Dubrovnik

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte Dubrovnik (višeznačna odrednica).
Dubrovnik

Old town of dubrovnik.jpg
Staro dubrovačko jezgro

Grb

Zastava
Osnovni podaci
Država Zastava Hrvatske Hrvatska
Županija Dubrovačko-neretvanska
Osnovan 7. vek
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 28.434
Aglomeracija (2011) 42.615
Geografske karakteristike
Koordinate 42°39′02″N 18°05′40″E / 42.650665243679455, 18.094423182903803
Površina 143,35 km²
Dubrovnik na mapi Hrvatske
{{{alt}}}
Dubrovnik
Dubrovnik na mapi Hrvatske
Ostali podaci
Gradonačelnik Andro Vlahušić (HNS)
Poštanski kod 20000
Pozivni broj (+385) 20
Registarska oznaka DU
Veb-strana Службена презентација града

Dubrovnik (lat. Ragusa) je grad u Hrvatskoj i administrativni centar Dubrovačko-neretvanske županije.

Dubrovnik je luka i turistička atrakcija smeštena na Jadranskom moru na krajnjem jugu Hrvatske u Dalmaciji. Od Splita je udaljen 237 km, a od Zagreba 624 km.

Tri grada prostranog Balkanskog poluostrva, Istanbul na istočnoj strani, Atina na južnoj i Dubrovnik na zapadnoj strani poznata su širom sveta kao izrazito turistička mesta. Ovaj značaj im je određen samim prirodnim položajem i bogatstvom koje ih okružuje što nije jedini razlog njihove privlačnosti.

U svojoj prošlosti ovi gradovi su bili stecišta i poprišta sudara svetskih strujanja i svaki od njih ima svoj poseban lik. Dubrovnik je bio nošen udarom sa svih strana. Zbog skučenog prostora njegovi brodovi su se otiskivali širom sveta a trgovačke karavane su prodirale daleko u njegovu pozadinu. Stalno okružen jačima od sebe podigao je čvrste bedeme radi svoje odbrane a u svojoj odbrani mnogo više je koristio svoju diplomatiju od vojne snage.

Geografija[uredi]

Smješten na Jadranskom moru, na krajnjem jugu Hrvatske. Ubraja se u jedan od najznačajnijih kulturnih i turističkih centara u cijeloj jugoistočnoj Evropi. Poznat je po svom starom gradskom jezgru sa brojnim kulturnim i sakralnim spomenicima.

Popularni naziv za grad pod brdom Srđ.

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Dubrovnika
Stari Dubrovnik*
Svetska baština Uneska
Država Zastava Hrvatske Hrvatska
Vrsta kulturna
Kriterijum i, iii, iv
Referenca 95
Regija Evropa
Istorija upisa u svetsku baštinu
Upis 1979.  (3. sednica)
Dodatni upis 1994.
Ugroženost 1991-1998.
* Ime kao na zvaničnoj listi svetske baštine.
Regiju je klasifikovao UNESKO.

Osnivanje grada[uredi]

Istočni Jadran bio je naseljen još početkom neolita, a najbliža okolina Dubrovnika, uključujući i same litice Raguze, su bile naseljene tokom bronzanog i gvozdenog doba. Tokom starog veka, centar regije se nalazio u današnjem Cavtatu, koji je nosio latinizovano ilirsko ime Epidaur („iza šume”). Grad se pod ovim imenom prvi put pominje 47. godine pH.

Stara tradicija, koju sredinom X veka, spominje vizantijski car Konstantin Porfirogenit kaže da su Dubrovnik osnovale izbeglice iz rimskog grada Epidaura pošto su ga početkom VII veka uništili Sloveni i Avari.

Nakon razaranja Epidaura (od strane Slovena i Avara) početkom VII veka u podnožje već postojećeg rimskog utvrđenja stižu romanske izbeglice koje osnivaju novi grad, a u njihovom zaleđu naseljavaju se srpska plemena Zahumljani, Travunjani i Konavljani. Vremenom, ova srpska plemena naseljavaju i obalu, a uz taj izbeglički grad osnivaju i svoje naselje koje po dubokoj hrastovoj šumi nazivaju Dubrava. S druge strane, romansko stanovništvo svoje naselje naziva po litici (latinski: Laus), koje će nizom fonetskih promena kasnije dobiti italijansko ime Raguzijum / Raguza (Ragusium / Ragusa),[1] koje je prvi put pomenuo anonimni kosmograf iz Ravene oko 667. godine. Uski močvarni kanal koji je delio liticu od kopna i ujedno ova dva naselja, nasut je tokom X i XI veka, a kompletno naseljeno područje opasano je zidinama. Ovim je grad ujedinjen.

Vizantijska i mletačka vlast[uredi]

Od svog osnivanja, pa sve do XII veka, Dubrovnik je ulazio u sastav Vizantijskog carstva. Međutim, bez obzira na romansku vlastelu, srpska većina je asimilovala malobrojnu romansku zajednicu, pa je za grad prevagnulo srpsko ime Dubrovnik (nasuprot romanskom Raguza). Za to vreme, grad se širi i dobija određenu autonomiju (svog biskupa).

