Egipat

Iz projekta Википедија

Koordinate: 22°-32° SG Š, 25°-36° IGD

Arapska Republika Egipat (egipatski: km.t ; koptski: Ⲭⲏⲙⲓ Kīmi ; arapski: مصر Miṣr ; egipatski arapski: Máṣr) je država u severoistočnoj Africi. Deo egipatske teritorije, Sinajsko poluostrvo, nalazi se na području Azije. Pokriva površinu od oko 1.001.450 kvadratnih kilometara, na zapadu graniči sa Libijom, na jugu sa Sudanom, na severu sa Sredozemnim morem a na istoku sa Izraelom i Gazom. Nekada se u srpskom jeziku Egipat nazivao Misir, to se zadržalo u nekim starim knjigama.

Egipat je petnaesta država po broju stanovnika u svetu, a druga u Africi (posle Nigerije). Većina od 76,5 miliona stanovnika živi u blizini obala reke Nila gde je razvijena agrokultura. Velike površine pustinje Sahare su slabo naseljene. Oko polovine egipatskih stanovnika živi u urbanim delovima, najviše u Kairu (najvećem gradu u arapskom svetu) i ostalim većim gradovima na delti Nila.

Egipat je poznat po svojoj antičkoj civilizaciji i po nekim najpoznatijim svetskim spomenicima, uključujući piramide Gizu, i Velike piramide; u grad Luksor, na jugu Egipta, nalazi se veliki broj antičkih artefakta kao što su dvorac Karnak i Dolina kraljeva. Danas je Egipat prepoznatljiv kao važan politički i kulturni centar Bliskog Istoka.^[1][2][3][4]

Sadržaj 1 Istorija 1.1 Istorijsko razdoblje Egipta 1.2 Podela egipatske istorije i pregled dinastija 2 Geografija 2.1 Reljef 2.2 Klima 2.3 Hidrografija 2.4 Flora i fauna 2.5 Prirodne odlike i resursi 3 Regionalna podela 4 Trgovinska razmena i problemi 5 Stanovništvo 5.1 Religija 5.2 Jezik 5.3 Etničke grupe 5.4 Obrazovanje 5.5 Društvena struktura 5.6 Način života 6 Umetnost 7 Privreda 7.1 Primarni sektor 7.1.1 Poljoprivreda 7.1.2 Ribolov 7.2 Sekundarni sektor 7.2.1 Manufaktura 7.2.2 Rudarstvo 7.2.3 Energija 7.3 Tercijarni sektor 7.3.1 Turizam 7.3.2 Saobraćaj 8 Kultura 9 Literatura 10 Reference 11 Vidi još 12 Spoljašnje veze

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Istorija Egipta.

Pre oko 5.000 godina na obalama reke Nil u severnoj Africi razvijala se po mnogo čemu neverovatna civilizacija starog Egipta. Njen razvoj je trajao preko 3.000 godina - duže nego ijedne druge civilizacije u svetskoj istoriji! Danas je Egipat jedna od najrazvijenijih i najuticajnijih arapskih država i nalazi se između Afrike i Bliskog istoka. Egipat ima istoriju dugu 6.000 godina i mnoge turističke atrakcije - pre svega piramide kao jedino preostalo od sedam svetskih čuda, zatim ogromni kip sfinge, grobnicu kralja Tutankamona i mnoge druge.

[uredi] Istorijsko razdoblje Egipta

Skoro istovremeno sa pojavom paleolitskog čoveka u Evropi, nalazimo tragove ljudi i u ušću Nila na egipatskoj visoravni koja je omeđena Libijskom pustinjom na zapadu, Arapskim poluostrvom na istoku, Sredozemnim morem na severu i prvim kataraktom Nila na jugu. Nil je druga reka po dužinina u zemlji a proteže se od izvora rečice Kagera koja se uliva u jezero Viktorija-Nyanza iz kog dalje ističe Viktorijin Nil. Ukupna dužina te čudesne reke iznosi 6.497 km.

U Gornjem Egiptu kiša gotovo nikad ne pada, dok u donjem Egiptu oko Kaira, pada povremeno i ne obilno. Zbog toga je svakogodišnja nilska poplava zaista najveći događaj u celoj zemlji jer od nje zavisi taloženje plodonosnog mulja koji daje blagostanje. Potpuno je razumljivo što su Egipćani od najstarijih vremena Nil smatrali svetom pojavom, pa su ga čak proglasili božanstvom. Savladavanjem tehnike obrade kamena u mikrolite (malene precizne kamene alatke) označen je prelaz iz paleolita u Mezolit ili srednje kameno doba. Za to doba najkarakterističnija je Kapsijenska kultura.

