Grip
Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Grip ili influenca je veoma zarazna bolest, koja se najčešće karakteriše teškim poremećajima opšteg stanja uz slabije izražene poremećaje gornjih respiratornih puteva. Grip uzrokuju virusi, koji se prenose kapljicama u vazduhu nastalim kijanjem ili kašljanjem zaražene osobe. Javlja se obično u manjim ili većim epidemijama, a u intervalima od približno 30 godina i u svetskim pandemijama. Tada se obično javljaju i teški oblici bolesti sa izraženim komplikacijama, koje mogu biti smrtonosne. Većina zaraženih se ipak oporavlja u roku od nedelju dana, ali kod starijih osoba i onih sa astmom, srčanim i plućnim bolestima mogu se javiti komplikacije u obliku bronhitisa ili upale pluća.
Osim kod ljudi, grip se javlja i kod svinja, konja i drugih sisara, kao i kod divljih i domaćih ptica. Neki tipovi gripa mogu se prenositi s jedne vrste na drugu, kao npr. ptičji grip uzrokovan virusom H5N1.
Svake godine više miliona ljudi oboli od ove bolesti, a smrtnost je manja od 1%. U SAD-u od gripa godišnje umre oko 20 000 ljudi. Pandemija 1918. godine ("španski grip") bila je najgora do sada, a poznate su i pandemije 1957. ili "azijski grip" i 1968. godine ili "Hong Kong grip".
Sadržaj |
[uredi] Etiologija i patogeneza
Reč influenca potiče od latinske reči influentia što znači uticaj. Taj naziv su dali Italijani početkom 16. veka, zato što su mislili da je ona nastala usled uticaja nebeskih tela. Danas je poznato da članovi porodice virusa Orthomyxoviridae uzrokuju grip. On se sastoji od genetskog materijala RNK okruženog proteinskim i lipidnim omotačem iz koga izlaze štapići proteina hemaglutinina i neuraminidaze. Ti proteini se ponašaju kao antigeni, izazivajući imunu reakciju kod čoveka i drugih organizama.
Postoje tri tipa virusa gripa:
- Tip A je najopasniji, napada mnoge sisare i ptice, uzrokuje većinu bolesti kod čoveka i uglavnom izaziva pojavu epidemija i pandemija,
- Tip B napada ljude i ptice, a može takođe da uzrokuje epidemije,
- Tip C utiče samo na ljude i ne uzrokuje epidemije.
Virusi tipa A i B stalno se menjaju. Neke promene uključuju serije genetskih promena, koje nakon nekog vremena uzrokuju mutaciju virusa. One su najčešće i uzrokuju većinu promena iz godine u godinu. Druga promena, koja je ređa ali opasnija, sastoji se od promena hemaglutinina ili neuraminidaze, i rezultuje novim podtipom virusa. Virus tipa A podleže obema promenama, a tip B samo prvoj. Naučnici razlikuju viruse i po sojevima, uglavnom nazvanim po geografskom području gde su prvi put otkriveni. Na primer, sojevi koji su 2000-2001. uzrokovali najviše bolesti bili su tip A soj Nova Kaledonija i soj Moskva i tip B soj Sišuan.
Kada se osoba zarazi jednim sojem gripa ona na taj soj razvija imunitet stvarajući antitela. Ljudski imuni sistem može prepoznati hemaglutinin ili neuraminidazu određenog soja, te ga napasti pri prvoj pojavi. Antitela mogu pružiti zaštitu pri promeni virusovog genetskog materijala, ali ne i hemaglutinina ili neuraminidaze. Na taj način virusi zbog čestih promena, mogu uzrokovati nove talase upala i kod već zaraženih osoba. Naučnici nisu sigurni šta uzrokuje takve promene, ali je vodeća teorija da ljudski i životinjski sojevi izmenjuju materijal stvarajući tako novi soj.
Patogeneza gripoznih promena u respiratornom traktu je slična kao i kod drugih virusnih infekcija. Udahnuti virusi ulaze u ćelije i koriste ih za razmnožavanje. Pri tome ćelije domaćina obično umiru i raspadaju se, a novi virusi se oslobađaju i dalje šire kroz organizam. Što više ćelija propadne teži su patofiziološki poremećaji respiratornog sistema. Ubrzo se javljaju lokalni znaci upale (naročito hiperemija) i otok, a obično se nadovezuje i bakterijska infekcija koja dodatno komplikuje bolest. Najčešće je reč o hemofilusu influence, ali mogu da se pojave i streptokokni i stafilokokni sojevi bakterija.