Početkom XI veka, dubrovačke lađe bile su prepoznatljive širom Mediterana, a Dubrovčani poznati kao vešti moreplovci i trgovci, koji sklapaju trgovačke ugovore sa mnogim gradovima i kneževinama. Dubrovnik je 1186. sklopio mir sa Stefanom Nemanjom i bratom mu humskim knezom Miroslavom, a nešto kasnije i čuveni trgovački ugovor s bosanskim banom Kulinom. Dubrovačke lađe često moraju da grad brane od raznih osvajača: Samuilo (992), Arapi (1028-1034), Normani. Ali i da ratuje za tuđe interese (Normani od 1081. do 1085).

Nakon pada Carigrada 1204. godine, u ruke krstaša, Dubrovčani su bili prinuđeno da od 1205. priznaju vrhovnu vlast Venecije, pod čijom vlašću ostaju sve do 1358. godine. Za ovo vreme, Dubrovčani dižu tri bezuspešne bune, ali se mletačke vlasti nisu uspeli osloboditi. Godine 1295. u Dubrovniku se desio veliki požar, koji je uništio celo predgrađe Dubravu i veliki deo grada Raguzum (Ragusium). Zbog toga, oba naselja su se spojila u jedno i više se nisu smele graditi drvene kuće.

Dolazak cara Dušana u Dubrovnik. Rad Marka Murata.

Zahvaljujući jačanju Srpske kraljevine, a kasnije i carstva, Dubrovnik se teritorijalno proširio na Lastovo, Pelješac sa Stonom, Mljet i celo Konavlje. Svoj najveći vrhunac, Republika je dostigla tokom XIV i XV veka zahvaljujući trgovačkim privilegijama unutar Srpskog carstva, a kasnije i njegovih naslednica, gde su se Dubrovčani bavili zakupljivanjem trgova, rudnika i carina od lokalnih vladara, čime su dodatno povećavali svoje prihode. U doba svog najvećeg obima, republika je zahvatala prostor od Pelješca do Prevlake sa delovima Konavla i Popovog polja.

Uopšte, Dubrovnik je zbog granica i svoje trgovine imao dosta neprilika sa svojim susedima. Dolaskom na vlast cara Dušana, grad uživa privilegije u carstvu, ali plaća i godišnji „srpski danak“ od 2.000 perpera.

Život u srednjovekovnom Dubrovniku[uredi]

Stanovništvo Dubrovnika u ovom periodu bilo je šaroliko i u etničkom i u ekonomskom smislu. Osnovna podela bila je na: bogatu romanizovanu vlastelu - patricije i brojno gradsko slovenizirano stanovništvo: zanatlija, trgovaca, vojnika, brodske posade i pisara - pučane. Proces slavizacije dubrovačkih Romana tekao je postepeno. Vlastela se dugo opirala slovenizaciji i uticaju pučana, ali je vremenom popuštala, pa su tokom XIII i XIV veka dozvoljeni mešoviti brakovi, a od XV i XVI veka jezik je zamenjen srpskim,[2] nazivajući ga i „linga seruiana“ tako da su „još samo neki starci“ govorili starim dubrovačkim jezikom.

Dubrovnik (pre 1873)
Dubrovnik, stari deo grada

Ograničen u prirodnim resursima, Dubrovnik je svoju egzistenciju pronašao u pomorstvu i trgovini. Dubrovačka luka postala je glavna izvozna i uvozna tačka balkanske trgovine i „vrata Balkana“. Dubrovačko pomorstvo najveći stepen razvoja doživljava u XV i XVI veku, kada Dubrovačka mornarica broji oko 200 brodova. Tada Dubrovčani vrše prevoz i trgovina po celom Sredozemlju, od maloazijskih i afričkih obala do atlantskih obala.

Saobraćajnim vezema i trgovačkim odnosima Dubrovnik je bio u stalnom kontaktu sa evropskim zemljama, a posebno sa italijanskim lukama i gradovima. Na taj način on prati kulturni život i dostignuća u nauci i umetnosti i brzo ih prihvata. Organizovana je nastava u osnovnim školama, a visoko obrazovanje je bilo na znatnom nivou.

Dubrovačka književnost doseže najviše domete književnosti humanizma i renesanse među Južnim Slovenima. Mnoga dala Dubrovčana pisana su na latinskom, ali je značajnija književnost ona napisana na srpskom narodnom jeziku koja započinje u XV veku i produžava se sve do pada Republike, a čiji su prestavnici Marin Držić i Ivan Gundulić.

Dubrovačka republika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Dubrovačka republika
Dubrovačka republika do 1808.

Nakon rata Ugara i Mlečana zbog Zadra, Mlečani su Dubrovnik 1358. ustupili Ugarskoj. Dužnost Dubrovnika bila je da Ugarskoj plaća godišnji danak (500 dukata) i da u svečane dane ističe njenu zastavu, ali kralj Ugarske se nije mešao u njihove unutrašnje poslove, što je gradu davalo potpunu nezavisnost.[3][4] U to vreme Dubrovnik doživljava najveći ekonomski razvoj, ali sa susedima vodi brojne ratove protiv: trebinjskih vladara Stefana Vojislava i Nikole Altomanovića, te bosanskih vojvoda Radosavom Pavlovićem i hercegom Stefanom Vukčićem Kosačom. To su bili poslednji ratovi, koje je Dubrovnik uopšte vodio. Turci su 1466. osvojili Hercegovinu, ali su zastali pred dubrovačkim granicama, jer su Dubrovčani već bili sebi osigurali zaštitu turskih sultana.

