Ekspresionizam

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Zwei Mädchen im Schilf, Oto Miler
Portret Eduarda Kosmaka, Egon Šile

Ekspresionizam je podjednako književni i likovni pokret. Javio se kao suprotnost prefinjenom, estetizovanom i individualističkom impresionizmu. Hteo je da izrazi ono što je primarno, iskonsko u čoveku. Javlja se u Njemačkoj 1905. godine, kada je grupa umjetnika osnovala drezdensku grupu „Most“. Kasnije se javlja i grupa „Plavi jahač“ u Minhenu, a nakon Prvog svjetskog rata, grupa „Nova stvarnost“ takođe u Njemačkoj.

Izraz čiji je tvorac najvjerovatnije Hervart Valden, izdavač ekspresionističkog magazina "Der Sturm“, 1911. godine, a koji se u početka odnosio na sve progresističke umjetničke pravce prije Prvog svjetskog rata, počev od fovizma, kubizma, futurizma, pa sve do prvih apstraktnih eksperimenata. Danas, u likovnoj umjetnosti, taj se pojam odnosi na poseban umjetnički pravac koji je dosegao svoju najveću tačku razvitka prvih godina XX vijeka, posebno u Njemačkoj.

Kao reakcija na impresionizam, koji prenosi spoljašnji izgled prirode i svijeta na slikarsko platno, ekspresionisti napuštaju površne stimulacije i iluzije pointilizma, u korist izražavanja unutrašnjeg duha stimulisanog religioznim, socijalnim, ili psihološkim nagonom, pa čak i optimističkim vizijama budućnosti.

Percepcija realnosti je imala vrijednost stimulanse kreativnog momenta unutrašnjeg doživljaja. Za izražavanje tog unutrašnjeg doživljaja ekspresionisti su stvorili novi piktoralni jezik koji se sastojao u nanošenju boje u linijom omeđene površine, sa dramatičnim i ekspresivnim potezima kista, ponekad namjerno pretjerujući i dosežući granicu karikaturesnog. Kao i kubisti, ovi umjetnici su se direktno suprostavili senzualnoj umjetnosti opijajućeg izraza impresionizma, prikazujući direktnu viziju svijetlosti i boje, u korist snažnog ekspresivnog sadržaja.

U suprotnosti sa futurizmom sa Sredozemlja koji je se u to vrijeme rađao u Italiji, kao jedno moderno osviještavanje umjetničke problematike, ekspresionizam označava sumnja i melanholija, koju inspiriše djelo danskog filozofa Kjerkegora. Umjetničko djelo ekspresionista vodi ka sublimiranoj odsutnosti ličnosti koja pati zbog svoje slobode. Ekspresionisti grupe "Die Brücke" dopuštaju sebi slobodno hromatsko izražavanje kontrolisano spontanim kreativnim procesom i artikulisanim senzibilitetom autora. Vještačka harmonija praznog sadržaja prepušta teren asimetričnoj dekompoziciji, koja je najbolje predstavljena u svjetski poznatoj slici Vrisak, (1895) norveškog slikara Edvarda Munka.

Paralelno sa fovistima u Francuskoj, njemački umjetnici su osjećali da kao proroci dotada nepoznatih umjetničkih vrijednosti, moraju prevazići konvencije koje sputavaju umjetnost njihovog doba. Temelj slikarstva u Evropi za narednih pedeset godina, bio je izražen u ciljevima tri grupe njemačkih umjetnika: Most, Plavi jahač i Nova stvarnost. Ekspresionizam ovih umjetnika je proistekao iz protesta prema društvenim i političkim nepravdama. U djelima u kojima su protestovali protiv nepravdi svog vremena, nastojali su da se što neposrednije ogleda snaga njihovog stvaralačkog poriva. Ovaj stvaralački poriv, združen sa željom za protestom, postao je temelj čitavog niza raznih pokreta u njemačkoj umjetnosti. Umjetnički oblici koji su nastajali kao rezultat ovoga stanja, poprimali su kvalitete žestine, dramatičnosti, okrutnosti i čak fanatizma koji na primjer, u „razumnoj“ francuskoj umjetnosti i uprkos tadašnjoj percepciji fovizma kao „divljeg“ likovnog izraza, se nije nikada u potpunosti javljao.

Mladi umjetnici ovoga pravca identifikovali su se sa religioznim misticizmom srednjeg vijeka, nihilizmom filozofije danskog egzistencijaliste Serena Kjerkegora, kao i sa umjetnošću, ali i animizmom primitivnih kultura. Neki su takođe slijedili dječji način likovnog izražavanja, koji karakteriše naivan i emotivan naboj prema okolini. Na primjer, umjetnost Emila Nolda po percepciji i osjećaju je slična mističnoj umjetnosti srednjeg vijeka, dok je Edvard Munk mnoga od svojih djela bazirao na srednjovjekovnoj i primitivnoj umjetničkoj tradiciji. Franc Mark je inspirišući se u stvarnosti pećinskog čovjeka stvorio poetičan izraz, koji karakterišu čiste forme i emotivno korišćenje boje. Georg Gros i Oto Diks, su bazirali svoj izraz na protestu protiv pruskog militarizma.

