezika i nogu, sa crvenim štitom na grudima na kome je srebrni krst između četiri ista takva ocila bridovima okrenutih ka vertikalnoj gredi krsta. Štit je krunisan zlatnom krunom.“
({{{2}}})

Simbolizam[uredi]

Upotreba[uredi]

Sadašnji grb Republike Srbije se koristi od 17. avgusta 2004., na osnovu Preporuke o korišćenju grba, zastava i himne Republike Srbije koju je usvojila Skupština Srbije i Ustava kojim je ozvaničeno da Srbija kao samostalna država ima grb, zastavu i himnu. Preporučeno je da se koristi grb koji je utvrđen Zakonom o grbu Kraljevine Srbije od 16. juna 1882. godine u dva nivoa, kao Veliki grb i kao Mali grb.

Parlament je tada usvojio samo preporuku jer je još važećim Ustavom, u članu 5, predviđena skoro neizvodljiva procedura za utvrđivanje državnih simbola koja predviđa raspisivanje referenduma i usvajanje rezultata dvotrećinskom parlamentarnom većinom.[4]

U novom Ustavu se navodi da se grb Srbije koristi u dva nivoa, kao Veliki grb i kao Mali grb.

Veliki grb Republike Srbije upotrebljava se na zgradama i u prostorijama: Narodne skupštine, Predsednika Republike, Vlade, Ustavnog i Vrhovnog kasacionog suda, Republičkog javnog tužioca i guvernera Narodne banke Srbije, kao i u njihovim pečatima i štambiljima. Mali grb je planiran za zgrade ostalih državnih organa, pokrajinskih i lokalnih, kao i javnih službi i u njihovim službenim prostorijama.[5] Veliki grb se od 2005. godine nalazi i na novčanicama i kovanom novcu u izdanju Narodne banke Srbije.[6]

Mali grb može da se koristi i prilikom proslava, svečanosti, kulturnih ili sportskih manifestacija koje su značajne za Republiku Srbiju, na javnim ispravama, uniformama, na zvaničnim pozivnicama i čestitkama koje koriste predsednici Vlade i Skupštine i njihovi potpredsednici, ministri, predsednici Ustavnog i Vrhovnog suda Srbije, republički javni tužilac i guverner Narodne banke Srbije. Veliki i mali grb ne smeju da se upotrebljavaju ako su oštećeni.[5]

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Grbovi Srbije kroz istoriju

Sadašnji grb Srbije je istovetan grbu kraljevine koji je počeo da se upotrebljava 1882. godine. Taj grb je uredio Stojan Novaković spojivši po prvi put dvoglavog orla sa krstom sa ocilima. Dvoglavi orao je od nastanka srpske države u svesti naroda bio simbol srpskog carstva. To je grb izgubljene, ali idealne srpske države, simbol njene državnosti. Dvoglavi orao je simbol jedinstva božje vaseljene i zemaljske vlasti, idealan spoj nebeskog i zemaljskog. S druge strane, krst sa ocilima se sporadično sreće u doba punog procvata srpske države u srednjem veku. Tek krajem 16. veka počinje da se pojavljuje u raznim rukopisima, ali samo kao jedan od heraldičkih znakova Srbije.

Grb Kneževine Srbije[uredi]

Grb Kneževine Srbije

Grb Kneževine Srbije iz vremena ponovnog oživaljavanja državnosti Srbije čini štit sa četiri ocila uokviren dvema grančicama – maslinovom i hrastovom. Kod ovog grba nema ni krune ni dvoglavog orla.

Državni grb postao je krst sa ocilima za vrijeme kneza Miloša. Grb Kraljevine Srbije predstavlja krst na crvenom polju, sa po jednim ognjilom među krakovima krsta okrenutim prema krstu. Sav grb opasan je zelenim vencem, s desne strane od hrastova a sa leve od maslinova lista.

