Dubrovnik

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte Dubrovnik (višeznačna odrednica).
Dubrovnik

Old town of dubrovnik.jpg
Staro dubrovačko jezgro

Grb

Zastava
Osnovni podaci
Država Zastava Hrvatske Hrvatska
Županija Dubrovačko-neretvanska
Osnovan 7. vek
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 28.434
Aglomeracija (2011) 42.615
Geografske karakteristike
Koordinate 42°39′02″N 18°05′40″E / 42.650665243679455, 18.094423182903803
Površina 143,35 km²
Dubrovnik na mapi Hrvatske
{{{alt}}}
Dubrovnik
Dubrovnik na mapi Hrvatske
Ostali podaci
Gradonačelnik Andro Vlahušić (HNS)
Poštanski kod 20000
Pozivni broj (+385) 20
Registarska oznaka DU
Veb-strana Службена презентација града

Dubrovnik (lat. Ragusa) je grad u Hrvatskoj i administrativni centar Dubrovačko-neretvanske županije.

Dubrovnik je luka i turistička atrakcija smeštena na Jadranskom moru na krajnjem jugu Hrvatske u Dalmaciji. Od Splita je udaljen 237 km, a od Zagreba 624 km.

Tri grada prostranog Balkanskog poluostrva, Istanbul na istočnoj strani, Atina na južnoj i Dubrovnik na zapadnoj strani poznata su širom sveta kao izrazito turistička mesta. Ovaj značaj im je određen samim prirodnim položajem i bogatstvom koje ih okružuje što nije jedini razlog njihove privlačnosti.

U svojoj prošlosti ovi gradovi su bili stecišta i poprišta sudara svetskih strujanja i svaki od njih ima svoj poseban lik. Dubrovnik je bio nošen udarom sa svih strana. Zbog skučenog prostora njegovi brodovi su se otiskivali širom sveta a trgovačke karavane su prodirale daleko u njegovu pozadinu. Stalno okružen jačima od sebe podigao je čvrste bedeme radi svoje odbrane a u svojoj odbrani mnogo više je koristio svoju diplomatiju od vojne snage.

Stanovništvo[uredi]

Na popisu stanovništva 2011. godine, grad Dubrovnik je imao 42.615 stanovnika, od čega u samom Dubrovniku 28.434.

Grad Dubrovnik[uredi]

Broj stanovnika po popisima[1]
1857 1869 1880 1890 1900 1910 1921 1931 1948 1953 1961 1971 1981 1991 2001 2011
14.445 13.398 15.666 15.329 17.384 18.396 16.719 20.420 21.778 24.296 27.793 35.628 46.025 51.597 43.770 42.615

Napomena: Nastao iz stare opštine Dubrovnik. U 1981. i 1991. sadrži deo podataka opštine Župa dubrovačka.

Dubrovnik (naseljeno mesto)[uredi]

Broj stanovnika po popisima[1]
1857 1869 1880 1890 1900 1910 1921 1931 1948 1953 1961 1971 1981 1991 2001 2011
6.451 6.032 8.460 8.531 10.671 11.823 10.425 14.137 15.875 18.286 22.210 30.161 41.864 47.348 30.436 28.434

Napomena: Od 1857. do 1971. sadrži podatke za bivša naselja Gruž-luka i Lapad. U 2001. smanjeno je izdvajanjem naselja Bosanka, Brašina (opština Župa dubrovačka), Brgat Gornji (opština Župa dubrovačka), Brgat Donji (opština Župa dubrovačka), Buići (opština Župa dubrovačka), Gornje Obuljeno, Grbavac (opština Župa dubrovačka), Donje Obuljeno, Zavrelje (opština Župa dubrovačka), Knežica, Komolac, Kupari (opština Župa dubrovačka), Makoše (opština Župa dubrovačka), Martinovići (opština Župa dubrovačka), Mlini (opština Župa dubrovačka), Mokošica, Nova Mokošica, Petrača (opština Župa dubrovačka), Petrovo Selo, Plat (opština Župa dubrovačka), Pobrežje, Prijevor, Rožat, Soline (opština Župa dubrovačka), Srebreno (opština Župa dubrovačka), Sustjepan, Čajkovići, Čajkovica, Čelopeci (opština Župa dubrovačka), Čibača (opština Župa dubrovačka) i Šumet. U 1981. i 1991. sadrži podatke za naselja Bosanka, Brašina (opština Župa dubrovačka), Gornje Obuljeno, Donje Obuljeno, Zavrelje (opština Župa dubrovačka), Komolac, Kupari (opština Župa dubrovačka), Mlini (opština Župa dubrovačka), Mokošica, Petrača (opština Župa dubrovačka), Petrovo Selo, Pobrežje, Prijevor, Rožat, Srebreno (opština Župa dubrovačka), Čajkovići, Čelopeci (opština Župa dubrovačka) i Čibača (opština Župa dubrovačka). Od 1857. do 1991. sadrži podatke za naselje Nova Mokošica.

Popis 1991.[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Popis stanovništva u SFRJ 1991:Dubrovnik

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mesto Dubrovnik je imalo 49.728 stanovnika, sledećeg nacionalnog sastava:

Popis 1991.
Hrvati
  
38,521 77,46%
Srbi
  
4,342 8,73%
Muslimani
  
2,715 5,45%
Jugosloveni
  
1,026 2,06%
Crnogorci
  
609 1,22%
Albanci
  
195 0,39%
Slovenci
  
153 0,30%
Makedonci
  
73 0,14%
Mađari
  
55 0,11%
Italijani
  
45 0,09%
Nemci
  
34 0,06%
Jevreji
  
19 0,03%
Česi
  
19 0,03%
Slovaci
  
17 0,03%
Rusi
  
15 0,03%
Poljaci
  
14 0,02%
Rusini
  
13 0,02%
Austrijanci
  
9 0,01%
Bugari
  
6 0,01%
Ukrajinci
  
5 0,01%
Rumuni
  
3 0,00%
Grci
  
2 0,00%
Romi
  
2 0,00%
Turci
  
1 0,00%
ostali
  
85 0,17%
neopredeljeni
  
1,065 2,14%
region. opr.
  
146 0,29%
nepoznato
  
539 1,08%
ukupno: 49.728

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Dubrovnika

Prošlost Dubrovnika[uredi]

Kroz 14 stotina godina postojanja ovog malog grada su se u njemu spojili spoljni i unutrašnji uslovi njegovog uzdizanja i opadanja ali je njegov razvoj bio obeležen slobodarskim duhom i čvrstom voljom za samostalnim održavanjem. U svetskoj istoriji Dubrovniku pripada posebno poglavlje maleno ali vredno pažnje.

