Grčka

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga


Koordinate: 38°18′4" SGŠ, 23°44′28" IGD

Helenska Republika
Ελληνική Δημοκρατία
Zastava Grčke Grb Grčke
Zastava Grb
krilatica: Ελευθερία ή Θάνατος
Sloboda ili smrt'
Himna
΄Υμνος εις την Ελευθερίαν
Himna Slobodi
Položaj Grčke
Glavni grad Atina
37°58′N 23°43′E
Službeni jezik grčki
Oblik države Parlamentarna ustavna republika
 — Predsednik Karolos Papuljas
 — Premijer Andonis Samaras
Nezavisnost: Od Osmanskog carstva
25. mart 1821.
Površina  
 — ukupno 131.957 km² (97)
 — voda (%) 0,87
Stanovništvo  
 — 2011. 10.816.286 [1] (79)
 — gustina 82/km² (118)
BDP (PKM) 2012 približno
 — ukupno $276,879 milijardi (44)
 — po glavi stanovnika 24.505 (37)
IHR (2013) 0,860 (29) — veoma visok
Valuta Evro¹ (1€ = 100 центи)
Vremenska zona UTC +2; leti +3
Internet domen .gr
Pozivni broj +30
¹ Do 2001. valuta je bila grčka drahma

Grčka (grč. Ελλάς; Ελλάδα) ili zvanično Helenska Republika (grč. Ελληνική Δημοκρατία - Eliniki dimokratija) je država na krajnjem jugoistoku Evrope,[2] na jugu Balkanskog poluostrva. Smeštena je na strateški veoma važnom raskršću između Evrope, Bliskog istoka i Severne Afrike, između Egejskog mora na istoku, Jonskog mora na zapadu i Sredozemnog mora na jugu. Graniči se sa Albanijom na severozapadu, Republikom Makedonijom i Bugarskom na severu i Turskom na severoistoku. Sa površinom od nešto manje od 132.000 km² najveća je država na Balkanskom poluostrvu i na 97. mestu je u svetu. Pored kontinentalnog dela Grčka obuhvata i preko 1.400 ostrva od kojih su najveća i najznačajnija Krit, Evbeja, Lezbos, Rodos i Krf. Obala je jako razuđena i sa dužinom od 13.676 km Grčka je na 11. mestu u svetu. Reljef je uglavnom planinski, a najviši vrh je planina Olimp sa nadmorskom visinom od 2.917 m.

Prema podacima popisa stanovništva iz 2011. Grčka je imala nešto manje od 11 miliona stanovnika, a gotovo polovina stanovništva je živela u tri najveće gradske aglomeracije u zemlji — Atini (koja je ujedno glavni i najveći grad), Solunu i Patri. Veći gradovi su još i Iraklion, Larisa, Volos i Rodos. Oko 95% stanovništva su etnički Grci, te se Grčka smatra jednom od etnički najhomogenijih zemalja Evrope. Najbrojnija nacionalna manjina su Albanci sa udelom u ukupnoj populaciji od oko 4%. Službeni jezik je grčki, a u konfesionalnom pogledu dominira pravoslavno hrišćanstvo (Grčka pravoslavna crkva i Carigradska patrijaršija).

Istorija savremene grčke države vuče korene još iz vremena Antičke Grčke, a sama Grčka se često smatra „kolevkom“ moderne evropske civilizacije. Grčka je domovina savremene demokratije, filozofije, Olimpijskih igara, evropske književnosti i istoriografije, političkih nauka, važnih naučnih i matematičkih principa, geografije, umetnosti (posebno dramskih formi komedije i tragedije, te skulpture). Na Uneskovoj listi svetske baštine nalazi se čak 17 lokaliteta širom Grčke. Moderna Grčka država nastala je 1830. nakon pobede u ratu za nezavisnost protiv Osmanskog carstva.

Grčka je članica brojnih međunarodnih ekonomskih, političkih i vojnih organizacija. Bila je među osnivačima Organizacije ujedinjenih nacija (OUN) 1945, deo je NATO pakta od 1952, a Evropske unije od 1981. Od 2001. deo je Evrozone. U privrednom smislu Grčka se ubraja u visokorazvijene države sa visokim životnim standardom stanovništva.