Grb Kraljevine Srbije[uredi]

Grb Kraljevine Srbije

Sa proglasom Kraljevine Srbije promenjen je i srpski državni grb. Grb je nastao prema zamisli srpskog istoričara, filologa i ministra prosvete Stojana Novakovića. Novakovićeva ideja je bila da grb obnovljene srpske kraljevine treba da se zasniva na grbu stare, srednjovekovne Srbije, time uspostavljajući simboličku vezu i kontinuitet između stare i nove kraljevine.[7]

Grb Kraljevine Srbije je dvoglavi beli orao na crvenom štitu s kraljevskom krunom. Vrh obe glave dvoglavoga belog orla stoji kruna kraljevska; ispod svake pandže po jedan krinov cvet. Na prsima mu je grb kneževine Srbije: beli krst na crvenom štitu sa po jednim ognjilom u svakom uglu krsta.

Grb Srbije (1941-1944)[uredi]

Grb Srbije, 1941-1944.

U okupiranoj Nedićevoj Srbiji, u zvaničnoj upotrebi je bio grb Srbije, u čijem se centralnom delu nalazio štit sa krstom i četiri ocila, postavljen na grudi belog orla bez krune.

Grb SR Srbije[uredi]

Nakon završetka Drugog svetskog rata, nova socijalistička vlada je redizajnirala grb, po ugledu na Sovjetski Savez i posleratnu istočnu Evropu. U komunističkoj Jugoslaviji, Socijalistička Republika Srbija je imala grb sa suncem, točkom sa zupčanicima i ocilima bez krsta.

Pšenica je predstavljala seljake, a zupčanik na dnu je predstavljao radnike. Crvena zvezda na vrhu je predstavljala komunizam, sunce sa zracima je predstavljao novo jutro. Hrast je tradicionalno sveto drvo za Srbe, pa otuda hrastovo lišće i žirevi. Godine 1804. i 1941. na crvenoj traci slave Prvi srpski ustanak i početak Narodnooslobodilačke borbe protiv Sila osovine u Drugom svetskom ratu. Idejno rešenje za grb je dao Đorđe Andrejević Kun[7]

Na grbu se nalazio štit sa tradicionalnim srpskim simbolom, ali pošto je socijalistička vlada bila sekularna, krst, koji je predstavljao hrišćanstvo, je uklonjen. Socijalistički grb je ostao u upotrebi nakon raspada SFRJ i uklanjanja crvene zvezde sa zastave. U Ustavima Srbije grb je definisan različitim opisima.[8][9][10]

Predlog radne grupe za državne simbole[uredi]

Prilikom promocije predloga novog grba i himne Republike Srbije, članovi Radne grupe za državna znamenja su istakli da svaka država mora da ima svoja autentična znamenja koja na poseban način izražavaju njene osnovne vrednosti, državni kontinuitet i tradiciju i da je Srbija stara evropska zemlja i da stare evropske države imaju svoje stare, časne i prepoznatljive simbole. Na osnovu toga, Radna grupa je predložila stare simbole Kraljevine Srbije iz 1882. godine: grb Kraljevine Srbije i himnu „Bože pravde“. [11]

Uvođenje ovog grba predstavlja obnavljanje grba Kraljevine Srbije, sa kog je grba 1941. skinuta kruna, koja je simbol suvereniteta, a zatim 1947. skinuti i dvoglavi orao i časni krst, tako da je od starog srpskog grba na grbu SR Srbije ostao samo štit sa četiri ognjila.

Reakcija naroda na ponovno uvođenje starog grba je bila trojaka: većina je bila neinformisana i neopredeljena, bivši komunisti su bili protiv ovog grba, a tradicionalisti su bili za ovaj grb.