[uredi] Prenos bolesti
Virus gripa se prenosi u kapljicama izbačenim tokom kijanja i kašljanja. Kada osoba udahne virusom ispunjenu kapljicu, hemaglutinin na površini virusa se veže za enzime u sluzokoži koji se nalaze na respiratornom traktu. Enzim zvan proteaza, deli hemaglutinin na pola, što genetskom materijalu dozvoljava da uđe u ćeliju i počne da se razmnožava. Proteaza je prisutna u disajnom i digestivnom traktu, pa je zbog toga grip čest uzrok bolesti disajnih puteva. Naučnici su otkrili da virus može koristiti i plazmin (enzim koji je rasprostanjen svuda po telu) da prepolovi hemaglutinin, i da tako omogućiti napadanje drugih tkiva.
Iako epidemija gripa može nastati u bilo koje doba godine, često sezona ove bolesti počinje približavanjem zime, kada se ljudi više nalaze u grupama u zatvorenom prostoru, autobusima i drugim slabo provetrenim prostorima.
[uredi] Simptomi
Grip je akutna bolest s kratkom inkubacijom i izraženim simptomima. Nakon što virus zarazi čoveka, potrebno je 1-2 dana do pojavljivanja prvih simptoma kao što su temperatura, glavobolja, suvi kašalj, začepljen nos, groznica, bol u mišićima i zglobovima, gubitak apetita i opšta slabost tela. Pojava produktivnog kašlja obično je znak sekundarne bakterijske infekcije, a najteže komplikacije se manifestuju teškom opstrukcijom disajnih puteva, cijanozom ili upalom pluća. Kod većine ljudi simptomi slabe nakon dva do tri dana, a prestaju nakon nedelju dana.
Smrt od samog gripa je veoma retka, ali postoji mogućnost nastanka komplikacija van respiratornog trakta (neurološke i kardiološke).
[uredi] Lečenje i profilaksa
Grip u većini slučajeva zahteva samo simptomatsku terapiju. Preporučeni tretman se obično sastoji od odmora i uzimanja što više tečnosti, uz primenu lekova sa analgetičkim i antipiretičkim delovanjem u cilju ublažavanja simptoma.
Antivirotici mogu se koristiti u hemoprofilaksi, kod osoba gde je vakcinacija kontraindikovana, ređe i terapijski pri čemu mogu doprineti skraćenju trajanja bolesti. Amantadin i rimantadin specifično su efikasni protiv virusa tipa A, primenjuju se peroralno i veruje se da inhibiraju penetraciju ili rane faze virusne replikacije. Zbog učestalosti pojave rezistentnih podtipova, ne smatraju se lekovima izbora. Zanamivir i oseltamivir, inhibitori neuraminidaze, efikasni su protiv tipova A i B i najčešće se primenjuju. Zanamivir se daje kao aerosol, intranazalno, dok se oseltamivir daje per os i smatra se nešto slabije efikasnim.
Vakcina za grip se sastoji od oslabljenih ili mrtvih virusa ili njihovih delova. Antigeni u vakcini stimulišu imuni sistem da proizvodi antitela protiv tog soja, kao i da ga u ranom stadijumu prepozna, napadne i uništi. Tipična vakcina sadrži antigene tri soja virusa, dva soja tipa A (H3N2 i H1N1) i jedan tipa B, pa se kod zdravih osoba smanjuje rizik od pojave gripa za 70-90%.
Preporučuje se godišnja vakcinacija osoba starijih od 65 godina, osoba s hroničnim bolestima srca, pluća ili bubrega, dijabetičara, osoba s oštećenim imunim sistemom i anemijom, dece lečene aspirinom duži vremenski period, žena u drugom i trećem mesecu trudnoće, kao i zdravstvenih i drugih radnika koji dolaze u kontakt sa velikim brojem ljudi.