Osnivanje grada[uredi]

Stari Dubrovnik*
Svetska baština Uneska
Država Zastava Hrvatske Hrvatska
Vrsta kulturna
Kriterijum i, iii, iv
Referenca 95
Regija Evropa
Istorija upisa u svetsku baštinu
Upis 1979.  (3. sednica)
Dodatni upis 1994.
Ugroženost 1991-1998.
* Ime kao na zvaničnoj listi svetske baštine.
Regiju je klasifikovao UNESKO.

Osnivanje Dubrovnika pada u vreme kada se na opustošenim balkanskim područjima još nisu bila stišala previranja nastala provalom Gota, Huna i Avara. Ostaci romanskog elemanta tada su se povukli u dalmatinske gradove da bi pod zaštitom vizantijskog stanovništva očuvali sebe i svoje municipalne tradicije. U njihovom zaleđu su slovenski došljaci organizovali svoje plemenske drževe.

Stara tradicija, koju spominje već vizantijski car Konstantin Porfirogenit u sredini 10. veka kaže da su Dubrovnik osnovale izbeglice iz rimskog grada Epidaurusa (koji se nalazio na mestu današnjeg Cavtata, 12 km jugoistočno od Dubrovnika), pošto su ga početkom 7. veka uništili Sloveni i Avari. Novija iskopavanja, izvršena nakon zemljotresa u Crnoj Gori 1979. godine, pokazala su da je i pre toga na litici postojalo vizantijsko vojno utvrđenje u koje su došle izbeglice iz Epidaurusa[2] Na obali u blizini naselili su se Sloveni, koji su taj kraj po gustoj dubovoj šumi prozvali imenom Dubrovnik, dok je od naziva litice Laus nizom fonetskih promena nastalo latinsko, a potom i italijansko ime grada Raguzijum / Raguza (Ragusium / Ragusa), koje je prvi put pomenuo anonimni kosmograf iz Ravene oko 667. godine. Uski močvarni kanal koji je delio liticu od kopna, koji se nalazio na mestu današnje Place (Straduna), nasut je tokom 10. i 11. veka, a naseljeno područje opasano je zidinama. Od osnivanja Dubrovnik je ulazio u sastav vizantijske teme Dalmacija.

Proces slavizacije dubrovačkih Romana otpočeo je rano i malo po malo provodio. Već u 13. veku nalazilo se i kod vlastele, naročito kod ženskih, mnogo slovenskih ličnih imena, a među vlastelom i po nekoliko porodičnih (Boleslavići, Gojislavići, Srećići, Črijevići). To dokazuje da se mala romanska oaza nije mogla oteti asimilaciji kompaktne slovenske okoline, iz koje su dolazile i neke odlične i bogatije porodice, koje su čak primane u ekskluzivno kolo stare dubrovačke gospode - vlastele. Ali opet, otprilike do 15. veka, porodični je jezik bio, bar kod vlastele, stari dalmatinski, pa je, u toku tog veka, i kod vlastele zamenjen slovenskim. U početku 16. veka već se samo spominjalo da su neki starci još govorili starim dubrovačkim jezikom.

Dubrovnik, stari deo grada
Dubrovnik (pre 1873)

Prvi se put Dubrovnik spominje u istoriji oko 850, kada ga je oštetila silna oluja s mora, jer po svojoj prilici s morske strane nije bio opasan zidom. Nekoliko godina kasnije (867) bio je i s te strane zaštićen, jer su ga uzalud opsedale arapske lađe. Sigurno je Dubrovnik najkasnije 924. imao već svoga biskupa, što dokazuje, da je u to vrieme već bio priznat kao grad, te imao već nekakvu svoju autonomnu upravu. Tako 1000, kad je mletački dužd Petar Orseolo uzeo pod svoju vlast vizantijske gradove u severnoj Dalmaciji, da ih odbrani od Hrvata, te svojom flotom doplovio do Korčule, tamo su mu izašli u susret dubrovački građani s biskupom na čelu, da mu se poklone. Ali toga puta Mlečići ne zauzeše Dubrovnik, već on ostade pod upravom vizantijskom. Od 1028. do 1034. dubrovačke lađe bile su u vizantijskoj floti na grčkim obalama i borile su se protiv Arapa. Krajem 11. veka Dubrovnik je prešao pod vlast južno-italskih Normana, te su dubrovačke lađe od 1081. do 1085. ratovale u normanskoj floti. Ubrzo se, međutim, Dubrovnik opet vratio pod vizantijsku vlast. Godine 999. uzdignut je na nivo nadbiskupije.

1153. arapski geograf Edrisi priča za Dubrovčane, da su vešti ratnici, da imaju mnogo brodova i da nadaleko plove. Svakako je u to vreme Dubrovnik već bio poznat kao trgovački grad, jer je od 1169, kad je sklopio prvi (sačuvani) trgovački ugovor s italijanskim gradom Pizom, počeo sklapati ugovore i s raznim gradovima u Italiji. Pri kraju toga veka najpre ga, za vreme rata Vizantije protiv Mletaka, 1171. osvojiše Mlečići, samo privremeno, a za vreme nemira, koji su izbili u Vizantiji nakon smrti cara Manojla L, D. opet se zaklonio, bar 1185—1192, pod zaštitu napuljskih normanskih kraljeva. Kao autonomna opština, ali pod vrhovnom normanskom vlašću, sklopio je Dubrovnik 1186. mir sa Nemanjom i bratom mu knezom humskim Miroslavom, pošto su ga dva brata nešto pritiskivala, osobito otkada je Nemanja dobio u svoje ruke Kotor. 1189. sklopio je Dubrovnik trgovački ugovor s bosanskim banom Kulinom. Nakon pada Carigrada 1204. godine u ruke krstaša, Dubrovčani su bili prinuđeno (od 1205) da priznaju vrhovnu vlast Venecije.

Novi grad[uredi]

O ovim izbeglicama iz Epidauruma nema mnogo podataka. Zna se da su se pridošlice čvrsto ogradili u drvenim kućama i zidimana i tako tu započli novi život. Ovaj maleni „kastrum“ sačinjava početak kasnijeg gradaa koje su stare hronike nazivale Lausa, Raugijum, Ragusium, Ragusa. Najstariji pronađeni dokumenti o osnivanju Dubrovnika su iz knjige cara Konstantina Profirogenita objavljenoj u 10. veku.