Poreklo imena[uredi]

Na savremenom grčkom jeziku ova zemlja se zove Elada, odnosno Elas (grč. Ελλας, Ελλαδα), dok je zvanično ime Elenska Republika (grč. Ελληνική Δημοκρατία). Prema mitologiji praotac svih Grka (odnosno Elena) bio je Elen (grč. 'Еλλην), najstariji sin tvoraca ljudskog roda posle velikog potopa Deukaliona i Pire.[3] Prema Hesiodu Elenovi sinovi Eol, Dor i Ksut su osnovali četiri najvažnija grčka plemena i ujedinili ceo grčki narod koji je dobio ime po njihovom ocu Elenu (pa otuda Eleni ili Heleni). Etnonim Eleni pominje i Homer u svom epu Ilijada gde pleme Mirmidonaca koje je predvodio Ahil naziva još i Helenima. Po Homeru Eleni su bili svi Grci koji su živeli u kopnenom delu današnjeg Balkanskog poluostrva.

Etnonim Grčka koji se koristi u savremenom srpskom jeziku (baš kao i ista osnova u većini svetskih jezika) potiče od latinskog naziva Grecija (lat. Graecia) kojim su Stari Rimljani označavali područje gde žive Grci (odnosno Greki, lat. Graeci). Etnonim verovatno predstavlja latinizovanu verziju grčkog imena Grekos (grč. Γραικός) koji u prevodu označava pridev grčki (ali čije poreklo nije u celosti dokazano).[4]

Etnonim Greki (grč. Γραικοί) prvi je koristio Aristotel u svom delu Meteorologija i pod tim pojmom podrazumevao je zemlje između drevne Dodone i reke Ahelos (u današnjoj centralnoj i severozapadnoj Grčkoj) koje su naseljavali narodi koji su sebe nekada nazivali Grekima, ali u Aristotelove vreme Elenima.[5] Na osnovu pomenutih Aristotelovih zapažanja očito je da su se stanovnici današnjeg Epira i zapadne obale Grčke koja se nalazi nasuprot Apeninskog poluostrva (i današnje Italije) jedno vreme nazivali Greki i da se taj naziv proširio i na Rimsko carstvo.[4]

Hesiod je u svom delu Ženski katalog spominjao Grekosa kao jednog od dva sina Zevsa i Pandore (drugi je bio Latinus).[6] Prema filozofu Stefanosu Vizantijskom (delo Etnika) Grekos je bio Tesalosov sin i po njemu su Grci dobili prvobitno ime koje je kasnije preraslo u Eleni.[7][8]

Tokom poznog antičkog perioda grčke istorije (od III do VII veka) svi Grci su se nazivali Romejima odnosno Rimljanima (grč. Ρωμιοί), što je u vezi sa činjenicom da su se sve Grci Rimskog carstva smatrali Rimljanima posle 212. godine. U doba cara Teodosija I i jačanja hrišćanske vere na području celog Rimskog carstva termin Eleni se odnosio na sledbenike drevnih paganskih politeističkih religija. Termin Eleni i Elenizam je ponovo oživeo tek nakon IX veka i ponovo postao dominantan deo grčkog kulturnog života u XI veku.

U srpskom jeziku termin Elenizam se uglavnom odnosi na antički deo grčke istorije.

Geografija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Geografija Grčke

Položaj[uredi]

Grčka izlazi na Egejsko, Jonsko, i na Mediteransko more između Albanije i Turske. Nalazi se na 39 stepeni SGŠ i 22 stepena IGD.

Kopnene granice su joj duge ukupno 1.288 km. Graniči se sa Albanijom u dužini od 282 km, Bugarskom 494 km, Turskom 206 km, Republikom Makedonijom 246 km. Obale su joj duge 13.676 km.

Obala je veoma razuđena, sa mnoštvom ostrva, poluostrva i zaliva. Njihova obala je po razuđenosti druga u Evropi. Najveći deo države je pod planinama, najviši vrh je Olimp sa 2.911 metara nadomrske visine. Zemlja nije pogodna za razvoj poljoprivredne kulture osim u nekim dolinama uz reku.

Geologija i reljef[uredi]

Reljef Grčke je pretežno planinski. Duž zapadnih obala pružaju se Pindske planine, na koje se nastavljaju planine na Peloponezu i Kritu. U severoistočnom delu su Rodopske planine. Nizija je malo i nastale su taloženjem rečnih nanosa. To su u dolini reke Pinios Tesalija, u dolini reke Vardar Solunska nizija i u dolini reke Marice Trakija. Tlo je na ovom prostoru nestabilno, zbog čega su česti zemljotresi.