Povodom pitanja postavljanja krune u grb Republike Srbije, heraldičar Dragomir Acović je dao sledeće objašnjenje grba: „Kruna u grbu Srbije nije znak monarhije već je znak suvereniteta jer nad krunom postoji samo Bog. Porfira je takođe po tradicija oznaka suvereniteta, dok hermelin nosi simboliku poteklu iz srednjovekovne tradicije u kojoj je hermelin, kao životinja koja pazi na svoju čistoću, korišćena kao simbol nekorumpirane vlasti koja samo takva zaslužuje da bude vlast. U grbu Srbije hermelinska postava plašta ima funkciju da naglasi čistotu i neokaljanost vlasti. Dvoglavi orao, deo vizantijske tradicije, simbol je simfonije duhovnog i svetovnog, neba i zemlje tj. vere i crkve sa jedne strane i države kao svetovne dimenzije sa druge.“ [12]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ a b „Закон о изгледу и употреби грба, заставе и химне Републике Србије“. Службени гласник Републике Србије – бр. 36/2009. Народна скупштина Републике Србије – ЈП „Службени гласник“. 11. 5. 2009. – важећи од: 2009-05-19 Приступљено 21. 12. 2009.. 
  2. ^ Srbija i dalje sa dva grba („Večernje novosti“, 26. oktobar 2013)
  3. ^ Ustav umesto preporuke o korišćenju simbola, 8.11.2006., Ministarstvo inostranih poslova Republike Srbije, Bilten vesti
  4. ^ „Bože pravde“ čeka Ustav, Večernje novosti, 24. jul 2006.
  5. ^ a b Stevanović D, Ognjanović R: Znamenje za sve, Večernje novosti, 30. avgust 2004.
  6. ^ Grb Srbije ponovo na novčanicama, Danas, 2-3. jul. 2005.
  7. ^ a b Kruna vodi republiku, Večernje novosti, 27. jun 2006.
  8. ^ a b Ustavotvorna skupština Narodne Republike Srbije (17. januar 1947.) Ustav Narodne Republike Srbije, (b. m. : b. i., b. g.), str. 8. od 108 str. (COBISS)
    Vikicitati „Član 4
    Državni grb Narodne Republike Srbije predstavlja polje okruženo s jedne strane žitnim klasjem, a s druge strane lisnatim hrastovim grančicama. Žitno klasje i hrastove grančice povezane su dole trakom na kojoj su ispisane godine narodnih ustanaka u Srbiji, 1804 i 1941. Između vrhova žitnog klasja i hrastovih grančica je petokraka zvezda. U polju iznad trake nalazi se sunce, a u sunčevom polju deo zupčanika. Nad sunčevim zrakama je štit na kome su pravilno raspoređena četiri ocila.“
    ({{{2}}})
  9. ^ Narodna skupština Narodne Republike Srbije (9. april 1963.) Ustav Socijalističke Republike Srbije, (Beograd : Savremena administracija, 1963.), str. 14. i 15. (COBISS)
    Vikicitati „Član 8.
    Grb Socijalističke Republike Srbije predstavlja polje okruženo s jedne strane žitnim klasjem, a s druge strane lisnatim hrastovim grančicama.
    Žitno klasje i hrastove grančice povezane su dole trakom na kojoj su ispisane godine ustanka srpskog naroda 1804. i godina početka narodnooslobodilačkog rata i socijalističke revolucije 1941. Između vrhova žitnog klasja i hrastovih grančica je petokraka zvezda. U polju iznad trake nalazi se lik sunca, a u sunčevom polju deo zupčanika. Nad sunčevim zrakama je štit na kome su pravilno raspoređena četiri ocila.“
    ({{{2}}})
  10. ^ Skupština Socijalističke Republike Srbije (25. februar 1974.) Ustav Socijalističke Republike Srbije, (Beograd : Službeni list SFRJ, 1974.), str. 28. (COBISS)
    Vikicitati „Član 5.
    Grb Socijalističke Republike Srbije predstavlja polje okruženo sa jedne strane žitnim klasjem a sa druge strane lisnatim hrastovim grančicama.
    Žitno klasje i hrastove grančice povezani su dole trakom na kojoj su ispisane godina ustanka srpskog naroda 1804. i godina početka narodnooslobodilačkog rata i socijalističke revolucije 1941. Između vrhova žitnog klasja i hrastovih grančica je petokraka zvezda. U polju iznad trake nalazi se lik sunca, a u sunčanom polju deo zupčanika. Nad sunčanim zracima je štit na kome su pravilno raspoređena četiri ocila.“
    ({{{2}}})
  11. ^ Ljubomir Stevović: Srpski grb i himna u XX veku? (1)
  12. ^ Dragomir Acović, predstavnik Heraldičkog društva Srbije, u Grb, zastava i himna u senci važnijih tema, Glas javnosti, 27.2.2007.

Literatura[uredi]

Vikizvornik
Vikizvornik ima izvorni tekst povezan s ovim člankom:

Spoljašnje veze[uredi]