Naspram malom ostrvu nastalo je malo naselje koje se samostalno razvijalo i po okolnoj dubravi nazivalo se Dubrovnik. Na taj način romansko utvrđenje je sa kopnene strane bilo potpuno okruženo slovenskim elementom. Ovakva podvojenost se nije mogla trajno održevati i kontakt je postao neizbežan. U 13. veku dovršeno je zatrpavanje uskog morskog rukavca koji je podvajao grad a na zatrpanom delu je nastala glavna današnja ulica koja je bila prozvana Placa jer se tu u prvo vreme održavala skupština puka („Platea komunis“). Ovim stapanjem su udareni temelji novog grada.

Dubrovačka republika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Dubrovačka republika

Dubrovačka republika (lat. Respublica Ragusina) je bila najznačajnija grad-republika i trgovački centar na istočnom Jadranu. Razvila se oko vizantijskog Dubrovnika u ranom srednjem veku i postojala je sve do 1806.

Sastav stanovništva[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Građanska klasa u Dubrovniku

Dubrovačko građanstvo je oznaka društvenog sloja u Dubrovniku. Podela na građane i plemstvo je bila osnova društvene strukture srednjovekovnog Dubrovnika.

Spajanjem dvaju naseljea je prevagnuo romanski duh u društveno- političkom uređenju ali i slovenski elemenat koji je bio brojniji. Pored latinskog jezika i slovenska reč prodire ne samo u zbornice Malog i Velikog veća nego se učvršćuje i u diplomatiji i saobraćanju sa balkanskim vladarima. Sa turekim sultanom se u 15. veku dopisuje ćirilocom. Od 15. veka i nadalje se razvija književno stvaranje. Po približnom računu se može smatrati da se broj stanovnika grada sa predgrađima kretao od 5.000 – 10.000 dok je van zidina živelo 20.000 ljudi što znači da je ukupan broj premašivao 30.000 stanovnika.

Unutrašnje uređenje[uredi]

Dubrovnik, stari deo grada

Malo se zna o unutrašnjem uređenju Dubrovnika za ovo najstarije doba, do 1205. U početku je Dubrovnik sigurno zavisio od vizantijskog stratega u Zadru, ali se ne zna, da li je bilo u njemu kakvih nižih vizantijskih činovnika ili vizantijske vojske. U 12 je veku Dubrovnik bio autonomna opština, koja je na svoju ruku sklapala trgovačke i mirovne ugovore s italijanskim opštinama i sa susednim vladarima. Osobito na kraju tog veka, za vreme kratkog normanskog gospodstva. Dubrovnik je upravljao domaći knez (comes), a ne kraljev komornik (camerarius), koji je živeo u Dubrovniku. Izgleda, da je za celo to vreme jedina vazalna dužnost D. bila, da u slučaju rata daje Normanima nekoliko ratnih lađa, potpuno opremljenih. Za ovo se doba i područje dubrovačko nešto proširilo: u sredini 10 veka ono je, izvan samoga građa, obuhvatalo samo Gruž i mala ostrva od Mrkana, pred Cavtatom, do Šipana, tako da su Dubrovčani morali plaćati i za svoje vinograde izvan grada danak susednim slovenskim vladarima, ali krajem toga doba bio je Dubrovnik već stekao i jedan deo župe, Rijeku i Zaton.

Ekonomski izvori[uredi]

U borbi za održanje Dubrovnik je morao savladati mnoge ekonomske teškoće. Izvori na sopstvenoj teritoriji su bili vrlo ograničeni i nedovoljni. U stenovitom Dubrovniku je uvek nedostajalo hleba jer nikad nije bilo dovoljno obradive i obrađene zamlje i pod ovakvim uslovima pomorstvo i trgovina su bili glavni izvori prihoda i Dubrovnik je ovom bio upućen po svom geografskom položaju i u najstarijim hronikama se beleži da je Dubrovnik živeo „od mora“ a da je Dubrovačka luka postala glavna izvozna i uvozna tačka balkanske trgovine i „vrata balkana“. Dubrovnik stalno podiže svoje pomorstvo i svoje trgovinske veze. U svim saobraćajnim čvorovima balkana se osnivaju trgovinske kolonije Dubrovčana i srpski i bosanski vladari a kasnije i turci priznaju tim kolonijama razne trgovačke i lične povlastice.

Dubrovačko pomorstvo se razvija i najveći stepen razvoja i uspone dolazi u 15. i 16. veku, kada Dubrovačka mornarica broji oko 200 brodova o kada se vrši prevoz i trgovina po celom Sredozemlju do maloazijskih i afričkih obala i dopire do atlantskih obala Flandrijske Engleske i Holandije. Trgovačke ugovore Dubrovnik sklapa sa velikim silama i naročito se Španijom, isključujući njihovo suparništvo i čuvajući svoju neuevisnost.

Kulturni život[uredi]

Saobraćajnim vezema i trgovačkim odnosima bio je, mali dubrovnik, u stalnom kontaktu sa evropskim zemljama a posebno sa italijanskim lukama i gradovima. Na taj način on prati život i dostignuća u nauci i umetnosti i brzo ih prihvata. Organizovana je nastava u osnovnim školama a visoko obrazovanje je bilo na nivou.

Bilo je dosta Dubrovčana koji su se isticali u naučnim radovima. U 18. veku Đurđe Bočković, matamatičar, fizičar, atomista, astronom i filozof i nadaleko poznat po svojim radovima koja su objavljivana u Parizu, Londonu, Rimu, Beču.

Svi veliki umovi Dubrovnika su se ponosili svojim poreklom i rodnim gradom i ostajali su vezeni za grad svojim osećenjima i izvrševali bi razne delikatne poslove za grad i u njegovom interesu.

Još je opsežnije književno stvaranje a duh renesanse našao je u Dubrovniku snažnog odjeka.

Dubrovačka književnost[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Dubrovačka književnost

Dubrovačka književnost obuhvata književnost stvorenu na tlu Dubrovačke republike i ona predstavlja najviše domete književnosti humanizma i renesanse među Južnim Slovenima.

Značajna dala pisaca iz Dubrovnika pisana su na latinskom jeziku ali još je značajnija književnost na narodnom jetiku koja započinje u 15. veku i produžava se do pada Dubrovnika.

16. vek daje Dubrovniku njegove najveće epske pesnike Dživa (Ivana ) Gundulića (1588- 1638) koji je počeo sa lirskim pesmama i kasnije prešao na dramu pretežno mitološkog sadržaja. Glavno mu je delo epos „Osman“ u 20 pevanja. Ovo delo je jedno od najvećih u Dubrovačkoj književnosti.

Dubrovčani su se ogledali i u drugim granama umetnosti a najviše u slikarstvu. U drugoj polovini 15. veka tu je bio znatan broj domaćih i stranih slikara od kojih su na naročitom glasu bili Nikola Božidarović i Mihajlo Hamzić. Formirana je i posebna Dubrovačka škola čiji se uticaj širi i po dubrovačkom zaleđu a dopro je i do južne Italije. Najveći deo njihovog stvaralaštva uništili su potresi i požariali su neke dela sačuvana u crkvenim zgradama grada i okoline. Ovakva mnogostranost u intenzivnom kulturnom stvaranju ostavila je duboke tragove što je uticalo na istorijsku ulogu Dubrovnika kao istaknutog žerišta kulture i civilizacije u tom delu sveta.

Mletačka vlast[uredi]

Dolazak cara Dušana u Dubrovnik. Rad Marka Murata.

Pod vrhovnom vlašću mletačkom (1205—1358) Dubrovnik se već ističe kao bogat trgovački grad, koji svoje lađe šalje i u Egipat i Crno More, a svoje trgovce po celoj zapadnoj polovini Balkanskoga Poluostrva, naročito po Bosni i Srbiji, gde su u svojim rukama imali gotovo svu trgovinu, pa kasnije i tamošnje rudnike srebra. U ovo je doba Dubrovnik i znatno proširio svoje granice: 1272. samovoljno mu se pokorilo ostrvo Lastovo, a 1333 car Dušan, iz zahvalnosti što je D. posredovao da se sklopi mir s Bosnom, darovao mu je grad Ston s poluostrvom Ratom i s ostrvom Mljetom. Dušan mu je dao i primorje od Stona do Zatona, ali mu ga nisu dali bosanski vladari, koji su ga tada držali i D. faktično predali tek 1399. Uopšte je D. zbog granica i zbog trgovine imao dosta neprilika. 1252—1253 ratovao je s kraljem Urošem I. (a to je prvi rat, što se zna, da je D. na kopnu i na svoju ruku vodio). Ratovao je dvaput s kraljem Milutinom (1301. i 13171318). Naprotiv car Dušan je bio veliki prijatelj Dubrovnika 1350. dolazio je on u Dubrovnik zajedno sa caricom i sa sinom Urošem. Naklonjen mu je bio i car Uroš, koji mu je 1357. darovao nešto zemlje nad samim gradom. Za zemlje, koje je D. tako dobio od srpskih vladara, plaćao im je godišnji »srpski danak« od 2.000 perpera na dan Sv. Dimitrija.

1295. bio je u Dubrovniku veliki požar, koji je uništio celo predgrađe (Dubrovnik) i veliki deo grada (Ragusium). Zbog toga su se oba naselja spojila u jedno i više se nisu smele graditi drvene kuće. Iz ovoga vremena ima i obilnijih vesti o unutrašnjem uređenju D. Na čelu uprave bio je i dalje knez, ali ga je slala mletačka vlada, i to, na dve godine; ona je određivala i arhibiskupa. Inače je Dubrovnik bio sasvim autonoman: birao je sam sve svoje činovnike, počevši od bana, kneževa zamenika, i sam je uređivao svoje odnose sa susedima, s kojima je i sam na svoju ruku ratovao. U mletačkim ratovima učestvovao je s nekoliko oružanih lađa. Knez je samo predstavljao državnu vlast, a vršili su je vlastela, preko tri veća, u koja su samo oni imali pristup: veliko veće (consilium maicus), u koje su ulazili punoletni (s navršenom 20, a kasnije 18 godinom), i koje je imalo dužnost, da stvara zakone i bira činovnike; veće umoljeno (consilium rogatorum), kasnije senat, s promenljivim brojem članova (od 61 do 45), uzetih između starije vlastele, koje je izdavalo sve najvažnije naredbe u Unutrašnjim i spoljašnjim poslovima; malo veće (consilium minus), u kome je bilo, uz kneza, još 11 senatora; ono je vršilo naredbe, izdane od senata.

I početak kodifikaciije dubrovačkog prava je iz 1272, kada je sastavljen gradski statut, tj. sistematski uređena zbirka odredbi javnoga i privatnoga prava, što je dotad važilo. Statut je kasnije (u 14 i 15 veku) popunjavan drugim zbirkama poznijih zakonskih odredbi.

Ugarska vlast[uredi]

Rat između Ugara i Mlečića zbog Zadra okončao se 1358. time, što su Mlečići morali ustupiti Ugarskoj sve svoje posede na istočnoj obali Jadranskoga Mora, a među njima i D., koji je tako došao pod vrhovnu vlast ugarskog kralja. Ali prema njemu je Dubrovnik imao samo dužnost, da mu plaća mali godišnji danak i da u svečane dane ističe njegovu zastavu. Inače je Dubrovnik bio pod ugarskom vrhovnom vlašću, pod kojom je bio do propasti ugarske kraljevine 1526, potpuno nezavisan, te je u to vreme i proživio svoje, u ekonomskom pogledu, najsjajnije doba, kada su njegovi agilni trgovci u znatnoj meri posredovali pri trgovačkom saobraćaju između istočne i zapadne Evrope. U to je vreme D. dobio definitivno svoj sadašnji vid, jer su tada većim delom podignuti gradski bedemi i neke znamenitije zgrade (kneževski dvor, kula Minčeta, franjevački i dominikanski samostan i t. d.), i dovedena je (1438) voda sa Šumeta. Ali je za to vreme D. imao sa svojim neposrednim susedima više neprilika, nego li ikad: 1359—1362 ratovao je s gospodarom Trebinja, knezom Vojislavom i s Kotoranima, 1370—1371 sa novim gospodarom Trebinja, županom Nikolom Altomanovićem. Kada je 1378 Bosna osvojila Trebinje i Konavle, i tako postala jedini njegov susjed, Dubrovnik je nastojao da proširi svoje granice na tu stranu. 1399 uspeo je da dobije primorje od Stona do Zatona, ali je zato imao mnoge nevolje zbog Konavala. 1391 kupio ih je, ali ih je dobio tek 1419—1427, a morao je zbog njih ratovati, 1430—1432 s bosanskim vojvodom Radosavom Pavlovićem, a 1451—1454 s hercegom Stjepanom Vukčićem. To su bili posljednji ratovi, koje je D. uopšte vodio. Turci su 1466. osvojili Hercegovinu, ali su zastali pred dubrovačkim granicama, jer su Dubrovčani već bili sebi osigurali zaštitu turskih sultana. Prilikom samog kraja ugarskog doba zadesile su D. dve velike nesreće: 1520 vrlo jak zemljotres, a 1527 velika kuga.

Dubrovnik između Turaka i hrišćana[uredi]

U unutrašnjem uređenju nastala je promena u toliko, što je mletačkoga kneza zamenio domaći. Njega su, posle kratkog vremena, birali svakog meseca, i imao je isto tako malu vlast, kao i u mletačko doba. Uskoro poslije kosovske bitke Dubrovnik je stupio u odnose s Turcima, te je 1396 dobio ferman cara Bajazita I, da sme trgovati po Srbiji, a 1397 drugi ferman, da slobodno trguje po celom turskom carstvu. Posle pada Srbije 1459 D. se obavezao, da će plaćati sultanu godišnji harač za slobodu trgovanja po Turskoj. Taj je harač iznosio spočetka 1.500 zlatnih dukata, pa je malo pomalo podignut do 15.000 dukata, ali je 1481 sveden na 12.500, i tako je ostalo do 1804, kada su ga posljednji put dubrovački poslanici poneli u Carigrad (do 1703 išli su svake godine, a otada svake treće). To je bila jedina realna veza između D. i Turske, i ako se posle ugarske propasti od 1526. smatralo, da je D. pod zaštitom i vrhovnom vlašću turskom, koju je tek Bečki kongres 1815. definitivno ukinuo.

Za gotovo 300 godina što je Dubrovnik bio pod turskom vrhovnom vlasti, on je ponajviše u miru živeo, vešto održavajući neutralnost u ratovima između Turaka i hrišćana. Ali je opet bio u velikoj opasnosti za vreme Velikog bečkog rata 1683—1699, jer je Mletačka republika, dubrovački konkurent i neprijatelji, bila odasvuda opkolila njegovo područje, kao što su 1602—1606 pomagali ustanak na ostrvu Lastovu. Zato se Dubrovnik 1684. vratio pod vrhovnu vlast nemačkoga cara kao ugarskoga kralja, a u Karlovačkom miru 1699. postigao je, da ga sa severa i s juga uski komad turske zemlje odeli od mletačkog područja. Posljednji put dolazili su do D. neprijatelji 1711, kada su Crnogorci, kao saveznici Petra Velikog, provalili u Konavle. Za vreme rusko-turskog rata 1768—1774. zbog jedne ruske lađe, koju je Dubrovnik zaplenio u Genovi, došlo je gotovo do rata između Rusije i Dubrovnika. Sukob se završio 1775 „mirom“ u Livornu.

Pod turskom zaštitom Dubrovnik je stalno razvijao svoju trgovinu, izvor svoga bogatstva, jer su samo dubrovački trgovci mogli da se slobodno kreću po unutrašnjosti turskoga carstva. Ali je i D. uskoro osetio posledice otkrića Amerike i novih trgovačkih pomorskih puteva oko Afrike, koji su malo pomalo prevagu u trgovini prenosili s obala Sredozemnoga Mora na obale Atlantskog okeana. I političko i ekonomsko propadanje Turske u 17 veku donelo je i nazadovanje dubrovačke trgovine po Turskoj. Tako je D. već bio prešao najjaču fazu svoga ekonomskoga napretka, kad se 6. aprila 1667. desio veliki zemljotres, koji ga je napola srušio, upropastio nekoliko hiljada ljudi u njemu i naneo mu veliku materijalnu štetu. Posle toga stanje je bilo tako očajno, da D. nije mogao ni da plaća godišnji harač Porti, pa mu je zato 1678. zapretila velika opasnost od Turaka, ali se spasao, zahvaljujući najviše junačkom držanju Nikolice Bunića. Zbog pogibije mnoge vlastele za vreme zemljotresa, primljeno je onda među vlastelu i 10 odličnijih građanskih porodica, ali i to je bio jedan od uzroka unutrašnjega propadanja, jer su nastala trvenja među starom i novom vlastelom. 1797. ukinuta je mletačka republika, a njene posede oko D., Dalmaciju i Boku kotorsku, dobila je Austrija. Kad je Austrija 1806 ustupila Dalmaciju i Boku Napoleonu, Rusi sa Crnogorcima zauzeše Boku. Stoga je Napoleon poslao generala Loristona sa nešto vojske, da iz Dalmacije, preko D., pređu u Boku, a u stvari zato, da zauzme D. i učini od njega oslonac za dalje operacije. I tako. kad je francuska vojska 25. maja 1806. ušla u D., iz njega nije više izašla. U D. su Francuzi stalno nametali rekvizicije i kontribucije, a 31. januara 1808. je dubrovačka republika ukinuta, a D. pripojen Napoleonovoj kraljevini Italiji; 1814. postao je D. pokrajinom njegove Ilirije. Kada su Englezi zauzeli dubrovačka ostrva i Cavtat, neka dubrovačka vlastela pobunila su Konavle, 15/11 1813. istakla u Cavtatu dubrovačku zastavu i zajedno s Englezima opseli D. 28. januara 1814. proglasili su, da je republika obnovljena i imenovali su provizornu vladu. Ali su se međutim Englezima pridružili Austrijanci pod generalom Milutinovićem, pa kad su Francuzi 28/1 predali grad, Milutinović ga je zauzeo u ime austrijskoga cara, i pored protesta dubrovačke vlastele, zaveo austrijsku administraciju, a Bečki Kongres 1815. je to potvrdio. Ilirski pokret od 1835. našao je u D. odziva, isto tako i liberalni od 1848, a novo ustavno doba u Austriji od 1860. dalje probudilo je i u D. narodnu svest i potaklo narodnu borbu protiv dalmatinskih „talijanaša“. D. je medu dalmatinskim gradovima bio prvi, u kome je 1867»narodna« stranka dobila opštinu. Tako su Dubrovčani, u drugoj polovini 19. veka, formirali svoj identitet kao nedeljivi deo hrvatske narodnosti (ponajviše zahvaljujući istoj rimokatoličkoj veri). Otada se D. opet pomalo ekonomski podigao, u njemu se opet razvijalo i pomorstvo i trgovina, osobito otkada je (1901) prugom spojen s Bosnom, a mnogo novca šalju i donose dubrovački „Amerikanci“, koji na neko vreme, ređe stalno, prelaze u Ameriku.

Opadanje i kraj Republike[uredi]

Sa 17. vekom prestaje razdoblje velikog ekonemskog uspona i počinje postepeno opadanje Dubrovnika. Istiskivanje dubrojačkih brodova od strane velikih pomorskih sila raniju konjikturu zamenjuje kriza pomorstva i trgovine. Rezerve sakupljenog bogatstva se polako iscrpljuju. Pod ovakvim prilikama dolazi i najteži udarac koji je zadesio Dubrovnik u svojoj dugoj istoriji: veliki zemljotres 6. aprila 1667. Izgledalo je da je sa Dubrovnikom zauvek završeno ali se još jedan put manifestuje duh dubrovačke otpornosti. Grad je obnovljen i prostalo stanovništvo se okupilo brodovi su se obnovili i nihov broj se povećeo ali je ovo trajalo samo nekoliko dećenija. Sve se više stezao obruč velikih sila kojima je smtala sloboda malog Dubrovnika. Konačno je došao i kraj Dubrovačkoj samostalnosti. Ekonomska nestabilnost trvljenje između vlastela bogatih i siromačnih znatno su oslabili unutrašnju snaguovog žilavog organizma. Oko dubrovačkih granica kretale su se kopnene i pomorske snage Francuske, Rusije, Austrije i Engleske i svaka je od njih imala svoje posebne račuje.

Pod takvim uslovima Dubrovnik nije mogao odoliti spoljnoj sili od koje se ni mnogo jači od njega uključujući tu i njegovu staru suparnici Veneciju nisu mogli da se odbrane. Ono što je Venecija htela a Turci propustili da učine zapečatila je Napoleonova vojska a Bečki kongres je definitivno zapečatio. Dekretom generala Marmonta 31. januara 1808. raspuštena je Dubrovačka vlada. 1815. odlukam Mirovnog kongresa u Beču Dubrovnik je pripojen Austrijskom carstvu pa je u tom sklopo ostao do rasula Austrougarske monarhije 1918. godine.

Nakon Prvog svetskog rata stari grad opet gleda vedro u svoju budućnost. Stvorena je Jugoslavija i u njenom sastavu je Dubrovnik sa uslovima odnove svog prosperiteta.

Savremena istorija[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.
Noviji delovi gpada

Posle Prvog svetskog rata, krajem oktobra 1918, Odbor Narodnoga Vijeća uzeo je vlast u svoje ruke, a 13. novembra stigao je u D. prvi odred srpske vojske. Dubrovnik je za vreme Kraljevine Jugoslavije jedno vreme pripadao Zetskoj banovini. Stvaranjem Banovine Hrvatske 1939. (sporazum Cvetković-Maček) pripao je istoj. U komunističkoj Jugoslaviji Dubrovnik postaje deo NR odnosno SR Hrvatske. Od 1991. godine Dubrovnik je deo samostalne Republike Hrvatske i njeno najpoznatije turističko odredište. Počev od 1. oktobra 1991. zaleđe Dubrovnika je kontrolisano od strane Jugoslovenske narodne armije (JNA) dok su trajali pregovori o budućnosti Jugoslavije, istovremeno vršeći i pomorsku blokadu. JNA se povukla nakon sedam meseci, neposredno pre nego što je Hrvatska je postala član Ujedinjenih nacija 22.5.1992.

Spomenici dubrovačkog razvoja[uredi]

Već na prvom koraku pred Dubrovnikom pogled se zaustavlja pred monumentalnim zidinama, kojima je u dužini od dva kilometra ocrtana fizionomija grada. One ga nadvisuju i zaokružuju sa svih strana. Ove zidine su jedne od najlepših zidina u Evropi. Njihov zametak potiče još iz vremena osnivanja grada. Već od 8. veka potiču kameni zidovi u kreču. Tvrđava Sveti Ivan je bila porušena i u 14. veku je obnovljena u njoj se nalazi i pomorski muzej kao i etnografski i akvarijum. U isto vreme kada je obnovljena ova tvrđeva zaštićena je i luka što je gradio Paskoje Miličević. Prve zidine prema zapadu gradile su se još u 10. veku i njihovo proširivanje i završevanje u sadašnjem obliku traje do 16. veka kada kula Bokar dobija kručni izgled..

O trvrđevi Lovrijenac postoje razne legende i jedna od njih govori da su na tom mestu Dubrovčani preduhitrili veneciju da sagradi svoju tvrđavu koja bi ugrožavala Dubrovnik. Imamo pouzdanih vesti o postojanju ove tvrđeve tek u 14. veku kada se zna da je bila naoružana velikim drojem topova a gradila se vve do 16. veka. U njoj se danas održavaju predstave Hamleta svojim prirodnim prostorom i arhitektonikom ova predstava na ovom mestu predstavlja poseban doživljaj..

U izdignutom uglu severozapadne strane grada na zemljištu porodice Naštetić podignuta je u 14. veku jedna kula koja je zamenjena kasnije novom tvrđevom koje je najlepša. Započeta je u 15. veku i u zidanju je učestvovao ceo grad. Osnov joj je izgradio firentinski majstor i renesansni arhitekta Mikeloco Mikeloci koji je radio i na pojačavanju zapadnih zidova za Republiku. Minčetu je dovršio Jurij Dalmatinac koji je sudelovao i na podizanju zidina i tvrđava u Stonu. Ispred zidina prema kopnu je bio iskopan dubok rov.

U isto vreme kada su se završevale zidine pristupilo se i zidanju tvrđeve Revelin koja je bila okrenuta prema severoistoku i ova tvrđeva je građena kao odbrana od Turaka u prvoj polovini 16. veka. Njena unutrašnjost se obnavlja u kulturne svrhe i u njoj je podignut spomenik palim borcina u narodnooslobodilačkom ratu 1954. godine rad Frane Kršinića.

Na svim tvrđevama je uklesan spomenik Svetom Vlahu koji je bio zaštitnik grada. Sve su to stari kipovi izuzev onog kod vrata od Pila koji je izradio 1922. godine vajar Ivan Meštrović kada je izvršena rekonstrukcija ovog prostora.

Kada se dođe na placu kroz vrata od Pila tu se nalazi nekoliko spomenika. Sa desne strane se nalazi Onofrijeva česma koju je podigao Onofrio de la Kava 1438. godine kada je sagrađen vodovod u Dubrovniku a sa leve strane se nalazi mala crkvica Svetog Spasa građena u romanskom stilu nakon potresa 1520. godine i to je rad domaćeg majstora Petra Andrijića i njegove braće koja deluje jako efektno.

U pozadini česme nalazi se stari samostan Svete Klare podignut 1290. godine i koji je bio porušen u velikom zemljotresu pa je posle toga obnovljen. Ovde je nekad (1432. godine) bilo jedno od najstarijih nahodišta u Evropi.

Uz crkvu Svetog Spasa na početku Place ističe se svojom monumentalnošću crkva i samostan Franjevaca (Male braće) sa crkvom i zvonikom od 44 m. Ova je građevina sagrađena u 14. veku u gotskom stilu a njen portal je iz 1458. godine delo je domaćih klasara Leonarda i Petra Petrovića. Zvonik je dovršen u 15. veku. Veliki zemljoteres je znatno oštetio ovu crkvu i kod obnavljanja su umesto gotičkih postavljeni barokni prostori. U pozadini crkve nalazi se veliki samostan sa klaustrom koji je gradio Miha Brajkov iz Bara. Ovde je bila najstarija apotekas u Evropi.

Na mestu gde Placa zaokreće na jug nalazi se gradski zvonik sagrađen 1443. godine od dubrovačkih graditelja Radončića, Grubeševića i i Utišenovića. Zbog popuštanja nasipa na kojam je podignut onse počeo naginjati pa je 1929. godine razvaljen i sagrašen u starom liku.

Na malom trgu pored zvonika nalazi se jedna od najslikovitijih palata u Dubrovniku koja se još od starina naziva Sponza. I ako značaj ovog imena nije raščiščen. Građevina ima znatnu umetničku i istorijsku vrednost. Zbog stilova u kojim je građena smatralo se da je građena kroz dugi niz godina. Novija istraživanja su utvrdila da je ova gotičko renesansna gragevina u jedan mah od 15161521. godine po modelu domaćeg majstora Paskoja Miličevića koji je bio poznat po svojim radovima u gradskoj luci. Zgrada ima u prizemlju trem sa pet stubova i šest lukova a u dvorištu je osam pobočnih lukova. Klasarske radove su izveli braća Andrijići (Graditelji crkve Svetog Spasa). Zgrada je bila namenjena za carinarnicu a kasnije je bila kovnica drževnog novca. U 17. veku ona je bila sedište „učewnih akademija“. U toku 19 veka ovaj spomenik je bio unakažen i zapušten ali je u nekoliko faza obnovljen.

Sučelice Sponzi je postojala crkva Svetog Vlaha sagrađena u 14. veku u romanskom stilu sa bogatom dekoracijom Đovani da Sima. Ova crkva je preživela potres 1667. godine ali je 1706. izgorela do temelja a zatim je na istom mestu podignuta 1715. i dovršena barokna građevina (N. Gropeli). U požaru je ostao sačuvan samo kip Svetog Vlaha. U crkvi se nalaze i vajerska dela kipara Lazanića iz 16. veka.

Između ove crkve i palate Sponze se nalazi Orlandov stub (1418. godine) sa koga su proglašavane naredbe senata i na kojem je u svečenim trenucima bio barjak Republike. U blizini je smeštena mala česma u gotičkom stilu (1438. godine).

Između zvonika i dvora nalazila se zgrada Velikog veća koja je bila sagrađena 1344. i izgorela 1616. pa je na njenom mestu podignuta 1682. godine nova opštinska politička zgrada u kojoj je i sada sedište Narodnog odbora opštine. Pod njenim krovom se nalazi i gradsko pozorište a u prizemlju je velika gradska kafana.

U grupi spmenika knežev Dvor spada na prvo mesto po istorijskoj vrednosti. Ovo delo je u stilu gotike i rane renesanse i radili su ga Onofrio de la Kava iz Napulja, Firentinac Mikeloco Mikeloci i Jurij Dalmatinac i delo je domaćih graditelja i klesara iz 15. veka.

Danas je knežev Dvor dobio opet svoju dostojnu namenu i u njemu je uređen kulturno istorijski muzej a u prizemlju je smaztana naučna biblioteka a u akustičnom atrijumu se drže koncerti.

Prostor pred Dvorom se završeva masivnom Stolnom crkvom sa izdignutom kupolom. Ova katedrala je kao i ostale građevine prošla kroz rezne faze rezvoja. U dubrovniku je podignuto više malih crkava od njih su ostale samo ruševine u ranom 12. veku gradnja nove katedrale se znatno isticala u pogledu gradnje ovih crkava svojim sjajem i značajem. Ona je bila jedna od najlepših crkava svoga vremena. Oltari i stubovi su bili obloženi mermerom. Stara skupocena crkva je srušena u zemljotresu 1667. godine pa je na njenom mestu podignuta barokna crkva. Unutrašnjost ove crkve nije takova kako je bila stara crkva. Na glavnom oltaru se nalzi slika „Gospinig uspenja“ delo Ticijana ili njegovog učenika a tu je i još 6 slika italijanskih majstora. U čuvanom relikvijaru se nalaze relikvije i dragocenosti svetačkih moći među kojima se ističe glava Svetog Vlaha u formo vizantijske krune (12. vek). Premapročelju katedrale gleda biskupska palata koje nije bila srušena u zemljotresu i sačuvala je svoj izgled.

Ize palate se nalaze dve poljane Bunićeva i Gundulićeva na kojoj se nalazi spomenik Ivanu Gunduliću koji je rad Ivana Rendića.

Sa gunduličeve poljave vodi široko barokno stepenište iz 1735. godine koje vodi na treću malu poljanu nazvanu po Ruđeru Boškoviću a na ovoj poljani se ističe zgrada koje je bila gimnazija „Kolegijum Ragusum“ a do nje je velika jezuitaka crkva sa baroknim pročeljem koja je građena posle potresa krajem 17. i početkom 18. veka.

Paralelno sa Placom se protežu dve paralelne ulice sa severne strana Prijeko a sa južne ulica od Puča.

Susedne poprečne ulice vode do zgrade iz 16. veka koja se zove „Rupe“ u kojima je bilo skladište žita.

Ulazeći iz predgrađa Ploče prolazi se kroz drveni most iznad kojeg je tvrđava Revelin. Ovim putem se ulazi u prostor gradske luke. U ovom prostoru se nalazi crkva i samostan Dominikanaca (Beli fratri). Gradnja je zepočela 1304. godine i trajala je do 15. veka. U ovoj crkvi čije je unutrašnjost jeko jednostavna ima slika velike istorijske vrednosti. Dvorište samostana okruženo je arkadama i stubovima na kojima počiva terasa. Gradnja kalaustra je od strane domaćih majstora klesara Utišenovića i Grubača a po nacrtima firentinskog majstora Maso di Bartolomea.

Uz samu crkvu Domanikanaca i iznad starih radionica dubrovačkih klesara nalazi se crkva Sv. Sebastijana iz 1466. godine koja se u 19. veku pretvara u zatvor a zatim u skladište. Kraj vrata od Ploča podignuta je i crkva Blagovesti takođe u gotsko- renesansnom stilu koju su takođe gradili domaći majstori Andrijići.

Posebno mesto u Dubrovniku zauzima čarobni mali otok Lokrum. Već u 11. veku je ovde bilo benediktinaca i još su sačuvani delovi crkve koje je bila srušena.

Poznata je legenda o engleskom kralju Ričardu Lavljeg srca kojeg je oluja navodno zahvatila u povratku sa trećeg krstačkog rata pa ga izbacila na ovaj otok. Prema zavetu on je trebao izgraditi crkvu na mestu gde je spasen pa se tome pripisuje bogati dar za gradnju katedrale u Dubrovniku.

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

  • [1] Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine
  • 2. Knjiga: "Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima, autor: Jakov Gelo, izdavač: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998., ISBN 953-6667-07-X. ISBN 978-953-6667-07-9.;

Reference[uredi]

  1. ^ a b - Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.
  2. ^ Željko Rapanić, Arheološka istraživanja nakon potresa i počeci Dubrovnika. U: Obnova Dubrovnika 1979–1989, Dubrovnik, 1989, str. 339–345.

Literatura[uredi]

  • Самарџић, Радован (1962). Велики век Дубровника. Београд. 
  • Narodna enciklopedija, St. Stanojević, Zagreb, 1925.- 1929.
  • Priruční slovník nauční ČS Akademia vied, Praha 1966.
  • Konstantin Jireček: Poselství republiky Dubrovnické k císařovně Kateřině v roce 1771, 1893
  • Mala enciklopedija Prosveta, treće izdanje, Beograd, 1978.
  • Vlaho Burić, Igor Gostl, Pero Grubašević, handbook for foregin visitors to yugislavija, RO Zrinjski Čakovec 87, pp. 40.- 43. 55.- 56.i 38.- 39.

Dodatna literatura[uredi]

  • Adriana Kremenjas-Danicic (Hrsg.): Rolands europäische Wege. Europski dom Dubrovnik, Dubrovnik 2006, ISBN 953-95338-0-5
  • Vojnović, Konstantin-Kosta: „Bratovštine i obrtne korporacije u Republici Dubrovačkoj od XIII do konca XVIII vijeka“, Sveska 1, Bratovštine dubrovačke (Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti, Zagreb, 1899)
  • Tadić, Jorjo: „Pisma i uputstva Dubrovačke republike”, Knjiga 1 (Srpska kraljevska akademija, Beograd, 1935)
  • Tadić, Jorjo: „O društvenoj strukturi Dalmacije i Dubrovnika u vreme renesanse” (Zgodovinski časopis - Kosov zbornik, Ljubljana, 1952-1953)
  • Dinić, Mihailo J.: „O Nikoli Altomanoviću” (Srpska kraljevska akademija, Beograd, 1932)
  • „La famiglia Nemagna trahe origine da Pleuglie terra nel ducato di Herzegovina“: Arhiv Istorijskog instituta SANU (Beograd), Ispisi 1300—1500, kutija 7. (Genealogia Cingria, L'origini e genealogie dei citadini Ragusei che furono delle confraternita di S. Antonio)
  • Sindik, Ilija: „Dubrovnik i okolina“ (Naselja i poreklo stanovništva, knjiga 23, Srpski etnografski zbornik, knjiga 38, u izdanju Srpske kraljevske akademije, Beograd, 1926)
  • Ćuk, Ruža: „Glasnik zavičajnog muzeja“, knjiga 2 (tema broja: Društvo i kulturni identitet pljevaljskog kraja, Zavičajni muzej, Pljevlja, 2001)
  • Kljajević, Božidar: „Potomci Nemanjića po muškoj liniji: Dubrovačko bratstvo Bogunovići sa ograncima Zurovci i Zurovići u Hercegovini; Bogunovići u Šibenskom zaleđu (Cvjetičani, Miljuši, Škundrići, Kovačevići i Grmuše)“, (Luma Print, Beograd, 2012)
  • Fabris, Antun: „Dubrovnik kalendar“, Godina II (strana 67., izdanje za 1898. godinu, u izdanju Srpske dubrovačke štamparije A. Pesarića, Dubrovnik, 1897)
  • Fabris, Antun: „Dubrovnik kalendar za godinu 1902“, (strana 71., izdanje Srpske dubrovačke štamparije A. Pesarića , Dubrovnik, 1901)
  • Miljanić, Akim i Miljanić, Vukota: „Prezimena u Crnoj Gori“ (str. 53, Beogradska knjiga, Beograd, 2007)
  • Grujić Radoslav: „Konavli pod raznim gospodarima od XII do XV veka“ (Spomenik SKA 66, Beograd, 1926)
  • Veselinović, Andrija: „Dubrovačko malo veće o Srbiji (1415—1460)“ (Istorijski institut SANU, Beograd, 1998)
  • Kovačević-Kojić, Desanka: „Trgovačke knjige braće Kabužić (Caboga) 1426-1433“ (Spomenik SANU CXXXVII, Odeljenje istorijskih nauka 11, Beograd 1999)
  • Lučić, Josip: „Stjecanje, dioba i borba za očuvanje Dubrovačkog primorja 1399-1405” (Arhivski vjesnik, XI-XII, 1968-1969)
  • Rešetar, Milan: „Antunini i Lazarini” (Dubrovački list 2, br. 37, Dubrovnik, 1925)
  • Rešetar, Milan: „Nova dubrovačka vlastela” (Dubrovački list 2, br. 13, Dubrovnik, 1925)

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :

Mapa[uredi]

Fotografije[uredi]