Posle Kosovske bitke Dubrovnik je stupio u odnose s Turcima, te je 1397. dobio ferman sultana Bajazita, da sme slobodno trgovati po celom Turskom carstvu.[5] Posle pada Srbije 1459. Dubrovnik se obavezao, da će plaćati sultanu godišnji harač za slobodu trgovanja po Turskoj. Taj je harač u početku iznosio 1.500 zlatnih dukata, da bi vremenom bio povećan na 12.500, te je tako ostalo sve do Srpskog ustanka 1804. godine.

U svemu drugom Dubrovnik je bio nezavisan, ali kako Osmanlije Dubrovačkoj republici daju posebna prava u trgovanju, to dubrovačku trgovinu još više veže za Osmansko carstvo. Dubrovčani su imali privilegiju snabdevati osmanske kolonije, a i sami su imali svoje kolonije u brojnim gradovima Balkana, Italije i Bliskog istoka.[6] Dubrovački trgovački brodovi mogli su slobodno uploviti u Crno more, što je bilo zabranjeno svim neosmanskim brodovima. Plaćali su neke obaveze manje od drugih trgovaca, a Dubrovnik je istovremeno uživao osmansku diplomatsku podršku u trgovini s Mlečanima.

Crtež Dubrovnika pre 1667.

Za gotovo 300 godina turskog vazalstva, Dubrovnik se najbolje razvijao u toku mira, vešto održavajući neutralnost u ratovima između Turaka i hrišćana. Ali je opet bio u velikoj opasnosti za vreme ratova Mletačke republike sa Turskom, jer je ona bila najveći dubrovački konkurent i neprijatelj. Zato se Dubrovnik 1684. vraća pod okrilje nemačkog cara i ugarskog kralja. Ipak, otkriće Amerike i novih trgovačkih pomorskih puteva oko Afrike, odnelo je prevagu u trgovini sa Sredozemnog mora na obale Atlantskog okeana. Političko i ekonomsko propadanje Turske tokom XVII veka donelo je takođe, nazadovanje dubrovačke trgovine, a prelomni trenutak je bio zemljotres, koji se dogodio 6. aprila 1667. godine i porušio pola grada i od kog se Dubrovnik više nikada nije oporavio.

Nakon sloma Mletačke republike 1797. dalmatinski obalni pojas dolaze pod jurisdikciju Habzburške monarhije. Kad je Austrija 1806. predala Dalmaciju i Boku Napoleonu, pod francusku vlast pao je i Dubrovnik.[7] Francuzi 1808. ukidaju Republiku i grad pripajaju francuskoj Iliriji.[7]

Dubrovnik u Austrijskom carstvu[uredi]

Nakon poraza Napoleonove Francuske, odlukom Bečkog kongresa 1815. godine, teritorija nekadašnje Dubrovačke republike je pripojena Austrijskom carstvu. U sastavu ove carevine Dubrovnik sa okolinom ostaje sve do njenog raspada 1918. godine.

Tokom ovog perioda u gradu je ponovo uveden italijanski kao službeni jezik, pa se kao reakcija javlja podrška najpre Ilirskom, a kasnije i Srbokatoličkom pokretu, koji predvode Medo Pucić, Matija Ban, Ivan Stojanović, Ivan August Kaznačić i drugi. Nakon Revolucije 1848. godine, bojeći se narastajućeg srpskog nacionalizma[8] na ovim prostorima, Austrougarska potstiče hrvatsku nacionalnu ideologiju u Dubrovniku, što će vek kasnije dovesti do etničke prekompozicije u gradu. Dubrovnik je prvi dalmatinski grad u kome je 1867. pobedila srpska „narodna“ stranka i koja je sa autonomaškim strankama vladala do izbijanja Prvog svetskog rata.[9]

Grad je sve do kraja XIX veka bio neosvetljenj, pa je već 1895. Frano Gondola (Gundulić), tadašnji opštinski načelnik, doneo odluku o uvođenju električne rasvete. Dana 1. juna 1901. na Stradunu je zasijala prva električna sijalica.

Dubrovnik u Jugoslaviji[uredi]

Pred kraj Prvog svetskog rata, u grad su stigli prvi odredi srpske vojske, nakon čega će Dubrovnik biti priključen novoformiranoj jugoslovenskoj državi u kojoj će ostati sve do njenog raspada 1991-1992. godine. Za svo ovo vreme, Dubrovnik je važio kao najpoznatije turističko odredište Jugoslavije.

Za vreme Kraljevine Jugoslavije, Dubrovnik je pripadao Zetskoj banovini, a u grad doseljavaju mnogi stanovnici iz Dalmacije, Hercegovine i Boke Kotorske, ali i ruski emigranti.[10] Dešavaju se i nacionalistički sukovi katoličkih Srba i Hrvata,[11][12] a nakon Sporazumom Cvetković-Maček, kojom je ustanovljena nova jedinica, Banovina Hrvatska, a njoj priključen Dubrovnik, prevagu odnose hrvatski nacionalisti.

