Etiopija

Iz projekta Википедија

Koordinate: 4° 30'-15°SG Š, 33°-48°IGD

Etiopija, zvanično Federalna Demokratska republika Etiopija, je država u istočnoj Africi u regiji poznatoj kao Rog Afrike. Nema izlaza na more, a graniči na severu sa Eritrejom, na zapadu sa Sudanom, na jugu sa Kenijom i na istoku sa Somalijom i Džibutijem.

Sadržaj 1 Istorija 2 Geografija 3 Administrativna podela 4 Demografija 5 Ekonomija 6 Politika 7 Spoljašnje veze

[uredi] Istorija

Istorija Etiopije je po mnogo čemu jedinstvena među afričkim zemljama. Sa izuzetkom kratkog razdoblja uoči Drugog svetskog rata1936-1941 kada je bila pod italijanskom okupacijom, zemlja nikada nije bila evropska kolonija.

Prva zabeležena zemlja na području Etiopije bilo je kraljevstvo Aksum, koje se u prvom veku nove ere razvilo u pomorsku i trgovačku silu na Crvenom moru. Zemlja je primila monofizitsko hrišćanstvo u četvrtom veku, a vrhunac snage dosegnulo je u šestom veku kada je kontrolisalo i južni deo Arapskog poluostrva. Sa širenjem Islama od sedmog veka, važnost Aksuma se smanjila, a arapsko osvajanje crvenomorske obale je odseklo državu od trgovačkih puteva. Ipak, zemlja nije osvojena i uključena u arapsko-islamsku sferu uticaja kao Egipat i Sudan na severu.

U 14. i 15. veku etiopska država je uspela da održi premoć nad muslimanskim sultanatima koji su nastali uz njenu južnu granicu, ali nakon nekoliko poraza u početku 16. veka njen opstanak je doveden u pitanje. Tada je Portugal uputio vojnu pomoć Etiopiji i nakon početnih neuspeha 1543. pobeđen je muslimanski vojskovođa Ahmad Gran. Sa portugalskim vojnicima stigli su i misionari pa je Etiopija u kratkom razdoblju na početku 17. veka bila katolička zemlja. Ipak, 1632. učvršćena je tradicionalna monofizitska doktrina, a svi kontakti sa evropljanima su prekinuti.

U području južne Etiopije opustošene ratovima sa muslimanima počeo je tokom 16. veka počeo je da se u sve većem broju doseljava stočarski narod Oromo čije su pripadnike etiopski starosedeoci smatrali varvarima, delom i zbog njihovih animističkih verovanja. U 18. i prvoj polovini 19. veka dolazi do slabljenja centralne države u korist regionalnih vladara među kojima se ističu i plemići naroda Oromo koji su se postupno uključili u amharski hrišćanski kulturni krug.

Razdoblje slabih careva se završava 1855. kada je carski presto zauzeo Tevodros II. On i njegovi naslednici Johanes IV i Menelik II su uspeli da očuvaju Etiopsku nezavisnost pred nadirujućom ervopskom kolonizacijom, a Menelik je 1896. pobedio malobrojnu italijansku vojsku kod Adue. U sledećih četrdeset godina Etiopija se modernizovala, proširila prema jugu i znatno obogatila izvozom kafe. 1930. presto je preuzeo car Haile Selasije koji je ubrzao modernizaciju zemlje po evropskim uzorima. Ipak, nije uspeo zaustaviti italijansku vojsku u drugom pokušaju osvajanja zemlje pa je razdoblje italijanske okupacije od 1936. do 1941. proveo u egzilu.

Nakon Drugog svetskog rata Haile Selasije je uspeo da zadrži vlast i da pripoji bivšu italijansku koloniju Eritreju Etiopiji dobivši na taj način izlaz na more, ali u šezdesetim godinama 20. veka nastao je otpor njegovoj politici. Nezadovoljstvo je kulminiralo 1974. kada je pro-sovjetska Marksističko-Lenjinistička vojna hunta, Derg, svrgnula cara i ustanovila jednopartijsku komunističku državu. Pučisti pod vođstvom Mengistu Haile Meriama su se približili SSSR-u, a politika kolektivizacije i prisilnog otkupa žita je uzrokovala veliku glad 1984. (povod za prvi Lajv Ed koncert).

Pad komunizma 1991. značio je i pad Mengistuovog režima kojeg su pobedili ujedinjeni gerilci iz severnih provincija Tigre i Eritreja koja se već dvadeset godina borila za nezavisnost. Nova vlada predvođena gerilskim vođom Melesom Zenavijem dala je široku autonomiju etničkim pokrajinama i priznala nezavisnost Eritreje, ali je svojim opreznim pristupom reformama usporila potencijalno snažan rast. Dodatne probleme za vladu je doneo rat sa Eritrejom oko graničnog spora koji je trajao od 1998. do 2000. i u kome je poginulo više desetina hiljada ljudi.

Tokom 2006. Unija islamskih sudova, nova frakcija u somalijskom građanskom ratu, zauzima veliki deo južne Somalije. U decembru iste godine Etiopija pokreće Rat u Somaliji koji u roku od par nedelja oslobađa teritoriju od Islamista.

[uredi] Geografija

Etiopija ima površinu od 1,127,127 kilometra kvadratnih i zauzima najveći deo Roga Afrike, koji je najistočniji deo Afrike. Graniči se sa Sudanom na zapadu, Eritrejom i Džibutijem na severu, Somalijom na istoku i Kenijom na jugu. Zemlja ima visoki centralni plato čija visina varira od 1800 do 3000 metra. Najviši vrh Etiopije je Ras Dašan sa visinom od 4620 metra iznad nivoa mora. Najznačajnija reka je Plavi Nil koji izvire iz jezera Tana.

Nadmorska visina i geografska dužina određuju tri klimatske zone: hladnu zonu iznad 2400 metra gde temperatura varira od blizu leđenja do 16°S; umerena zona na visini od 1500 do 2400 metra sa temperaturama od 16°S do 30°S; i topla zona ispod 1500 metra sa tropskim i suvim uslovima gde dnevna temperatura varira od 27°S do 50°S. Kišna sezona traje od sredine juna do sredine septembra.

Etiopija je ekološki raznovrsna zemlja, sa brojnim endemskim vrstama kao što su Galada babun i etiopski vuk.

[uredi] Administrativna podela

Etiopija je podeljena u devet etničkih regiona i dva grada.

• Adis Abeba*
• Afar
• Amhara
• Benišangul-Gumaz
• Diredava*
• Gambela
• Oromia
• Harari
• Somali
• Region južnih nacija, nacionalnosti i naroda
• Tigre

Ovi administrativni regioni zamenjuju stariji sistem provincija koji je ustanovio Haile Selasije. U trenutku modifikacije 1995 provincije su bile: Arsi, Harague, Sidamo, Bale, Ilubabor, Tigre, Begem der Kafa, Velega, Gamu-Gofa, Šoa, Volo, Godžam.

[uredi] Demografija

Etiopska populacija je veoma raznovrsna. Većina stanovništva govori semitski ili kušitski jezik. Oromo, Amhara i Tigre čine tri četvrtine stanovnoštva, ali u Etiopiji živi više od 80 etničkih grupa. Neke od njih broje samo oko 10,000 članova. Etiopljani koji govore semitski se nazivaju Hebeša ili Abeša.

50% Etiopljana su hrišćani, od toga 40% su etiopski pravoslavci, 9% su protestanti, katolici 0,9%, Muslimani čine 45% stanovništva, a animisti 4,6%.

Najbrojnije etničke grupe su: Oromo 40%%, Amhara 25%, Tigre 6,2%, Somalijci 6,0%, Gurage 4,3%, Sidama 3,4%, Volajta 2%, Afar 2%, Hadija 2%, Gamo 1%.

[uredi] Ekonomija

Etiopija je jedna od najsiromašnijih afričkih zemalja, mnogi Etiopljani zavise od pomoći hranom iz inostranstva. Posle revolucije 1974. etiopska ekonomija je vođena kao socijalistička ekonomija, sa jakom državnom kontrolom i veliki deo ekonomije je prebačen u javni sektor. Od 1991.ekonomija se okrenula prema decentralizaciji i tržišno orijentisanoj ekonomiji. 1993.počela je postepena privatizacija industrije, bankarstva, poljoprivrede i trgovine.