Klima[uredi]

Grčka prvenstveno ima mediteransku klimu, sa blagim, vlažnim zimama i toplim, suvim letima. Ova klima se javlja na svim primorskim lokacijama, uključujući Atinu, Kiklada, Dodekanezi, Krit, Peloponez i delove Stere Elade (Centralna Kontinentalna Grčka). Pindus planine snažno utiču na klimu zemlje, zbog veće izloženosti jugozapadnom sistemu dovođenja vlage. U planinskim oblastima severozapadne Grčke (delovi Epira, Centralna Grčka, Tesalija, Zapadna Makedonija), kao i u planinskim centralnim delovima Peloponeza - uključujući delove prefektura Ahaja, Arkadija i Lakonija - karakteristična je alpska klima sa obilnim snežnim padavinama. U unutrašnjosti severne Grčke, u centralnoj Makedoniji i Istočnoj Makedoniji i Trakiji karakteristična je umerena klima sa hladnim, vlažnim zimama i toplim, suvim letima. Snežne padavine se javljaju svake godine u planinama i severnim delovima, a kratke snežne padavine se retko javljaju u nižim južnim oblastima, kao što je Atina.

Hidrografija[uredi]

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Grčke

Praistorija[uredi]

Najstariji dokaz ljudskog prisustva na Balkanu, datiran u 270.000. p. n. e. u pećini Petralona u severnoj grčkoj pokrajini Makedoniji.[9] Neolitska naselja u Grčkoj, koja datiraju u 7. milenijum p. n. e.[10] su najstariji u Evropi za nekoliko vekova, pošto Grčka leži na putu kojim se zemljoradnja širila sa Bliskog istoka u Evropu.[11]

Freska u palati Knososa na ostrvu Krit

Početak evropske istorije, kada su kraljevstva i carstva civilizacija na Orijentu cvetala i propadala, počinje dolaskom Grka. Prvi, stidljivi koraci ka usponu, od primitivne kulture do vrhunske civilizacije, učinjeni su na prostoru Egeja u toku bronzanog doba (2800—1100. p. n. e.). Bilo je to doba trgovine i komunikacije među narodima u kome je uglavnom vladao mir, koji bi povremeno bio prekidan krvavim ratovima. Oblast Egeja imala je ključnu poziciju pri svakoj trgovini među narodima koji su dolazili sa severa iz Male Azije ili severne Afrike tokom 2. i 3. milenijuma p. n. e. Celokupna egejska civilizacija bila je zasnovana na vojno pomorskoj moći i trgovini. Stanovnici starog sveta preneli su svoju trgovinu na ostrva i priobalno područje Egeja, a samim tim su doprineli povećanju materijalnog bogatstva. Krit je bio u stalnoj trgovačkoj vezi sa ostatkom Egeja gde su izrastale nove, male, nezavisne civilizacije, od kojih je Kikladska bila najznačajnija. Grupa Kikladskih ostrva je bila isuviše mala da bi mogla primiti veliki broj stanovnika, međutim bogatstvo minerala i metala uz izuzetno povoljan geografski položaj, dodelio je ostrvima veoma važnu ulogu tokom ranog bronzanog doba.

Ostaci Apolonovog hrama u Delfima

Zavisno od mesta razvitka egejskih civilizacija ili u zavisnosti od određenih karakterističnih arheoloških ostataka, dobile su ime, Minojska po kritskom legendarnom kralju Minoju; Kikladska po grupi ostrva; Mikenska po gradu Mikeni. Postojala je i Trojanska civilizacija, u regionu Troje, na severozapadu Male Azije. Dolaskom Doraca sa severa bronzano doba se završava svuda između 1100. i 1000. p. n. e. Njihov dolazak je predstavljao poslednji udarac mikenskoj civilizaciji.