Tokom Drugog svetskog rata, grad Dubrovnik sa Pelješcem je bio pod kontrolom tzv. NDH, a ustaškim jedinicama komanduje Ivo Rojnica[13] Na širem prostoru oko Dubrovnika, značajno deluje Dubrovačka brigada Jugoslovenske vojske u otadžbini, sastavljena dobrim delom od Srba katolika.[14][15] Krajem 1944. partizanske snage koriste povoljan trenutak i zauzimaju Dubrovnik sa okolinom.[16] Ulaskom u grad, vrše odmazdu nad svim „sumnjivim elementima“ streljajući nekoliko stotina Dubrovčana.[17]

Panorama novijeg dela Dubrovnika

U socijalističkoj Jugoslaviji ovaj grad postaje deo Narodne/Socijalističke Republike Hrvatske, a nove vlasti nakon 1945. doseljavaju nekoliko hiljada kolonista iz ruralnih delova zapadne Hercegovine kako bi „proletizirale grad“, jer je Dubrovnik važio za „buržujsko leglo“. Nakon Hrvatskog proljeća, ovo doseljavanje postaje organizovanije i masovnije, što značajno menja demografsku sliku opštine. To izaziva sukob starosedelaca i kolonista, koji postaje znatno vidljiviji početkom 90ih. Godine 1979. teritorija Starog grada je uključena u Listu svetske baštine Uneskoa kao grad muzej i najznačajnija turistička atrakcija u Jugoslaviji.

Godine 1990. Republika Hrvatska se proglašava naslednicom SR Hrvatske, a sledeće godine proglašava i nezavisnost od Jugoslavije. Federalne vlasti ne priznaju ovu odluku i zadržavaju jedinice Jugoslovenske narodne armije (JNA) na delu njene teritorije, uključujući i jedan deo Dubrovačke opštine.

Dubrovnik u poslednjem ratu[uredi]

Dolaskom novih vlasti na čelo SR Hrvatske, oni do decembra 1990. menjaju ustav, ime i simbole države, a do maja 1991. formiraju i nezakonitu armiju[18][19] od 90.000 nauružanih pripadnika[traži se izvor od 09. 2014.] nazvanu Zbor narodne garde. Kako Dubrovnik pre rata nije imao vojnih objekata, pripadnici ZNG su smešteni u nekim hotelima.

Mapa delovanja jedinica JNA na području Dubrovačkog ratišta

Sredinom septembra 1991. hrvatska paravojska otpočinje organizovane napade na sve kasarne JNA, a zatim i blokadu luka Jugoslovenske ratne mornarice.[20] JNA napušta Korčulu i Vis, ali zbog borbenih provokacija hrvatskih snaga na prostor BiH iz pravca Dubrovnika, u oktobru se vraća i brzo zauzima teritoriju od Prevlake do Dubrovnika, uključujući i Kupare.

Neki zapadnoevropski mediji izveštavaju o varvarskom razaranju grada od strane JNA, za šta njihove vlade optužuju Srbiju i Crnu Goru za rat. Jugoslovenska strana u novebru prekida ofanzivu i povlači vojsku severno od Dubrovnika u trebinjsku opštinu.

U novembru se u Cavtatu okuplja Pokret za autonomiju Dubrovnika i obnavljaju Dubrovačku republiku.[21] Na skupu se uspostavljaju i privremeni organi vlasti, a predvodi ih Aleksandar Aco Apolonio. Cilj Pokreta bio je odvajanje Opštine od Hrvatske, međunarodna zaštita i međunarodno priznanje buduće države,[22] te kasnije, njen ulazak u sastav neke nove, buduće jugoslovenske federacije.

Početkom aprila, JNA povlači svoje jedinice sa Dubrovačkog ratišta, a sa ovim povlačenjem, raspušta se i samoproglašena Republika i u izbeglištvo, zajedno sa vojskom se povlači preko 15.000 civila. Hrvatske snage koriste ovo povlačenje, te kasnije iz pravca Dubrovnika izvode brojne ofanzive na srpska sela u istočnoj Hercegovini.[23][24][25]

Na celokupnom području bivše Opštine Dubrovnik, od Prevlake do Pelješca, od ukupno 27.633 kuće i stana oštećeno je njih 13.900. Od tog broja u najtežu kategoriju oštećenja uvršten je 2.071 stambeni objekat, koji je spaljen ili u potpunosti uništen. Potpuno su opljačkani, spaljeni i uništeni objekti "Dubrovačkih podruma", Aerodromi u Čilipima, Luke Gruž, ACI marine u Komolcu, hotelima u Platu, Mlinima i Srebrenom, hotelu "Libertas", "Belveder", "Imperial", hotelima HTC "Dubrava Babin kuk", hotelu "Admiral" u Slanom i brojnim drugim.[26]

Spomenici dubrovačkog razvoja[uredi]

Već na prvom koraku pred Dubrovnikom pogled se zaustavlja pred monumentalnim zidinama, kojima je u dužini od dva kilometra ocrtana fizionomija grada. One ga nadvisuju i zaokružuju sa svih strana. Ove zidine su jedne od najlepših zidina u Evropi. Njihov zametak potiče još iz vremena osnivanja grada. Već od 8. veka potiču kameni zidovi u kreču. Tvrđava Sveti Ivan je bila porušena i u 14. veku je obnovljena u njoj se nalazi i pomorski muzej kao i etnografski i akvarijum. U isto vreme kada je obnovljena ova tvrđeva zaštićena je i luka što je gradio Paskoje Miličević. Prve zidine prema zapadu gradile su se još u 10. veku i njihovo proširivanje i završevanje u sadašnjem obliku traje do 16. veka kada kula Bokar dobija kručni izgled..

O trvrđevi Lovrijenac postoje razne legende i jedna od njih govori da su na tom mestu Dubrovčani preduhitrili veneciju da sagradi svoju tvrđavu koja bi ugrožavala Dubrovnik. Imamo pouzdanih vesti o postojanju ove tvrđeve tek u 14. veku kada se zna da je bila naoružana velikim drojem topova a gradila se vve do 16. veka. U njoj se danas održavaju predstave Hamleta svojim prirodnim prostorom i arhitektonikom ova predstava na ovom mestu predstavlja poseban doživljaj..