Poljoprivreda čini 41% bruto domaće proizvodnje, 80% izvoza i zapošljava 80% radne snage. Glavni izvozni proizvod je kafa koja čini 65% do 75% etiopske zarade od izvoza. Kafa je kritična za etiopsku ekonomiju, koja je 1999. zaradila 267 miliona dolara od prodaje 105,000 tona kafe. Prema trenutnim procenama kafa čini 10% etiopskog bruto domaćeg proizvoda, i više od 15 miliona ljudi (25% stanovništva) živi od sektora kafe. Etiopija uzgaja sve vrste žitarica, kikiriki, kafu, čaj, cveće, kao i voće i povrće. 2002. Etiopija je izvezla 29,000 tona voća i povrća i 10,000 cveća.

Etiopija je prva zemlja u Africi i među prvih deset na svetu po stočarstvu. Ovaj sektor uključuje 35 miliona goveda, 12 miliona ovaca i 10 miliona koza. Sa 3,3 miliona košnica Etiopija je prva zemlja proizvođač i izvoznik meda i pčelinjeg voska u Africi.

Industrija je na prvom nivou razvoja i čini oko 15% bruto domaćeg proizvoda. Industrija se uglavnom bavi proizvodnjom prehrambenih proizvoda, tekstila, odeće, kožne odeće, cipela, tašni, drvna industrija (Etiopija poseduje 2,5 miliona hektara šume), proizvoda od kaučuka i plastike, hemijskih proizvoda, sastavljanje automobila i karavana.

[uredi] Politika

Funkcionisanje etiopskih institucija je određeno ustavnim tekstom potvrđenim i ratifikovanim decembra 1994. i koji je stupio na snagu 22. avgusta 1995.

Izvršna vlast se sastoji iz dva doma Narodne skupštine, sastavljene od 548 poslanika koji se biraju svakih pet godina i zaduženi su za donošenje zakona, finansije i budžet. Federalna skupština se sastoji od 108 poslanika koje biraju predstavnici regiona i ima prvenstveno ulogu zaštite ustava.

Izvršna vlast ima veće nadležnosti i čine je predsednik i premijer. Predsednik ima počasnu ulogu i nema stvarnu moć. Bira ga narodna skupština na šest godina. Sadašnji predsednik je Girma Volde-Gijorgis Luča, poreklom Oromo, izabran u oktobru 2001. Premijer vodi politiku zemlje, on bira osamnaest člana svog kabineta. Bira ga partija koja ima većinu u skupštini, ima mandat na pet godina koji može da se obnovi jednom. Sadašnji premijer je Meles Zenavi.

Sudska vlast počiva na Federalnom vrhovnom sudu, koji je ustavom odvojen od zakonodavne i izvršne vlasti.

[uredi] Spoljašnje veze

• Parlament Etiopije zvanični sajt

Države i teritorije u Africi

	Severna	Alžir · Egipat · Zapadna Sahara · Libija · Maroko · Sudan · Tunis
	Zapadna	Benin · Burkina Faso · Gambija · Gana · Gvineja · Gvineja Bisao · Zelenortska ostrva · Liberija · Mali · Mauritanija · Niger · Nigerija · Obala Slonovače · Senegal · Sijera Leone · Togo
	Centralna	Angola · Demokratska Republika Kongo · Ekvatorijalna Gvineja · Gabon · Kamerun · Republika Kongo · Sao Tome i Principe · Centralnoafrička Republika · Čad
	Istočna	Burundi · Eritreja · Etiopija · Zambija · Zimbabve · Kenija · Komori · Madagaskar · Malavi · Mauricijus · Mozambik · Ruanda · Sejšeli · Somalija · Tanzanija · Uganda · Džibuti
	Južna	Bocvana · Južnoafrička Republika · Lesoto · Namibija · Svazilend
Zavisne teritorije UK: Britanska teritorija Indijskog okeana · Sveta Jelena · Francuska: Majot · Reinion · Rasejana ostrva · Portugalija: Madeira · Španija: Kanarska ostrva · Španske suverene teritorije