Antička Grčka[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Antička Grčka

U međuvremenu Pelazgi i Jonjani napuštaju kontinentalni deo Grčke pod pritiskom Doraca, koji su osvojili Peloponez. Prešli su more i nastanili se na severnim egejskim ostrvima i duž maloazijske obale. Tu su izrasli veliki gradovi koji su već od 7. i 6. veka p. n. e. postali centri briljantnih civilizacija. Među bogatim gradovima Male Azije izdvajali su se Klazomena, Halikarnas, Kolofon, Smirna, Fokeja, Samos, Efes i iznad svih Milet. Oni su bili kolevka nauke i filozofije i prvi gradovi koji su se razvili u gradove-države. Pre nego što su potpali pod vlast Lidijaca i Persijanaca, pomogli su da se oblasti Mediteranskog i Crnog mora otvore uticaju grčke civilizacije. Krajem tog perioda (6. vek p. n. e.) pojavljuju se dve suparničke sile, Sparta i Atina.

Sa pojavom Homera i njegovih epova, Ilijade i Odiseje, Grčka ide ka novom dobu ubrzanog napretka koji ju je uveo u period danas poznat kao klasično doba (500—323. p. n. e.). To je period koji je iza sebe ostavio najpoznatije spomenike i relikvije.

Period od 480. do 431. p. n. e. karakteriše dominacija velikog državnika Perikla, koji je inicirao građenje velelepnih zdanja među kojima se ističu Partenon i Propileji na Atinskom Akropolju. U spoljašnjoj politici Atinska imperija je doživela vrhunac. Što se tiče unutrašnje politike, bila je zasnovana na principima široke demokratije formiranjem narodnog sabora kome je svako imao pristup i stvaranjem saveta “vojskovođa” koji su birani svake godine.

Peloponeski rat (431—404. p. n. e.), koji je nagovestio propadanje Atine, u suštini predstavlja posledicu neizmernog straha koji su Spartanci osećali u odnosu na snažnu i moćnu Atinu.

Velika epidemija 430. p. n. e., fatalni nesporazumi oko strategije koju je trebalo primeniti nakon Periklove smrti 426. p. n. e. definitivno su bacili Atinu na kolena i podredili dejstvu brutalne diktature koju joj je Sparta nametnula.

4. vek p. n. e. donosi Grčkoj, oslabljenoj dugotrajnim ratovanjem, pretnju po mir od strane novonastale sile- Makedonije. Najveći atinski orator Demosten je ubedio Atinjane da treba da se suprotstave Makedoniji što je dovelo do pogubne bitke kod Heroneje 338. p. n. e. Sudbina Atine i nekolicine drugih gradova-država prešla je u ruke Makedonije.

Helenistička Grčka[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Helenistička Grčka

Pod vlašću Makedonije uspostavljeno je, na neki način, jedinstvo naroda u elementarnoj formi koje je za vreme Aleksandra Velikog ojačano. Period između 4. i 2. veka p. n. e. poznat je kao Helenističko doba. Pre svoje smrti 323. p. n. e., Aleksandar je bio vladar ogromne imperije. Nakon njegove smrti dolazi do raspada imperije.

Rimska vladavina[uredi]

Grčka pada pod vlast Rima. Grčka po prvi put dobija javne puteve, akvedukte, mostove i javna kupatila. Što se umetnosti tiče, više su se bavili monumentalnim spoljnim izgledom, težeći masivnim i razmetljivim zdanjima koja su ukrašavali trijumfalni lukovi, uklesani reljefi i freske. Što se tiče skulpture, skulptori su zahtevali apsolutnu perfekciju i predmeta i izrade.

Šta više, i tokom vladavine Rima, grčki gradovi-države zadržali su svoju nadmoć u filozofiji, suptilnoj umetnosti i nauci. U Rimskom periodu (146—138. p. n. e.) došlo je do širenja hrišćanstva na tlu Grčke. Sveti Pavle je na Marsovom brdu u Atini, kao i širom zemlje ispovedao novu veru a generaciju kasnije Sv. Jovan je napisao Otkrovenje na ostrvu Patmos.

Vizantijsko carstvo[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Vizantijsko carstvo

Kada je došlo do podele Rimskog carstva, na Istočno i Zapadno carstvo, Grčka je postala deo Vizantijskog carstva koje je bilo pod toliko velikim uticajem grčke misli i umetnosti, da je grčki jezik postao službeni jezik zamenivši latinski. Vizantijsko doba (od 395. do 1453. g) je trajalo 1.000 godina. Tokom ovog perioda razvila se umetnost, kultura i običaj, koji su svojstveni ovom periodu, i u kojima se ogleda veoma jak uticaj i tesna veza koja je postojala između crkve i države. U crkvenoj arhitekturi razvio se karakterističan i veoma poznat stil pod imenom Vizantijski stil sa ukrštenim poprečnim brodom koji ima okruglu kupolu, i hramovi u stilu bazilike sa uzdignutom centralnom lađom i jednom ili dvema lađama na po svakoj strani koje su oivičene stubovima i kolonama.