U izdignutom uglu severozapadne strane grada na zemljištu porodice Naštetić podignuta je u 14. veku jedna kula koja je zamenjena kasnije novom tvrđevom koje je najlepša. Započeta je u 15. veku i u zidanju je učestvovao ceo grad. Osnov joj je izgradio firentinski majstor i renesansni arhitekta Mikeloco Mikeloci koji je radio i na pojačavanju zapadnih zidova za Republiku. Minčetu je dovršio Jurij Dalmatinac koji je sudelovao i na podizanju zidina i tvrđava u Stonu. Ispred zidina prema kopnu je bio iskopan dubok rov.

U isto vreme kada su se završevale zidine pristupilo se i zidanju tvrđeve Revelin koja je bila okrenuta prema severoistoku i ova tvrđeva je građena kao odbrana od Turaka u prvoj polovini 16. veka. Njena unutrašnjost se obnavlja u kulturne svrhe i u njoj je podignut spomenik palim borcina u narodnooslobodilačkom ratu 1954. godine rad Frane Kršinića.

Na svim tvrđevama je uklesan spomenik Svetom Vlahu koji je bio zaštitnik grada. Sve su to stari kipovi izuzev onog kod vrata od Pila koji je izradio 1922. godine vajar Ivan Meštrović kada je izvršena rekonstrukcija ovog prostora.

Kada se dođe na placu kroz vrata od Pila tu se nalazi nekoliko spomenika. Sa desne strane se nalazi Onofrijeva česma koju je podigao Onofrio de la Kava 1438. godine kada je sagrađen vodovod u Dubrovniku a sa leve strane se nalazi mala crkvica Svetog Spasa građena u romanskom stilu nakon potresa 1520. godine i to je rad domaćeg majstora Petra Andrijića i njegove braće koja deluje jako efektno.

U pozadini česme nalazi se stari samostan Svete Klare podignut 1290. godine i koji je bio porušen u velikom zemljotresu pa je posle toga obnovljen. Ovde je nekad (1432. godine) bilo jedno od najstarijih nahodišta u Evropi.

Uz crkvu Svetog Spasa na početku Place ističe se svojom monumentalnošću crkva i samostan Franjevaca (Male braće) sa crkvom i zvonikom od 44 m. Ova je građevina sagrađena u 14. veku u gotskom stilu a njen portal je iz 1458. godine delo je domaćih klasara Leonarda i Petra Petrovića. Zvonik je dovršen u 15. veku. Veliki zemljoteres je znatno oštetio ovu crkvu i kod obnavljanja su umesto gotičkih postavljeni barokni prostori. U pozadini crkve nalazi se veliki samostan sa klaustrom koji je gradio Miha Brajkov iz Bara. Ovde je bila najstarija apotekas u Evropi.

Na mestu gde Placa zaokreće na jug nalazi se gradski zvonik sagrađen 1443. godine od dubrovačkih graditelja Radončića, Grubeševića i i Utišenovića. Zbog popuštanja nasipa na kojam je podignut onse počeo naginjati pa je 1929. godine razvaljen i sagrašen u starom liku.

Na malom trgu pored zvonika nalazi se jedna od najslikovitijih palata u Dubrovniku koja se još od starina naziva Sponza. I ako značaj ovog imena nije raščiščen. Građevina ima znatnu umetničku i istorijsku vrednost. Zbog stilova u kojim je građena smatralo se da je građena kroz dugi niz godina. Novija istraživanja su utvrdila da je ova gotičko renesansna gragevina u jedan mah od 15161521. godine po modelu domaćeg majstora Paskoja Miličevića koji je bio poznat po svojim radovima u gradskoj luci. Zgrada ima u prizemlju trem sa pet stubova i šest lukova a u dvorištu je osam pobočnih lukova. Klasarske radove su izveli braća Andrijići (Graditelji crkve Svetog Spasa). Zgrada je bila namenjena za carinarnicu a kasnije je bila kovnica drževnog novca. U 17. veku ona je bila sedište „učewnih akademija“. U toku 19 veka ovaj spomenik je bio unakažen i zapušten ali je u nekoliko faza obnovljen.

Sučelice Sponzi je postojala crkva Svetog Vlaha sagrađena u 14. veku u romanskom stilu sa bogatom dekoracijom Đovani da Sima. Ova crkva je preživela potres 1667. godine ali je 1706. izgorela do temelja a zatim je na istom mestu podignuta 1715. i dovršena barokna građevina (N. Gropeli). U požaru je ostao sačuvan samo kip Svetog Vlaha. U crkvi se nalaze i vajerska dela kipara Lazanića iz 16. veka.

Između ove crkve i palate Sponze se nalazi Orlandov stub (1418. godine) sa koga su proglašavane naredbe senata i na kojem je u svečenim trenucima bio barjak Republike. U blizini je smeštena mala česma u gotičkom stilu (1438. godine).

Između zvonika i dvora nalazila se zgrada Velikog veća koja je bila sagrađena 1344. i izgorela 1616. pa je na njenom mestu podignuta 1682. godine nova opštinska politička zgrada u kojoj je i sada sedište Narodnog odbora opštine. Pod njenim krovom se nalazi i gradsko pozorište a u prizemlju je velika gradska kafana.