Uprkos svim poboljšanjima, proizvodnja vakcine protiv gripa ostaje izazov, te ni današnja vakcina ne pružaju 100% zaštitu. Neki naučnici smatraju da vakcina neće nikada moći da kontroliše grip. Dok se ne pronađe pravi lek naučnici se nadaju da će identifikacija i prijave novih sojeva na vreme pomoći da se smanje epidemije i smrt od ove bolesti.
[uredi] Grip kroz istoriju
Stručnjaci smatraju da svi virusi gripa potiču od virusa u divljim patkama i ostaloj vodenoj peradi. Neki od tih virusa su prešli na ljude pre više hiljada godina. Istoričari su pronašli epidemije gripa u Evropi 1510, 1557. i 1580. godine. Epidemija 1580. se takođe proširila i na Afriku i Aziju postavši prva poznata pandemija. Pandemije su se takođe pojavljivale: 1729, 1732, 1781, 1830, 1833 i 1889. godine. Ova poslednja, poznata kao "ruski grip" (zato što je u Evropu stigla sa istoka) i prva je detaljno opisana pandemija. U 20. veku pandemije su se javile 1918, 1957. i 1968. godine. Pandemija 1918-1919. je najdestruktivnija u novijoj istoriji. Počela je krajem Prvog svetskog rata i odnela 20 miliona života, dvostruko više nego sam rat. Nije sigurno gde je počela, ali je prozvana "španski grip" zbog prvih većih uticaja u Španiji. Bolest je bila izuzetno smrtonosna, a umirale su i osobe u dobi od 20-40 godina što je neobično za grip.
[uredi] Istraživanja
Tokom 1890-tih i 1910-tih naučnici su shvatili da mikroorganizmi uzrokuju bolesti. Većina istraživanja se fokusirala na bakterije, koje su bile vidljive pod svetlosnim mikroskopom i koje se mogu izolovati filterima. Virusi su u to vreme još uvek bili nepoznati.
Nemački bakteriolog Fajfer je 1890-tih izjavio da je pronašao uzročnika gripa, bakteriju Haemophilius influenzae. Dalja istraživanja su pokazala da ta bakterija nije prisutna kod svih zaraženih, pa se zaključilo da je ona samo uzročnik sekundarnih infekcija. Dugo se smatralo da se grip javlja samo kod ljudi, dok oko 1930. američki bakteriolog Ričard Šoup nije pokazao da je moguć prenos bolesti s jedne svinje na drugu. Od tada se u svrhe istraživanja gripa koriste životinje.
Godine 1933. engleski lekari Vilson Smit, Kristofer Endruz, i Patrik Ledlou su filtrirali mogućeg uzročnika iz sline zaražene osobe i ubrizgali ga u lasicu. Pošto je lasica pokazivala simptome gripa, dokazano je da je izolovano telo uzročnik gripa. Kasnija istraživanja su pokazala da je to bio virus tipa A, dok su 1940. i 1950. izolovani tipovi B i C.
Godine 1941. naučnici su dokazali da se vakcinom može kontrolisati bolest grip, a prve vakcine su razvijene radi zaštite vojnika tokom Drugog svetskog rata. U to vreme vakcine su, zbog nečistoća, uzrokovale groznicu, glavobolje i slične učinke.
[uredi] Grip i prehlada
Prehlada se može nazvati blažom verzijom gripa. Ona je najčešća od svih virusnih infekcija gornjeg disajnog aparata koji čine nos, grlo i sinusi i često se poistovećuje sa gripom, koji ponekad ima iste simptome ali je jačeg intenziteta i duže traje. Prehladu izaziva više od 200 vrsta virusa koji se prenose kapljičnim putem (govor, kijanje, kašljanje, rukovanje). Simptomi prehlade su zapušen nos, kijanje, bol u grlu, kašalj, a povišena temperatura se javlja uglavnom kod male dece. Simptomi se postupno smiruju i po pravilu ne zahtevaju odlazak lekaru.
Ljudi često greše misleći da je svaka prehlada, viroza ili bolest s temperaturom grip. Međutim gripom se smatra samo ona bolest koja je prouzrokovana virusima A, B i C.
[uredi] Vidi još
 |
Molimo Vas, obratite pažnju na važno upozorenje u vezi sa temama iz oblasti medicine (zdravlja). |