Zadnja faza Sebilijenske kulture, odgovara ranoj Natufijskoj kulturi u Palestini, pa je možemo datirati između 9. i 7. milenijuma pre Krista. Najstariji nalazi neolitskog čoveka Egipta pronađeni su u Fajumu i datiraju iz 4400. do 4200. godine pre nove ere.

To su nalazi kamenog ručnog klina i keramičke posude u fragmentima, no one, za razliku od drugih nalazišta tog doba u Evropi, nisu bili in sity, odnosno na mestu nastanka, nego su donešeni Nilom iz gornjeg toka. Oko njih ne postoje ni kosti ni drugi ostaci čoveka ni naselja pa je teško utvrditi odakle zaista potiču, no sa sigurnošću se može tvrditi da su nalazi zaista iz toga doba.

Tek u Neolitu nastaje Egipat koji poznajemo (Drevni Egipat) jer se ljudi stalno naseljavaju u dolini Nila i postaju pastiri i poljoprivrednici. Nekako u to doba, početkom 6. veka i godišnja mena Nila se ustaljuje. Sa tom predvidivom stabilnošću koju ljudi prepoznaju i koriste počinje era blagostanja za tu zemlju sve do danas.

Prva eneolitska (metalnodobna) kultura starog Egipta je Badarijanska kultura koju datiramo pod kraj petog milenijuma pne. ime je dobila po nalazištu El Badari . Ona traje oko 400 godina tj. od 4000. do 3600. pne.

Mlađa od te kulture naziva se Amratijanska kultura prema nalazištu u el Amrehu. Nakon nje sledi Gerzeanska kultura imena po nalazištu u blizini mesta Gerzeha koji se nalazi u oazi. Nju stavljamo u doba između 3600. do 3400. pne. Poslednja faza te kulture, koja je ujedno i poslednja preddinastička kultura, prelazi u istorijsko razdoblje.

[uredi] Podela egipatske istorije i pregled dinastija

Za više informacija pogledajte Egipatske dinastije.

Praistorijska vremena

Najstarije doba. Vreme božanskih dinastija

Prve države u Donjem Egiptu. Kraljevi poštivaoci Horusa

Tinijske dinastije (I i II) oko 3315. – 2895. god. pne.

Stara država

III Memfijska dinastija 2895.-2840. IV Memfiska dinastija 2840.- 2680. V Memfiska dinastija 2680.-2540. VI, VII i VIII Memfiska dinastija 2540.-2360.

Prelazno razdoblje X i XI Herakleopolska dinastija 2360. 2180.

Srednja država (2160.-1580.)

XI Tebanska dinastija 2160. – 2000. XII Tebanska dinastija 2000. – 1785.

Raspad države i vladavina stranaca (1785.-1680.)

XIII dinastija 1785.-1680.

Od XIV do XVII dinastije – vladavina Hiksa 1680.-1580.

Nova država

XVIII Tebanska dinastija 1580.- 1310.

XIX Tebanska dinastija 1310.- 1200.

XX Tebanska dinastija 1200. – 1085.

Egipat pod vlašću Libijskih plaćenika , Etiopljana i Asiraca. 1085. – 663.

XXI Taniska dinastija 1085. – 950.

XXII Bubastika dinastija 950.-730.

XXIII Taniska dinastija 817.-730.

XXIV Saiska dinastija 730. – 715.

XXV dinastija – Prevlast Etiopije 751.-656.

Prevlast Asiraca. 671.-663.

Saiska država

XXVI saiska dinastija 663. – 525.

XXVII dinastija – Prva persijska vladavina 525.-404.

XXVIII dinastija 404.- 398.

XXIX dinastija 398.-378.

XXX dinastija 378.-341.

Druga persijska vladavina – 341.- 333.

Ptolemejidi 331.- 30. pne.

[uredi] Geografija

Za više informacija pogledajte Geografija Egipta.