U grupi spmenika knežev Dvor spada na prvo mesto po istorijskoj vrednosti. Ovo delo je u stilu gotike i rane renesanse i radili su ga Onofrio de la Kava iz Napulja, Firentinac Mikeloco Mikeloci i Jurij Dalmatinac i delo je domaćih graditelja i klesara iz 15. veka.

Danas je knežev Dvor dobio opet svoju dostojnu namenu i u njemu je uređen kulturno istorijski muzej a u prizemlju je smaztana naučna biblioteka a u akustičnom atrijumu se drže koncerti.

Prostor pred Dvorom se završeva masivnom Stolnom crkvom sa izdignutom kupolom. Ova katedrala je kao i ostale građevine prošla kroz rezne faze rezvoja. U dubrovniku je podignuto više malih crkava od njih su ostale samo ruševine u ranom 12. veku gradnja nove katedrale se znatno isticala u pogledu gradnje ovih crkava svojim sjajem i značajem. Ona je bila jedna od najlepših crkava svoga vremena. Oltari i stubovi su bili obloženi mermerom. Stara skupocena crkva je srušena u zemljotresu 1667. godine pa je na njenom mestu podignuta barokna crkva. Unutrašnjost ove crkve nije takova kako je bila stara crkva. Na glavnom oltaru se nalzi slika „Gospinig uspenja“ delo Ticijana ili njegovog učenika a tu je i još 6 slika italijanskih majstora. U čuvanom relikvijaru se nalaze relikvije i dragocenosti svetačkih moći među kojima se ističe glava Svetog Vlaha u formo vizantijske krune (12. vek). Premapročelju katedrale gleda biskupska palata koje nije bila srušena u zemljotresu i sačuvala je svoj izgled.

Ize palate se nalaze dve poljane Bunićeva i Gundulićeva na kojoj se nalazi spomenik Ivanu Gunduliću koji je rad Ivana Rendića.

Sa gunduličeve poljave vodi široko barokno stepenište iz 1735. godine koje vodi na treću malu poljanu nazvanu po Ruđeru Boškoviću a na ovoj poljani se ističe zgrada koje je bila gimnazija „Kolegijum Ragusum“ a do nje je velika jezuitaka crkva sa baroknim pročeljem koja je građena posle potresa krajem 17. i početkom 18. veka.

Paralelno sa Placom se protežu dve paralelne ulice sa severne strana Prijeko a sa južne ulica od Puča.

Susedne poprečne ulice vode do zgrade iz 16. veka koja se zove „Rupe“ u kojima je bilo skladište žita.

Ulazeći iz predgrađa Ploče prolazi se kroz drveni most iznad kojeg je tvrđava Revelin. Ovim putem se ulazi u prostor gradske luke. U ovom prostoru se nalazi crkva i samostan Dominikanaca (Beli fratri). Gradnja je zepočela 1304. godine i trajala je do 15. veka. U ovoj crkvi čije je unutrašnjost jeko jednostavna ima slika velike istorijske vrednosti. Dvorište samostana okruženo je arkadama i stubovima na kojima počiva terasa. Gradnja kalaustra je od strane domaćih majstora klesara Utišenovića i Grubača a po nacrtima firentinskog majstora Maso di Bartolomea.

Uz samu crkvu Domanikanaca i iznad starih radionica dubrovačkih klesara nalazi se crkva Sv. Sebastijana iz 1466. godine koja se u 19. veku pretvara u zatvor a zatim u skladište. Kraj vrata od Ploča podignuta je i crkva Blagovesti takođe u gotsko- renesansnom stilu koju su takođe gradili domaći majstori Andrijići.

Posebno mesto u Dubrovniku zauzima čarobni mali otok Lokrum. Već u 11. veku je ovde bilo benediktinaca i još su sačuvani delovi crkve koje je bila srušena.

Poznata je legenda o engleskom kralju Ričardu Lavljeg srca kojeg je oluja navodno zahvatila u povratku sa trećeg krstačkog rata pa ga izbacila na ovaj otok. Prema zavetu on je trebao izgraditi crkvu na mestu gde je spasen pa se tome pripisuje bogati dar za gradnju katedrale u Dubrovniku.

Stanovništvo[uredi]

Na popisu stanovništva 2011. godine, grad Dubrovnik je imao 42.615 stanovnika, od čega u samom Dubrovniku 28.434.

Grad Dubrovnik[uredi]

Broj stanovnika po popisima[27]
1857. 1869. 1880. 1890. 1900. 1910. 1921. 1931. 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2001. 2011
14.445 13.398 15.666 15.329 17.384 18.396 16.719 20.420 21.778 24.296 27.793 35.628 46.025 51.597 43.770 42.615

Napomena: Nastao iz stare opštine Dubrovnik. U 1981. i 1991. sadrži deo podataka opštine Župa dubrovačka.