Mozaici i freske kojima su crkve bile ukrašene bile su izuzetno visokog umetničkog nivoa u ovom periodu koji je doživeo svoj kraj kada je Osmansko carstvo pokorilo Vizantiju 1453. god.

Turska vlast[uredi]

Sa padom Konstantinopolja, glavnog grada Vizantijskog carstva, 1453. god. Turci su zauzeli najveći deo Grčke. Grčka je ostala pod vlašću Osmanskog carstva do 1821. kada su se razni oslobodilački pokreti ujedinili i poveli Grčku u borbu za nezavisnost (1821—1834).

Moderna Grčka[uredi]

Jedna od bitki u Grčkom ratu za nezavisnost
mini

Moderna Grčka nastaje sa odbacivanjem turskog ropstva. Zemlja je postala priznata kao nezavisna država od strane velikih sila (V. Britanije, Francuske i Rusije) 1830. godine a prva monarhija uspostavljena je dolaskom na presto kralja Ota iz Bavarske. U toku sledećih nekoliko godina, za vreme Elefteriosa Venizelosa, grčka nacija pokušavala je da pod svoje okrilje dovede teritorije koje su oduvek bile naseljene Grcima, a poslednja pripojena teritorija bili su grupa ostrva Dodekani, koji su joj pripojeni za vreme Drugog svetskog rata. Početkom rata fašistička Italija je pokušala da izvrši invaziju na Grčku, ali su Grci tokom šestomesečnih borbi uspeli da odbiju napad i proteraju Italijane. Tokom rata je Grčka bila pod nacističkom okupacijom, ali je na njenoj teritoriji delovalo nekoliko pokreta otpora. Posle okončanja Drugog svetskog rata na prostoru Grčke je vođen građanski rat između dva sukobljena antifašistička pokreta levičarske i desničarske političke organizacije, koji se okončao 1949. godine pobedom prozapadnog bloka. Grčka je bila kraljevina do 1973. godine kada je proglašena republika čiji je prvi predsednik bio Jorgos Papadopulos.

Stanovništvo[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Demografija Grčke

Grčku nastanjuje oko 10 miliona Grka. Grčka je najčistija etnička država na Balkanu. Grci čine oko 98 procenata stanovništva a ostale etničke manjine su Turci, Romi i Bugari (jedine zvanično priznate nacionalne manjine) kao i Albanci i Makedonci, koji nisu priznati. Od samog početka, odnosno od vremena kada je Grčka prvi put nastanjena, pre nekih 7.000 godina pa do današnjih dana, njeni stanovnici su se trudili da dokažu da su ljudi posebnog kova. I danas se veliki broj Grka ponosi svojim poreklom i istorijom u kojoj su granice ove zemlje mnogo puta bile pomerane.

Religija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Religija Grčke
Crkva Grčke pravoslavne crkve

Više od 95 procenata Grčke populacije pripada grčkoj pravoslavnoj crkvi koja je ovde tradicionalno većinska. Skoro svi Grci poštuju pravila o braku i sahrani koje ova crkva propisuje. Civilni brakovi su uvedeni 1980. godine. Glavni religijski praznici su Vaskrs i praznik Uspenje Presvete Bogorodice.

Mnogi Grci se za ove praznike vraćaju u svoja rodna mesta, da bi ih proslavili uz jagnjeće pečenje i dobro vino. Grci slave Vaskrs po milankovićevom kalendaru koga je uveo Milutin Milanković i koji se uglavnom poklapa sa gregorijanskim (do određenog vremena), pa mnogi misli da Grci koriste gregorijanski kalendar.

Jezik[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Grčki jezik

Moderni grčki jezik je jezik većine populacije. Moderni grčki koristi isti alfabet koji su koristili i stanovnici u antičkim vremenima. Tokom 19. i 20. veka grčki jezik bio je predmet diskusija. Grčki naučnici su pokušali da preurede moderni grčki i da ga naprave sličnijim nekadašnjem jeziku. Oni su uveli Katarevusa formu grčkog jezika koji se razlikovao od Demotike (moderni govorni jezik u Grčkoj) u gramatici, sintaksi i nekim rečima. Od 1976. godine Demotike je postao glavni jezik u Grčkoj. Posle modernog grčkog najzastupljeniji su engleski i nemački, kao i jezici manjina: turski, albanski, bugarski i makedonski jezik.

Najveći gradovi[uredi]

Atina
Atina
Solun
Solun
Patra
Patra
Iraklion
Iraklion
Poredak Grad Periferija Populacija Larisa
Larisa
Volos
Volos
Rodos
Rodos
Janjina
Janjina
1 Atina Atika 3.074.160
2 Solun Središnja Makedonija 790.824
3 Patra Zapadna Grčka 214.580
4 Iraklion Krit 173.450
5 Larisa Tesalija 163.380
6 Volos Tesalija 144.420
7 Rodos Južni Egej 118.623
8 Janjina Epir 111.740
9 Hanija Krit 108.310
10 Halkida Središnja Grčka 102.420
11 Agrinion Zapadna Grčka 93.930
12 Katerini Središnja Makedonija 86.170
13 Trikala Tesalija 80.900
14 Ser Središnja Makedonija 76.240
15 Lamija Središnja Grčka 74.720
16 Aleksandrupolis Istočna Makedonija i Trakija 72.750
17 Kožani Zapadna Makedonija 70.420
18 Kavala Istočna Makedonija i Trakija 70.360
19 Kalamata Peloponez 70.130
20 Ber Središnja Makedonija 66.630
Hellenic Statistical Authority 2011 census[12]


Politika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Politika Grčke

Grčka je po državnom uređenju parlamentarna republika (monarhija je odbijena na referendumu 8. decembra 1974).

Teritorijalna organizacija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Upravna podela Grčke, Periferije Grčke i Prefekture Grčke
Satelitski snimak

Grčka je neformalno sastavljena iz nekoliko istorijsko-geografskih oblasti:

Grčka je izdeljena na 13 periferija (περιφέρειες), dok se Sveta gora, crkvena država na poluostrvu Atos, nalazi pod grčkim suverenitetom.

Svaka periferija je izdeljena na više noma ili prefektura (νομοί,νομός), kojih ukupno ima 54.

Privreda[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Privreda Grčke
Korintski kanal rastavlja Peloponez od grčkog kopna. Dug je 6,3 km, širok 22 m i dubok 8 m.

Grčka je razvijena zemlja sa razvijenim ribolovom, industrijom, pa donekle i poljoprivredom. Po izveštaju iz 1998. godine 7 procenata državnih prihoda bilo je od ovih delatnosti. Više se gaje masline, duvan, pamuk, grožđe i još neke vrste voća. Koze i ovce su obeležje grčkog stočarstva. Šume obuhvataju 28 procenata površine države. Grčka privreda nalazi se pod uticajem stranog kapitala, ali u poslednje vreme jača državni sektor, a samim tim i unutrašnja ulaganja.

Poljoprivreda je slabije razvijena zbog nedostatka pogodnog tla ali se sve više navodnjava tako da je svake godine sve veće proizvodnja. Glavne poljoprivredne kulture su: pšenica, kukuruz, ječam, pirinač, masline, agrumi i mandarine. Takođe se praktikuje i vinogradarstvo.

Rudarstvo, uslovljeno prirodnim bogatstvom ruda, se u poslednjem veku poprilično razvilo. Grčka je bogata rudama: boksit, mangan, nikl, cink, barit, sumpor, so, srebro i dr.

Industrija se razvila poslednih 30 godina. Razvijena je obojena metalurgija, prehrambena, tekstilna, hemijska, elektrotehnička, farmaceutska, tekstilna industrija, brodogradnja, kožna i drvna industrija. Takođe postoji i nekoliko rafinerija nafte u Grčkoj.

Poznata je i po turizmu jer ima izlaz na Jadranso more i Egejsko more. Zbog mnogobrojnih ostrva jako je primamljivo mesto mnogim turistima za odmor i uživanje.

Kultura[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Grčka kultura

Kultura Grčke se razvijala tokom perioda od nekoliko hiljada godina, sa svojim početkom Mikenske kulture, nastavljajući uglavnom u Klasičnu Grčku, tokom Helenskog perioda, tokom uticaja Rimskog carstva i svog Grčkog carstva koje je nastalo na naleđu Vizantijskog carstva.

Običaji[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Grčki običaji

Mnoge grčke žene se udaju u ranim dvadesetim, dok muškarci pretenduju da se žene kasnije, najčešće u 30-im. Kroz nekoliko prošlih decenija žene su dobile veća prava, ali u grčkom društvu je i dalje jači uticaj muškaraca. Za stare Grke porodica, religija, tradicija i obrazovanje predstavljaju glavne vrednosti.

Kuhinja[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Grčka kuhinja
Salada dzadziki.

Najčešći sastojci grčkih obroka su govedina, jagnjetina, piletina i svinjetina. Riba i morski plodovi se konzumiraju na ostrvima i u velikim gradovima. Ne sme se zaboraviti ni maslinovo ulje koje ovim sastojcima daje lep ukus. Salate se jedu uz glavna jela. Tradicionalno jelo je suvlaki (ražnjić od jagnjećeg ili svinjskog mesa, sa biljnim dodacima i pomfritom). Deserti su najčešće neke vrste voća ili baklava. Poznato jelo jesu i kokoretsi (sastoji se od jagnjece džigerice).

Ručak je glavni obrok i servira se oko 14 časova, ali zbog obaveza i radnog vremena mnogi ručaju uveče oko 19 časova. Restorani nude bogat izbor jela, tako da za Grke nije neprijatno da uđu u kuhinju restorana i izaberu šta žele iz mnogobrojnih lonaca sa hranom.

Književnost[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Grčka književnost

Najpoznatiji savremeni grčki pesnik je Jorgos Seferis, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1963. godine. Njegova poezija je puna simbolike i književnih reminiscencija izraženih jasnim, nepretencioznim jezikom. Drugi veliki grčki pesnik, Odisej Elitis, dobitnik je Nobelove nagrade za književnost za 1979. godinu „za svoju poeziju koja, na pozadini grčkog predanja, senzualnom snagom i intelektualnom jasnoćom odslikava borbu modernog čoveka za slobodu i stvaralaštvo“.[13] Konstantin Kavafi, grčki pesnik koji je većinu života proveo u Aleksandriji u Egiptu, dobio je međunarodno priznanje u 20. veku. Drugi veliki pesnici grčkog literarnog procvata u dvadesetom veku su Janis Ricos, Miltos Sahturis, Tasos Livaditis i Manolis Anagnostakis. Od proznih pisaca najpoznatiji je Nikos Kazancakis čiji su romani „Grk Zorba“ (1943), „Poslednje Hristovo iskušenje“ i „Hristos ponovo razapet“ doživeli svetsku slavu i prevedeni na mnoge jezike. Drugi značajni savremeni prozaisti su Vasilis Vasilikos, Rea Galanaki i Takis Teodoropulos.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Nacionalna agencija za statistiku [1]
  2. ^ United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  3. ^ Zamarovski (1985), str. 128.
  4. ^ a b Smith (1856), str. 299.
  5. ^ 1.14 Aristotle, Meteorology
  6. ^ Hesiod, Catalogue of Women, 2
  7. ^ (Byzantinus), Stephanus; Meineke, August (1849). Ethnica. Reimer. стр. 212-. 
  8. ^ Smith 1849, strane 1011
  9. ^ Borza, EN (1992). In the Shadow of Olympus: The Emergence of Macedon. Princeton University Press. стр. 58. 
  10. ^ Borza (1992), str. 58.
  11. ^ Perlès, Catherine (2001). The Early Neolithic in Greece: The First Farming Communities in Europe. Cambridge University Press. стр. 1. 
  12. ^ „'Πίνακας 1: Προσωρινά αποτελέσματα του Μόνιμου Πληθυσμού της Ελλάδος'“. National Statistical Service of Greece: Ανακοίνωση προσωρινών αποτελεσμάτων Απογραφής Πληθυσμού 2011, 22 Ιουλίου 2011. 
  13. ^ Zvanična prezentacija Nobelove fondacije:[2].

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :

  • Napomena: Tekst ovog članka je delom, ili u potpunosti, preuzet sa prezentacije Znanje.org uz odobrenje.