Maks Bekman, iako nije pripado nijednoj organizovanoj grupi ekspresionista, išao je putem koji je po duhu bio donekle srodan djelu Ota Diksa. Poslije Prvog svjetskog rata, Diks je u stilu satire obrađivao degradiranu polusvijest tadašnjeg političkog društva Njemačke. Bekman je njegovao sličan stil otvorene satire, ali je svoj emocionalni intenzitet izraza, modifikovao mirnim geometrijskim aranžmanom kompozicije koji je učio od kubista. Ovaj kvalitet daje jasnoću njegovom načinu slikanja, koji podsjeća na djela „starih majstora“ evropskog slikarstva.

Istorijski pregled razvoja pokreta[uredi]

Ekspresionizam započinje preliminarnim periodom od 1885. do 1900. godine, čiji su predstavnici umjetnici Vinsent Van Gog, Pol Gogen, Edvard Munk i Džejms Ensor. Njihovo djelo predstavlja napuštanje vesele senzualnosti impresionista, koncentrišući se na probleme same ličnosti. Van Gog je u svojim slikama već doveo u pitanje hromatski izraz bojom koji su praktikovali impresionisti, uzdižući ga do specifičnog ekspresivnog izraza. Doprinos Gogena je sintetička artikulacija ritma na platnu preko ornamentalnih formi u prilog cjelokupnog doživljaja. Taj novi način izražavanja stiže u Njemačku dijelom preko umjetnosti Tuluz-Lotreka.

Tada počinju sa radom dvije njemačke umjetničke grupe Most (Die Brücke), u Drezdenu i Plavi jahač (Der Blaue Reiter), u Minhenu. U Francuskoj se paralelno razvija sličan pokret, fovizam čiji predstavnici stvaraju u Parizu (Anri Matis, Moris Vlamnik, Andre Deren, Moris Utrilo, Kes van Dongen, Raul Difi), i takozvani “peintres maudites” (Amedeo Modiljani, Mark Šagal, Žorž Ruo, Haim Sutin), koji se takođe, svojom lirskom melanholijom i strastvenim senzibilitetom, udaljavaju od opojnog kolorizma impresionista.

U djelima slikara grupe Most (Ernst Kirhner, Karl Šmit-Rotluf, Erih Hekel, Oto Miler, Maks Pehštajn i Emil Nolde), izražena je neprekidna kriza ličnosti, sa individualnom tragedijom društvenog sloma, okarakterisanog frenetičnim ritmom poteza kistom i žarkim bojama. Unutrašnja borba duha sa stvarnošću prirode pojavljuje se u pejzažima tih slikara kao vizija nevinosti.

Grupa Plavi jahač (Franc Mark, Avgust Make, Gabrijela Minter, Vasilij Kandinski, Paul Kle i Aleksej Javlenski), čije ime dolazi od jedne slike Kandinskog, je bila ujedinjena više po traženju duhovnog u slikarstvu, nego po stilu i formi. Njihova djela, koja se karakterišu po eksperimentu i originalnosti, otvaraju vrata apstraktnoj umjetnosti.

Većina umjetnika iz grupe Plavi jahač će kasnije biti profesori u državnoj školi za arhitekturu i primjenjene umjetnosti Bauhaus (osnovana u Vajmaru 1919. godine), među kojima će se naročito istaći kao pedagozi, Vasilij Kandinski i Paul Kle.

Neki od predstavnika ekspresionizma[uredi]

Literatura[uredi]

  • H,W. Janson, Istorija umetnosti, Beograd 1962.
  • Đina Piskel, Opšta istorija umetnosti, Beograd 1972.
  • Markus Steigman/ René Zey- Lexikon der Modernen Kunst Tehniken und Stile Hamburg 2002.
  • Dejiny umenia, Michael V, Altpatov, Martin 1976
  • Umění, Hendrik Willem van Lon, Praha 1939.
  • Enciklopedija likovnih umjetnosti, L.Z. FNRJ, Zagreb 1969.
  • Mala enciklopedija Prosveta, Beograd, 1959.
  • Svet umenia, IKAR, Bratislava 2002.
  • Spozname umenie R. Dickensova a M. Griffildova, B. Bystrica 2004.
  • Dejiny umenia, Mladé letá Bratislava 2001.
  • Svetové dejiny umenia, B.F. Groslier, Larusse, Praha 1996.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Ekspresionizam


Pokreti u umetnosti
Renesansa · Manirizam · Barok · Rokoko · Neoklasicizam · Romantizam · Realizam · Prerafaeliti · Akademizam · Impresionizam · Neoimpresionizam · Postimpresionizam
HH vek
Modernizam · Kubizam · Ekspresionizam · Apstrakcija · Plavi jahač · Die Brücke · Dadaizam · Fovizam · Nova umetnost · Plakatstil · Bauhaus · Pop art · De stijl · Dekorativna umetnost · Apstraktni ekspresionizam · Futurizam · Suprematizam · Konstruktivizam · Nadrealizam · Minimalizam · Konceptualna umetnost · Postmodernizam