Geografski položaj Egipta je izuzetno povoljan. Sinajsko poluostrvo predstavlja kopneni most koji povezuje Egipat sa Azijom. Sredozemnim morem povezan je sa Evropom, a Suecki kanal predstavlja važan trgovački čvor između dva kontinenta.

Na severu je Sredozemno more, na istoku Gaza, Izrael i Crveno more; na jugu Sudan i na zapadu Libija. Maksimalna dužina sever-jug iznosi 1.105 km i maksimalna širina 1.129 km. Površina Egipta iznosi 997,739 km². Manje od desetine od ukupne teritorije Egipta je naseljeno i civilizovano. Teritorija obuhvata dolinu i deltu Nila, određen broj zemlju duž Sueckog kanala koji povezuje Sredozemlje sa Sueckim zalivom, rukavcem Crvenog mora.

[uredi] Reljef

Više od 90% teritorije zauzimaju pustinje, uključujući Libijsku (tkz. Zapadnu pustinju) na zapadu; deo Sahare, Arabijsku pustinju (tkz. Istočnu) koja graniči sa Crvenim morem i Sueckim zalivom, na istoku. Libijska pustinja poznata je kao «veliko peskovito more» u kome postoji nekoliko depresija od kojih je najveća Katara. Od pustinjskih oaza u Libijskoj pustinji najpoznatija su: Barijah, Daktila, Karijah, Farafra i mnoge druge.

Na izrazitom jugu duž granice sa Sudanom nalazi se Nubijska pustinja, ogromna teritorija kamenih površina i peskovitih dina. Sinajsko poluostrvo obuhvata peskovite pustinje na severu i ogromne planinske vence na jugu sa zastrašujućim vrhovima koji se izdižu i do 2.100 m iznad Crvenog mora. Planina Katarina (Jabal Katrinah, 2,637 m) najveća je planina u Egiptu. Nalazi se na Sinajskom poluostrvu kao i planina Sinaj (Jabal Musa) gde je prema hebrejskoj Bibliji Mojsije primio deset božijih zapovesti.

Reka Nil ulazi u Egipat iz Sudana i teče severno prema Sredozemnom moru. Svojom celom dužinom od južne granice do Kaira Nil podseća na dugi hodnik jer se iznad njegove doline izdižu visoke stene.

Južno od grada Idfua dolina Nila retko da dostiže širinu veću od 3 km. Od Idfua do Kaira prosečna širina doline iznosi čak i do 23 km i veći deo zapadne strane je iskorišten za poljoprivredu. Oko Kaira dolina se stapa sa deltom i zauzima 250 km sredozemne obale. Nanosi aluvijalnog mulja i drugog rečnog materijala posle poplava Rozete, Damijete i drugih reka načinili su deltu najplodnijom regijom Egipta. Ipak, iako poplave donose plodan mulj [Asuan] čini sve da smanji godišnji broj poplava, zbog erozije u priobalnom području koju vrši slana voda.

U Egiptu postoji mnogo jezera. Jezero Naser, ogromni rezervoar blizu Asuana, prostire se duž Sudanske granice. Niz plitkih i slanih jezera smešteni su na krajevima delte prema moru. Drugo veće jezero je Birkat Kvarun koje se nalazi u unutrašnjosti tj. u pustinji severno od grada Fajum.

[uredi] Klima

Egipat se nalazi u suptropskom području. Klimu odlikuju vruća i suva leta i tople zime, tj. topli periodi od maja do septembra i hladni od novembra do marta. Najviše temperature u oba perioda uslovljene su severnim vetrovima. U obalnim područijima prosečne temperature kreću se od maksimalne 37°C do minimalne 14°C. Velika temperaturna variranja najčešća su pojava u pustinjama od maksimalne dnevne 46°C do minimalnih 6°C tokom noći. Tokom zimskog perioda temperature tokom noći padaju i do 0º. Područja sa najvećom vlažnosti nalaze se duž sredozemne obale, a prosečna kol. padavina iznosi 200 mm godišnje, dok je prosečna količina padavina u Kairu samo 26 mm godišnje, a u pustinjskim oblastima kiša pada jednom u nekoliko godina. Količina padavina opada idući ka jugu, dok temperatura raste.

Kamsin (suv i topao pustinjski olujni vetar) javlja se u aprilu i maju, a dostiže brzinu i do 150 km/h.

[uredi] Hidrografija

Nil ulazi u Egipat kod Vadi-Halfe na njegovoj južnoj granici. Teče kroz pustinju 1,5-2 km širokom dolinom do Asuana. Od Asuana pošto pređe svoju poslednju kataraktu, Nil teče kroz dolinu koja se širi od 5-20 km i proteže do Kaira nekih 700 km. Daljih 300 km do mora prolaze nilske vode kroz vrlo prostranu deltu, razgranatu u mnogo rukavaca. Delta završava sa lagunskom obalom dugom 250 km.

Dolinu i deltu Nila pokriva izuzetno plodno zemljište koje je reka hiljadama godina taložila u sloj debeo 10-12 m. Svake godine od avgusta do oktobra vodostaj Nila poraste, reka se izlije iz korita i poplavi svoju dolinu i deltu. Posle povlačenja ostavlja za sobom mulj koji obnavlja plodnost tla.

Na teritoriji Egipta Nil ne prima ni jedanu stalnu pritoku. Klima koja vlada nad dolinom je izrazito topla, pustinjska. Samo morska obala poznaje kiše. U dolini Nila vlada trajna vedrina. Vegetacijsko doba uopšte se ne prekida; biljke neprestano rastu i dozrijevaju. Te prirodne okolnosti stvorile su od doline Nila najveću rečnu oazu na svetu. Koliko se može iz istorijskih izvora zaključiti ljudi se već 6.000 godina koriste tim tlom i poplavama Nila: grade kanale, podižu nasipe, izvlače vodu, sve do naših dana.

Osim plodnog tla i nilske vode priroda je obdarila Egipat i značajnim rudnim bogadstvom. Na Sinajskom poluostrvu i u crvenomorskom primorju ima izdašnih izvora nafte. U tom primorju javljaju se i fosfati. A zapadno od delte u sredozemnom primorju ima kamene soli.

[uredi] Flora i fauna

Vegetacija Egipta ograničena je na deltu, dolinu Nila i pustinjske oaze. Najviše rasprostranjena je kokosova palma. Od ostalih vrsta drveća ovde se nalaze akacija, tamaris, karob. Drveće koje je doneto sa drugih kontinenata su čempres, eukaliptus, mimoza kao i razne vrste voćki. Aluvijalno tlo Egipta, naročito u delti, pogodno je za gajenje različitih biljaka i kultura, uključujući grožđe, razne vrste povrća, cveća poput lotusa, jasmina i ruže. U pustinjskim predelima najčešće raste šiblje i trava za stoku. Papirus, nekada zastupljen duž Nila, sada se može naći na samom jugu Egipta. Zbog pustinjske klime, Egipat ima nekoliko domaćih divljih životinja. Gazele u pustinji, kao i lisice, hijene, šakali, divlji veprovi naseljavaju različita područja, uglavnom deltu i planine duž Crvenog mora. Od reptila živi nekoliko vrsta otrovnih zmija. Krokodili, nastanjeni nekad u Donjem Egiptu, danas uglavnom žive na području Gornjeg Egipta. Od ptica živi flamingo, orlovi, lešinari, pelikani i još preko 493 poznatih vrsta. Nastanjeni su i mnogi insekti, a škorpioni žive u pustinjskim predelima. U jezerima i u Nilu živi oko 70 vrsta ribe.

[uredi] Prirodne odlike i resursi

Egipat se nalazi u suptropskom pojasu, obuhvata istočni deo Sahare, sa nizijama zapadno od Nila i planinskim uzvišenjima na istoku, u primorju Crvenog mora. Leti vlada velika vrućina, koja raste kako se ide prema jugu, gde praktično i nema padavina. One su retke već u delti, gde iznose oko 50 mm godišnje. Dolina Nila, korisne širine 3 - 15 km ima izuzetan značaj zbog racionalnog korišćenja poplava koje povećavaju plodnost zemljišta. Asuanska brana je regulisala navodnjavanje (obezbjeđujući istovremeno najveći deo električne energije), omogućila je dobijanje novih plodnih površina, povećala godišnji broj žetvi (ponekad i 4 godišnje). Egipat uvozi polovinu hrane koja mu je potrebna.

Gotovo polovina stanovništva još uvek živi od poljoprivrede ali egzodus sa sela doprinosi bujanju gradova, u prvom redu Kaira i Aleksandrije, u kojima živi više od 50% stanovništva. Industrija je slabo razvijena, izuzev tekstilne, šećerne, metalurgije i naftne.