Dubrovnik (naseljeno mesto)[uredi]

Broj stanovnika po popisima[27]
1857. 1869. 1880. 1890. 1900. 1910. 1921. 1931. 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2001. 2011
6.451 6.032 8.460 8.531 10.671 11.823 10.425 14.137 15.875 18.286 22.210 30.161 41.864 47.348 30.436 28.434

Napomena: Od 1857. do 1971. sadrži podatke za bivša naselja Gruž-luka i Lapad. U 2001. smanjeno je izdvajanjem naselja Bosanka, Brašina (opština Župa dubrovačka), Brgat Gornji (opština Župa dubrovačka), Brgat Donji (opština Župa dubrovačka), Buići (opština Župa dubrovačka), Gornje Obuljeno, Grbavac (opština Župa dubrovačka), Donje Obuljeno, Zavrelje (opština Župa dubrovačka), Knežica, Komolac, Kupari (opština Župa dubrovačka), Makoše (opština Župa dubrovačka), Martinovići (opština Župa dubrovačka), Mlini (opština Župa dubrovačka), Mokošica, Nova Mokošica, Petrača (opština Župa dubrovačka), Petrovo Selo, Plat (opština Župa dubrovačka), Pobrežje, Prijevor, Rožat, Soline (opština Župa dubrovačka), Srebreno (opština Župa dubrovačka), Sustjepan, Čajkovići, Čajkovica, Čelopeci (opština Župa dubrovačka), Čibača (opština Župa dubrovačka) i Šumet. U 1981. i 1991. sadrži podatke za naselja Bosanka, Brašina (opština Župa dubrovačka), Gornje Obuljeno, Donje Obuljeno, Zavrelje (opština Župa dubrovačka), Komolac, Kupari (opština Župa dubrovačka), Mlini (opština Župa dubrovačka), Mokošica, Petrača (opština Župa dubrovačka), Petrovo Selo, Pobrežje, Prijevor, Rožat, Srebreno (opština Župa dubrovačka), Čajkovići, Čelopeci (opština Župa dubrovačka) i Čibača (opština Župa dubrovačka). Od 1857. do 1991. sadrži podatke za naselje Nova Mokošica.

Popis 1991.[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Popis stanovništva u SFRJ 1991:Dubrovnik

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mesto Dubrovnik je imalo 49.728 stanovnika, sledećeg nacionalnog sastava:

Popis 1991.
Hrvati
  
38,521 77,46%
Srbi
  
4,342 8,73%
Muslimani
  
2,715 5,45%
Jugosloveni
  
1,026 2,06%
Crnogorci
  
609 1,22%
Albanci
  
195 0,39%
Slovenci
  
153 0,30%
Makedonci
  
73 0,14%
Mađari
  
55 0,11%
Italijani
  
45 0,09%
Nemci
  
34 0,06%
Jevreji
  
19 0,03%
Česi
  
19 0,03%
Slovaci
  
17 0,03%
Rusi
  
15 0,03%
Poljaci
  
14 0,02%
Rusini
  
13 0,02%
Austrijanci
  
9 0,01%
Bugari
  
6 0,01%
Ukrajinci
  
5 0,01%
Rumuni
  
3 0,00%
Grci
  
2 0,00%
Romi
  
2 0,00%
Turci
  
1 0,00%
ostali
  
85 0,17%
neopredeljeni
  
1,065 2,14%
region. opr.
  
146 0,29%
nepoznato
  
539 1,08%
ukupno: 49.728

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

  • [1] Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine
  • 2. Knjiga: "Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima, autor: Jakov Gelo, izdavač: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998., ISBN 953-6667-07-X. ISBN 978-953-6667-07-9.;

Reference[uredi]

  1. ^ PRÊTRE DE DIOCLEE Ragusa
  2. ^ „U Dubrovniku, ako i ne od prvog početka, a ono od pamtivijeka, govorilo se srpski - kako od pučana, tako od vlastele; kako kod kuće, tako u javnom životu i u općini, a srpski je bio i raspravni jezik.“ (Natko Nodilo, „Prvi ljetopisci i davna historiografija dubrovačka“, JAZU, Zagreb, 1883, sveska 65, pp. 92-128.)
  3. ^ Ferdo Šišić, Hrvatska povijest, Zagreb, 1913.[mrtva veza od September 2014]
  4. ^ Kenneth Meyer Setton (1978). The Papacy and the Levant, 1204—1571 Vol. 2, DIANE Publishing, ISBN 0-87169-127-2
  5. ^ Povijest Hrvatske, Rudolf Horvat
  6. ^ Ignacijev put br.1/2008.[mrtva veza od September 2014] p. Ivan Cindori, SJ: Isusovci u Beogradu
  7. ^ a b Klemenčič & Žagar (2004), str. 44.
  8. ^ Banac 1983, strane 463–464
  9. ^ Rajčić, Tihomir (October 2001). „Odnos Srpskog lista (glasa) prema autonomašima u Dalmaciji 80-ih godina XIX. stoljeća [The Behaviour of the Serbian Party towards the Dalmatian Autonomists in Austrian Dalmatia]“ (на Croatian). Radovi / Institute for Historical Sciences of Croatian Academy of Sciences and Arts in Zadar (Хрватска академија знаности и умјетности) (43). ISSN 1330-0474 Приступљено 1. 9. 2011.. 
  10. ^ Russkaя koloniя v Dubrovnike
  11. ^ (на Српском) „Поп Дукај и мађар Салкај, воде крижарску војну ... “. Дубровачка трибуна, Дубровник, 6 јула 1933, бр. 209;. 
  12. ^ „Недељковић: Терор хрватских сепаратиста на дубровачком приморју“ (на Српском). Видовдан. 3. јул 2012.. 
  13. ^ Nenad, Antonijević (2002) (на Српском). [http://www.cpi.hr/download/links/hr/7136.pdf Ustaški stožernik Ivo Rojnica i njegova uloga u zločinima u Dubrovniku 1941. godine]. 
  14. ^ „ДУБРОВАЧКА БРИГАДА“ (на Српском). Погледи. 
  15. ^ „Цавтат у Краљевини Југославији“ (на Српском). Видовдан. 
  16. ^ „65. obljetnica oslobođenja Dubrovnika od fašizma u II. svjetskom ratu - SVANUĆE SLOBODE“. Udruga antifašista Dubrovnik. 18.10.2009.. 
  17. ^ Milorad Ekmečić, „Dugo kretanje između klanja i oranja : istorija Srba u Novom Veku (1492—1992)“, Beograd 2008. pp. 511;
  18. ^ Tada je Hrvatska još uvek bila formalno i pravno u sastavu SFRJ
  19. ^ www.nn.hr. ((hr)) Zakon o unutrašnjim poslovima (NN 29/1991.)
  20. ^ Udruga hrvatskih dragovoljaca domovinskog rata Hrvatske ratne mornarice - Miniranje mora ispred ratne luke Lora 25. rujna 1991. godine
  21. ^ https://archive.is/20131104064654/img202.imageshack.us/img202/9099/dubrovnik.jpg Korak ka osnivanju samostalne Dubrovačke republike
  22. ^ „Aleksandar Apolonio“. ХРТ. 
  23. ^ HOS-ovci obilježili 21. obljetnicu IX. bojne i 10. travnja
  24. ^ Hrvatski informativni centar Operacija Lipanjske zore
  25. ^ Дарко Јука, Република - Петак, 5. јун 2009. - Број 10/11 - Година I. - Povijest: Munjevito hrvatsko oslobađanje Mostara, pp. 30
  26. ^ DULIST Мржња, пљачка и уништавање
  27. ^ а б - Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857—2001.

