Davorjanka Paunović Zdenka

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
DAVORJANKA PAUNOVIĆ
Tito i zdenka.jpg
Tito i Zdenka, juna 1942. godine
Datum rođenja 19. januar 1921.
Mesto rođenja Kučevo, Zastava Kraljevine Jugoslavije Kraljevina SHS
Datum smrti 1. maj 1946. (25 god.)
Mesto smrti Golnik, kod Kranja,
NR Slovenija, Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija FNRJ
Profesija student francuskog jezika

Članica SKOJ-a od 1936.
Učešće u ratovima Narodnooslobodilačka borba
U toku NOB-a sekretarica
maršala Jugoslavije
Josipa Broza Tita
Služba NOV i PO Jugoslavije
Čin major NOVJ

Odlikovanja
jugoslovenska odlikovanja:
Orden bratstva i jedinsta
Partizanska spomenica 1941.
sovjetska odlikovanja:
Orden otadžbinskog rata prvog stepena

Davorjanka Paunović „Zdenka“ (19211946), studentkinja, učesnica Narodnooslobodilačke borbe i nevenčana supruga Josipa Broza Tita.

Biografija[uredi]

Rođena je 19. januara 1921. godine u Kučevu. Potiče iz učiteljske porodice. Njen otac Milan bio je učitelj i ugledna ličnost - učesnik Prvog svetskog rata, nosilac mnogih odlikovanja, među kojima i Ordena Karađorđeve zvezde. Pored Davorjanke, njeni roditelji Milan i Bisenija-Bisa, imali su i stariju ćerku Branku, rođenu 1915. godine, koja je umrla 1936. godine od malarije. Davorjanku su u porodici od miloše zvali „Dara“ i „Darica“.

Godine 1922. Davorjankina porodica se iz Kučeva preselila u Požarevac, gde je ona završila osnovnu školu i gimnaziju. Kao gimnazijalka, uključila se 1936. godine u revolucionarni omladinski pokret. Od 1939. godine je bila član Sreskog partijskog povereništva u Požarevcu, a od juna 1940. godine član Okružnog komiteta SKOJ-a.

Nakon završene gimnazije, 1939. godine upisala se na Filozofski fakultet u Beogradu, gde je studirala francuski jezik. Odmah po dolasku na fakultet, uključila se u revolucionarni studenski pokret i postala jedan od glavnih aktivista. Iste godine bila je izabrana i za sekretara Partijskog biroa na Filozofskom fakultetu u Beogradu. U to vreme Davorjanka se zabavljala sa mladim studentom medicine i aktivnim učesnikom revolucionarnog studentskog pokreta Jovom Kapičićem. Sa Josipom Brozom Titom upoznala se početkom 1941. godine, na ilegalnom radio-telegrafskom kursu koji je održan u Zagrebu. Tito je kao generalni sekretar Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) pratio kurs i upoznao sve učesnike, među kojima je bila i Davorjanka.

Posle okupacije Kraljevine Jugoslavije, aprila 1941. godine Davorjanka je prešla u ilegalnost i tada uzela ilegalno ime — „Zdenka Horvat“. Najpre je obavljala dužnost kurira između Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju i Centralnog komiteta KP Hrvatske, a posle Titovog prelaska u Beograd, postala je specijalni kurir Politbiroa CK KPJ. Tokom Titovog boravka u okupiranom Beogradu, od maja do septembra 1941. godine, došlo je do intimnih kontakata između njega i Davorjanke. Bila je to „zabranjena ljubav“ skojevke sa generalnim sekretarom KPJ, koji je od nje bio stariji više od 28 godina.

Prilikom Titovog prelaska iz Beograda na slobodnu teritoriju zapadne Srbije, septembra 1941. godine, Davorjanka je zvanično obavljala poslove njegove sekretarice. U pratnji Jaše Rajtera i Veselinke Malinske, oni su 16. septembra prešli na slobodnu teritoriju u okolinu Valjeva. Pored poslova sekretarice, ona je vršila posao daktilografkinje i domaćice. U početku, ni najbliža okolina nije mogla biti sigurna u njihovu intimnu vezu, već su je samo pretpostavljali. Međutim, kako je vreme prolazilo, njihovo ponašanje i njihov međusoban odnos, sve više je odgovarao položaju supružnika. Polovinom 1942. godine, neposredno pred pohod u Bosansku krajinu, stari revolucionar Marijan Stilinović, koji je bio sekretar partijske organizacije pri Vrhovnom štabu NOV i POJ skrenuo je pažnju Titu na njegov odnos sa Davorjankom, na šta mu je Tito odgovorio: „Ja bez nje ne mogu!

U toku čitavog Narodnooslobodilačkog rata, Davorjanka je stalno bila uz Tita i Vrhovni štab NOV i POJ, zvanično kao lični sekretar Vrhonog komandanta NOV i POJ. Učestvovala je u svim dugim marševima što ju je izlagalo posebnim naporima i uticalo na njeno krhko zdravlje. Pogoršanje njenog zdravstvenog stanja uticalo je i na njeno ponašanje, pa je često dolazila u skuob sa ljudima iz okoline, što je uticalo na njenu nepopularnost među Titovim najbližim saradnicima.

Pred kraj rata, Davorjanka se razbolela od tuberkuloze. Kada je Vrhovni štab, juna 1944. godine prešao na ostrvo Vis, Tito je uspeo da ubedi Davorjanku da pređe u Sovjetski Savez na lečenje. Tokom boravka u sanatorijumu u Moskvi, delimično je izlečena. Nije se u potpunosti htela podvrći savetima lekara i svojevoljno se vratila u Jugoslaviju. Početkom 1945. godine, ponovo se razbolela i dobila zapaljenje desne plućne maramice. Tada je bila upućena u sanatorijum u Golniku, kod Kranja u Sloveniji, gde je i umrla 1. maja 1946. godine.

Njena smrt duboko je potresla Josipa Broza Tita. On je, ne obaveštavajući nikoga od svojih partijskih drugova, sam organizovao njenu sahranu, kojoj su pored njega prisustvovali i njeni roditelji. Sahranjena je u krugu Belog dvora. Tito je želeo da njegova Zdenka i mrtva bude u njegovoj blizini, a to je bila i njena poslednja želja.

Imala je čin majora Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Nosilac je Partizanske spomenice 1941. i odlikovana je jugoslovenskim Ordenom bratstva i jedinstva i sovjetskim Ordenom Otadžbinskog rata prvog reda.

Porodica[uredi]

Čitava Davorjankina porodica učestvovala je u Narodnooslobodilačkoj borbi - brat i sestra od rođenog ujaka, kao i sestra njene majke, odnosno njena tetka - Vera Miletić, koja je bila nevenčana supruga Mome Markovića i majka Mire Marković, supruge Slobodana Miloševića.

Po Davorjankinom odlasku u partizane, njeni roditelji sve do 1943. godine nisu imali nikakvih informacija o njoj. Tada su preko jednog prijatelja njenog oca, takođe učitelja, čuli da je u nekim ljotićevskim novinama pisalo o Titovoj sekretarici Zdenki Paunović. Posle završetka rata, Davorjanka je nekoliko puta posećivala roditelje u Požarevcu, a i oni su dolazili kod nje u Beli dvor. Kada se ponovo razbolela, 1945. godine, njena majka je boravila kod nje i brinula se o njoj. Po odlasku u sanatorijum u Sloveniju, otac ju je jednom posetio.

Posle njene smrti, 1946. godine, roditelji su često posećivali njen grob, a kasnije svakog 1. maja. Tito je materijalno pomagao Davorjankinim roditeljima. Otac Milan je umro 1956. godine, a majka Bisenija-Bisa početkom osamdesetih godina.

Davorjankino ime nosi jedna ulica u Požarevcu, a njeno ime nalazi se i na spomen-ploči poginulih profesora i đaka Požarevačke gimnazije (ova spomen-tabla nalazi se na zgradi osnovne škole „Dositej Obradović“, u kojoj se nekada nalazila gimnazija).

Literatura[uredi]

  • Vladimir Dedijer Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita (drugi tom). „Mladost“, Zagreb i Liburnija, Rijeka 1981. godina.
  • Džasper Ripli Tito. „Mir“ Novi Sad, 1998. godina.