[uredi] Regionalna podela

Gornji Egipat obuhvata dolinu Nila od južne egipatske granice pa do blizu Kaira. Zahvaljujući veštačkom navodnjavanju u tom dugom pojasu preovladava uzgajanje pamuka i šećerne trske. Pamuk je zauzeo prostrane površine u obliku monokulture. U Gornjem Egiptu znatne se površine zasavaju ječmom i prosom, a dobro uspevaju i druge žitarice (kukuruz, pšenica, pirinač). Uz kuće rastu i datuline palme. Uz rubove doline ima dobrih maslinika i agruma. Najveći grad u tom delu Egipta je Asyat. Od njega se odvaja kanal koji vodi u veliku oazu Fajum u kojoj se uzgajaju pamuk i žitarice. Na jugu uklesani su u stenama kipovi faraona, a dolinom se prostiru ruševine hramova i palata u Tebi, Luksoru i Karnaku. Usled podizanja nivoa vode izgradnjom brane Asuana mnogi spomenici su potopljeni.

Donji Egipat obuhvata prostranu deltu Nila. Delta daje zimi žetvu pšenice, ječma i povrća. Letna žetva sastoji se uglavnom od pamuka i pirinča. Jesenjska donosi kukuruz i proso. Osim toga u delti rodi i razno voće (datule, banane, agrumi, smokve, kajsije, breskve, jabuke, kruške...).

Donji Egipat je ispresecan gustom mrežom puteva i železničkih pruga. Nilom i brojnim kanalima plove mnoge lađe. Ovo je gusto naseljeno područje sa glavnim centrima: Kairo, politička i kulturna metropola, administrativni, trgovački i turistički centar; Aleksandrija, glavna egipatska luka, metropola trgovine pamukom, žitom, šećerom i voćem. Istočno od delte Nila proteže se zona Sueckog kanala. Taj veliki svetski morski put pod egipatskom upravom i odgovornošću angažuje na desetine hiljada egipatskih službenika i radnika. Na severnom ulazu u kanal razvila se moderna luka Port Said, a na južnom ulazu luka Suec.

[uredi] Trgovinska razmena i problemi

Nafta je zauzela prvo mesto na spisku najznačajnijih izvoznih proizvoda. Veliki deficit u spoljnotrgovinskoj razmeni ne može u potpunosti da se pokrije doznakama radnika na privremenom radu u inostranstvu, prihodom od Sueckog kanala i turizma, koji je veoma razvijen. On povećava teret spoljnog duga zemlje, koja ima nizak životni standard i u kojoj demografski rast i dalje predstavlja ključni problem.

Sa prosečnom gustinom naseljenosti od blizu 1200 stanovnika na km², Egipat je najgušće naseljena zemlja na svetu (ako se izuzmu neke veoma male države) .

[uredi] Stanovništvo

Prema popisu stanovništva iz 2003. Egipat je imao 74.718.797 stanovnika. Prosečna gustina naseljenosti je 75 stanovnika/km². Stanovništvo se munjevito povećava zahvaljujući visokom natalitetu, tako da je Egipat na primer 1976. imao tek 36.626.204 stanovnika.

Etnički sastav: Egipćani 98 %, Nubićani 0.8 % i drugi.

[uredi] Religija

Službena religija u Egiptu je islam. Prema cenzusu iz 1986. 94% Egipćana su muslimani. Najveća religijska manjina su Kopti. Oni sa ostalim manjinama (pravoslavni Grci i Jermeni, katolički Grci i Jermeni i protestanti) čine 4% od ukupnog broja stanovnika. Kopti i ostale manjine smatraju da službeni popis nije tačan te da oni čine 10 % od ukupnog broja.

Na ovom prostoru živeli su Jevreji, iako u malom broju, vrlo ekonomski važni. Napustili su zemlju posle 1956. kada su oružane snage Izraela, Francuske i Velike Britanije napale Egipat.

Početkom 80-ih godina islamski vojnici pripadali su islamskim grupama i Džihadu. 1992. počela je kampanja oružanog nasilja sa centrom u Kairu i Gornjem Egiptu čiji je cilj bio osnovati vladu striktno zasnovanu na Islamskom pravu. Žrtve ovog nasilja bili su Kopti, vladini službenici i turisti. Organizacije za ljudska prava ustanovili su da egipatska vlada vrši diskriminaciju nad Koptima. Vlada poriče ove optužbe ali i dalje su prava Kopta ograničena.

Religije: Muslimani 94 %, Hrišćani ( kopti ) 6 %.

[uredi] Jezik

Službeni jezik u Egiptu je arapski. Standardni književni arapski jezik razumeju samo visoko obrazovani ljudi. Nubijanci govore starim jezikom. Berber se upotrebljava u nekoliko naselja u oazama Zapadne pustinje. Hrišćani upotrebljavaju koptički jezik, na kojem je služena liturgija. U upotrebi su engleski i francuski među obrazovanim Egipćanima.

[uredi] Etničke grupe

Zbog šarolike rasne strukture starosedeoci Egipta su bili podeljeni u etničke grupe, danas razlog tome su upotreba različitih jezika i pripadanje različitim religijama. Mnogi Egipćani su potomci drevnih Egipćana, populacije koja je bila naseljena u severoistočnoj Africi. Blizu 4.000 arapskih konjanika zauzelo je Egipat i proširilo islam. Arapski doseljenici počeli su se mešati sa starosedeocima, stupajući u bračne odnose. Današnji Egipćani vode poreklo i od drugih osvajača posebno Rimljana, Grka i Turaka. Odvojena starosedelačka grupa Nubijanci živeli su u severnom Sudanu i južnom Egiptu. Na hiljade njihovih sela poplavljena su izgradnjom jezera Naser u blizini Asuana. Nubijska populacija danas je skoncentrisana u Asuanu i Kairu. Vlada ih ne priznaje kao etničku manjinu. Mali broj Grka, Italijana, Jevreja i ostalih manjina se stopio sa domaćim hrišćanskim i muslimanskim stanovništvom.

[uredi] Obrazovanje

988. osnovan je Univerzitet u Al-Azharu. Ovo je najstariji univerzitet na svetu i vodeća institucija u izučavanju viših islamskih nauka. Počiva na mreži religioznih škola paralelnih državnom sistemu.

Univerzitet u Kairu, osnovan 1908, takođe je vodeća institucija višeg obrazovanja. Postoji još dvanaest državnih univerziteta, u Kairu, Asuanu, Aleksandriji...

Američki Univerzitet u Kairu je jedini privatna institucija višeg obrazovanja.

Brz rast populacije ozbiljno su preopteretili sistem obrazovanja. Učionice su od osnovnih škola do univerziteta prepune, a školama nedostaje radni materijal za adekvatno obrazovanje. Mnogo djce neredovno pohađaju školu ili čak nikako, jer moraju raditi da bi izdržavali svoju porodicu. Prema popisu iz 2001. 70,7 % stanovništva je pismeno, od toga 77,2 % muškaraca i 63,8 % žena.

[uredi] Društvena struktura

U Egiptu stanovništvo se od davnina bavilo uglavnom poljoprivredom. Pre agrarne reforme siromašni radnici nisu posedovali nikakvu zemlju. Agrarnom reformom ograničena je površina zemlje koju porodica ili pojedinac može posedovati, a te granice su još više smanjene posle 1961. i 1969. Ova ograničenja su slomila političku i društvenu moć bogatih zemljoposednika. Uprkos reformama, niži sloj opet je dobio malo ili čak nije dobio ništa od obradive zemlje. Kao posledica toga migrirali su u gradove tražeći posao da bi se prehranili. Većina ih se zaposlila u industriji koja se ubrzano razvijala zbog vladinih industrijalizacijskih programa od 1950-1960. Ipak mnogi su ostali nezaposleni, tako da je veliki broj farmera, gradskih radnika i profesionalaca migriralo u Saudijsku Arabiju, Libiju i ostale zemlje bogate naftom, tražeći posao i platu šest puta veću nego što su u Egiptu mogli zaraditi. Migracije iz sela u gradove i migracije u druge zemlje nastavljene su i 1990-ih. Samo 40% se bavilo tradicionalnim zanimanjima (ribolovom, uzgojem biljaka i životinja), dok je 2,5 miliona Egipćana radilo u inostranstvu.

[uredi] Način života

Postoje dva glavna staleža. U prvi spadaju elita i obrazovana zapadna visoka i srednja klasa. Drugoj grupi, koja je znatno veća, pripadaju siromašni farmeri, gradsko stanovništvo i radnička klasa. Postoje ogromne razlike u načinu života, navikama, ishrani, oblačenju itd. 1970. vlada je predstavila liberalnu ekonomsku politiku poznatu kao «otvorena vrata». Ova politika najviše je odgovarala prvoj grupi, jer su se povezali sa stranim kapitalom i kulturom, dok drugoj grupi su znatno otežali život, jer nisu u stanju da sebi priušte ono sto je predstavljeno na televiziji, gradskim bilbordima ili u novinama.

U prošlosti žene iz nižih staleža radile su u poljima sa svojim muževima da bi mogli izdržavati svoju porodicu, dok su žene iz visokih staleža ostajale u kućama isticajući da su njihovi muževi dovoljno bogati da mogu sami da izdržavaju porodicu. Danas mnoge žene rade i zbog toga nose šalove oko glave koji podsjećaju da su one i dalje muslimanske žene iako rade van kuće. Najčešća jela u Egipatskoj kuhinji su palačinke, kušari (pasta sa lukom i raznim travama) i sveže voće i povrće. Čaj ili kafa je obavezan dodatak jelu. Bogati Egipćani jedu i evropska jela, posebno Francuske kuhinje.

[uredi] Umetnost

Egipat je dugo bio centar arabijske i islamske književnosti, arhitekture i primenjene umetnosti.

U modernom periodu mnogi elementi evropskog stila se mogu prepoznati u egipatskom kulturnom životu.

Književnost: Arapske kratke priče pojavile su se u Egiptu krajem 19. i početkom 20. veka. Zaynab, egipatskog pisca Muhamed Husein Haykala, smatra se prvim arapskim romanom. Istaknuta ličnost je Naguib Mahtouz, dobitnik Nobelove nagrade za književnost.

Likovna umetnost: Islamska tradicija zahtevala je predstavljanje ljudi i životinja u umetnosti. Kao rezultat toga u osnovi islamske umjetnosti su kaliografija i apstraktne arabeske.

Arhitektura: U Fatimid eri i Mamluk eri izgrađeni su mnogi arhitektonski spomenici, koji o tom dobu svedoče postojeći i danas u Kairu.

Ples: Najpopularniji je ples Beli, izvodi se u različitim situacijama od noćnih klubova do porodičnih slavlja.

Pozorište i film: Prva moderna arapska predstava izvedena je u Kairu 1870. Egipat je centar filmske produkcije arapskog sveta od 1930.

Biblioteke i muzeji: U muzeju u Kairu nalazi se najveća svetska kolekcija drevne egipatske umetnosti, uključujući i blaga iz grobnice faraona Tutankamona. U Muzeju islamske umetnosti u Kairu, ima bogata kolekcija grnčarije, drvoreza i ostalih dela islamske umetnosti. Egipatska Narodna biblioteka sadrži najveće kolekcije arapskih rukopisa.

[uredi] Privreda

Kroz istoriju Egipta glavna privredna delatnost je bila poljoprivreda uprkos činjenici da je 95% zemljišta pod neplodnim pustinjama. Ono što najviše uspeva na ovim prosorima je pamuk, vrlo važan izvor novca. Prva modernija industrijska postrojenja pojavila su se 1930-ih godina. Industralizacija je porasla 1960-ih kada je većina industrijskih postrojenja dospelo u državne ruke. Krajem XX veka pojavili su se i drugi važni izvori novca od turizma, nafte...

Uprkos razvoju privrede i društvenom napretku, Egipat je relativno siromašna zemlja.

Radna snaga
Ukupan broj radno aktivnog stanovništva iznosi 21,7 miliona (70% muške populacije i 30% ženske). 34% stanovništva se bavi poljoprivredom i ribolovom. U sekundarnom sektoru zaposleno je 22% stanovništva, a u tercijarnom 44%. Od 1961. postoji Egipatska trgovinska unija koja je pod upravom vlade.

[uredi] Primarni sektor

[uredi] Poljoprivreda

1999. ova grana privrede zajedno sa ribolovom činili su 17% bruto nacionalnog dohotka. Pre industrijalizacije, najviše su se izvozili poljoprivredni proizvodi, ali taj broj se znatno smanjio posle 1998. na samo 6%. Najvažniji poljoprivredni proizvodi su: pamuk, žitarice, voće i povrće, stočna hrana. Površina obradivog zemljišta je znatno mala, ali vrlo plodna. Zauzima prostor oko delte i čitave doline Nila.

Iako je početkom XX veka Egipat mogao da zadovolji potrebe stanovništva žitaricama, danas 1/4 uvozi, kao i veliku količinu mesa i mlečnih proizvoda, a izvozi voće, povrće, šećer i pirinač.

[uredi] Ribolov

Ribolov je važna grana privrede. Velike količine ribe nalazi se u Nilu, Crvenom i Sredozemnom moru.

[uredi] Sekundarni sektor

[uredi] Manufaktura

Industrijski proizvodi (rudarstva, manufakture i građevinarstva) činili su 32% bruto nacionalnog dohotka 1999. Osnovni proizvodi su: tekstil, hemikalije, metali, petrolejski proizvodi. Nova ekonomska politika dovela je do osnivanja privatnih kompanija za proizvodnju automobila, elektronike i lekova. Većina ovih fabrika skoncentrisane su oko dva najveća centra, Kaira i Aleksandrije i u industrijskoj zoni duž Sueckog kanala.

[uredi] Rudarstvo

Petrolej je najvažniji proizvod i glavni izvor prihoda. 1980. vlada je podstakla proizvodnju prirodnog gasa u cilju snabdevanja domaćih potrošača energijom. Prirodni gas počeo se izvoziti 90-ih godina. Glavna naftna i gasna polja su u oblasti Crvenog mora i Libijske pustinje. Egipat je bogat i fosfatima, solima, kamenom i železnom rudom.

[uredi] Energija

Egipat poseduje dovoljno energije da zadovolji potrebe svih potrošača. Glavni izvori energije su hidroelektrane blizu Asuana. Količine nafte i prirodnog gasa takođe zadovoljavaju skoro većinu potrošača. Gasne cevi snabdevaju sve glavne centre.

[uredi] Tercijarni sektor

[uredi] Turizam

Za više informacija pogledajte Turizam u Egiptu.

1999. 4,5 miliona turista posetilo je Egipat (od toga 90% posećuje Kairo, piramide u Gizi, hramove u Luksoru i ostale zanimljivosti Egipta). Krajem 80-ih i početkom 90-ih godina mnogi turisti posećuju Creveno more u zimskom periodu (zbog predivne i ugodne klime).

1992. napad islamskih ekstremista na turiste ugrozio je turizam, ali i to se ubrzo popravilo, jer je turizam kao grana privrede kompletna u rukama privatnih vlasnika.

[uredi] Saobraćaj

Dužina železničkih pruga iznosi 5.026 km i sve su u državnom vlasništvu. Glavni pravci povezuju Asuan i gradove severno od Asuana sa Aleksandrijom, na obali Sredozemnog mora.

Rečni putevi iskorišteni su uglavnom za transport. Najveći promet je na Nilu. Dva autoputa povezuje Kairo sa Aleksandrijom, a ostali sa Port Saidom, Suecom i Fajumom. Ukupna dužina puteva iznosi 64.000 km. Postoje redovni letovi iz Aleksandrije i Kaira do velikih svetskih centara.

U Egipat-air-u, državnoj aviokompaniji, postoje redovni domaći i strani letovi. Egipat ima oko 80 aerodroma. Najveća pomorska luka je Aleksandrija, zatim nešto manje su Port Said i Suec.

[uredi] Kultura

Naguib Mahfouz, književnik, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1988. godine.

[uredi] Literatura

• Napomena: Tekst ovog članka je delom, ili u potpunosti, preuzet sa prezentacije Znanje.org uz odobrenje.
• „Zemlje i narodi svijeta”, Rude Petrović; Prosvjeta, Zagreb 1975.
• Mala enciklopedija, br.2; Prosveta Beograd
• Geografija svijeta, knjiga 3; Žaverije Stazić, prof.; Franjo Stanić, prof.; Rude Petrović, prof.

[uredi] Reference

[uredi] Vidi još

• Stari Egipat
• Hijeroglifi
• Egipatski hijeroglifi
• Tajne azbuke

[uredi] Spoljašnje veze

• Vlada Egipta ((en))
• Državni informativni portal ((en))
• Informativni portal o Egiptu ((en))