Литература[uredi]

Dodatna literatura[uredi]

  • Adriana Kremenjas-Danicic (Hrsg.): Rolands europäische Wege. Europski dom Dubrovnik, Dubrovnik 2006, ISBN 953-95338-0-5
  • Vojnović, Konstantin-Kosta: „Bratovštine i obrtne korporacije u Republici Dubrovačkoj od XIII do konca XVIII vijeka“, Sveska 1, Bratovštine dubrovačke (Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti, Zagreb, 1899)
  • Tadić, Jorjo: „Pisma i uputstva Dubrovačke republike”, Knjiga 1 (Srpska kraljevska akademija, Beograd, 1935)
  • Tadić, Jorjo: „O društvenoj strukturi Dalmacije i Dubrovnika u vreme renesanse” (Zgodovinski časopis - Kosov zbornik, Ljubljana, 1952-1953)
  • Dinić, Mihailo J.: „O Nikoli Altomanoviću” (Srpska kraljevska akademija, Beograd, 1932)
  • „La famiglia Nemagna trahe origine da Pleuglie terra nel ducato di Herzegovina“: Arhiv Istorijskog instituta SANU (Beograd), Ispisi 1300—1500, kutija 7. (Genealogia Cingria, L'origini e genealogie dei citadini Ragusei che furono delle confraternita di S. Antonio)
  • Sindik, Ilija: „Dubrovnik i okolina“ (Naselja i poreklo stanovništva, knjiga 23, Srpski etnografski zbornik, knjiga 38, u izdanju Srpske kraljevske akademije, Beograd, 1926)
  • Ćuk, Ruža: „Glasnik zavičajnog muzeja“, knjiga 2 (tema broja: Društvo i kulturni identitet pljevaljskog kraja, Zavičajni muzej, Pljevlja, 2001)
  • Kljajević, Božidar: „Potomci Nemanjića po muškoj liniji: Dubrovačko bratstvo Bogunovići sa ograncima Zurovci i Zurovići u Hercegovini; Bogunovići u Šibenskom zaleđu (Cvjetičani, Miljuši, Škundrići, Kovačevići i Grmuše)“, (Luma Print, Beograd, 2012)
  • Fabris, Antun: „Dubrovnik kalendar“, Godina II (strana 67., izdanje za 1898. godinu, u izdanju Srpske dubrovačke štamparije A. Pesarića, Dubrovnik, 1897)
  • Fabris, Antun: „Dubrovnik kalendar za godinu 1902“, (strana 71., izdanje Srpske dubrovačke štamparije A. Pesarića , Dubrovnik, 1901)
  • Miljanić, Akim i Miljanić, Vukota: „Prezimena u Crnoj Gori“ (pp. 53, Beogradska knjiga, Beograd, 2007)
  • Grujić Radoslav: „Konavli pod raznim gospodarima od XII do XV veka“ (Spomenik SKA 66, Beograd, 1926)
  • Veselinović, Andrija: „Dubrovačko malo veće o Srbiji (1415—1460)“ (Istorijski institut SANU, Beograd, 1998)
  • Kovačević-Kojić, Desanka: „Trgovačke knjige braće Kabužić (Caboga) 1426-1433“ (Spomenik SANU CXXXVII, Odeljenje istorijskih nauka 11, Beograd 1999)
  • Lučić, Josip: „Stjecanje, dioba i borba za očuvanje Dubrovačkog primorja 1399-1405” (Arhivski vjesnik, XI-XII, 1968-1969)
  • Rešetar, Milan: „Antunini i Lazarini” (Dubrovački list 2, br. 37, Dubrovnik, 1925)
  • Rešetar, Milan: „Nova dubrovačka vlastela” (Dubrovački list 2, br. 13, Dubrovnik, 1925)

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :