Zvonimir Vučković

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Zvonimir Vučković

General Mihailovic i kapetan Zvonko Vuckovic.jpg
Pranjani, 1. avgust 1944. General Draža Mihailović i kapetan Zvonko Vučković. Neposredno posle ovog, devet dana kasnije, Vučković će, kao oficir za vezu sa Saveznicima, odleteti za Italiju

Lični podaci
Datum rođenja 6. jul 1916.
Mesto rođenja Bijeljina (Austrougarska)
Datum smrti 21. decembar 2004.

Zvonimir-Zvonko Vučković (rođen 6. jula 1916. Bijeljina, Austrougarska - umro 21. decembra 2004. Kalifornija, SAD) je bio poručnik u Kraljevoj gardi vojske Kraljevine Jugoslavije i komandant 1. ravnogorskog korpusa Jugoslovenske kraljevske vojske u Otadžbini za vreme Drugog svetskog rata. Godine 1942. proglašen je za vojvodu takovskog. Bio je jedan od vodećih ličnosti četničkog pokreta Draže Mihailovića. Posle rata važio je za istaknutog političkog emigranta.[traži se izvor od 07. 2013.]

Biografija[uredi]

Rođen je sredinom Prvog svetskog rata u Bijeljini u hrvatskoj porodici od oca Petra Prkića i majke Anke. Otac mu je bio rodom iz Vareša a majka Dalmatinka iz Makarske. Oni su se trbuhom za kruhom doselili iz pasivnih hrvatskih krajeva u plodnu ravnicu zvanu Semberija. Otac mu je ubrzo otvorio knjižaru od koje je cela porodica živela. U braku koji je trajao pet godina, roditelji su mu imali dvoje dece, Zvonimira i njegovu sestru Mirjanu. Otac mu je umro 1920. godine od tuberkuloze, kojoj u to vreme nije bilo leka. Majka Anka je u svojoj dvadeset i četvrtoj godini ostala udovica sa dvoje dece i mnogo krupnih dugova koji su se gomilali, kako zbog Petrovog bolovanja tako i zbog knjižare koju je on otvorio u Bijeljini.

U Zvonkovo rodno mesto krajem 1921. godine stigao je potpukovnik Aleksandar Vučković, na čelu bataljona srpske vojske. Upoznao se sa Zvonkovom majkom u knjižari gde je svakodnevno kupovao novine. Od ljubavi na prvi pogled za nepunih godinu dana stigli su pred oltar. Zvonkov očuh je bio rodom iz Vranja. Godine 1923. premešten je iz Bijeljine u Kotor, gde se seli i cela porodica. Tu je Zvonko završio osnovnu školu i naučio da čita i piše. U Kotoru su živeli pune četiri godine, gde mu se rodila druga sestra Jelisaveta.

Očuh mu je dobio novu dužnost 1927. godine da formira novu podoficirsku školu u mestu Bileća u Hercegovini. U Bileći mu je umrla mlađa sestra od zapaljenja mozga. Majka Anka, koja je bila u podmakloj tudnoći, teško je podnela tu vest ali je mu je na kraju 1927. godine donela na svet, brata Micka.

Godine 1930. očuh mu je dobio premeštaj u Zagreb. Sa navršenih petnaest godina Zvonko je primljen u Beogradu 1. oktobra 1931. godine u Vojnu akademiju sa 61. klasom koja je brojala tri stotine pitomaca iz svih delova kraljevine. Prvog oktobra 1936. godine završio je sa još dvesta pedeset i jednim pitomcem 61. klasu Niže škole Vojne akademije i proizvedeni su u čin potporučnika. Posle pet godina zajedničkog školovanja i surove discipline, rastao se od drugova od kojih mnoge više nije nikada video. Usvojena mu je molba da služi u Zagrebu.

U Zagrebu, gde su mu živeli roditelji, raspoređen je u trideseti artiljerijski puk „Kraljević Tomislav“, koji se sastojao od četiri baterije od kojih je svaka imala četiri poljska topa. U mirno doba puk je brojao oko šesto vojnika i trista konja. Zvonko je bio određen za vodnika četvrte baterije i glavna dužnost mu je bila da uči regrute kako da gađaju iz topova i kako da jašu konje u zaprezi.

Posle šest godina zapostavljanja, zbog toga što se protivio šestojanuarskoj diktaturi, Zvonkov očuh je položio ispit i proizveden u čin generala i premešten u Varaždin. Zvonko je u isto vreme premešten na dužnost u Vojno-geografski institut u Beogradu. Tu je u sledećih šest meseci, u tvrđavi na Kalamegdanu, završio topografski kurs sa grupom od trideset mlađih oficira. Posle kursa bio je upućen na praktične radove, prvo na severu, a onda na zapadnu granicu zemlje, gde je jugoslovenska vojska pravila odbrambena utvrđena. U zoru 5. septembra 1939. godine umro mu je očuh Aleksandar u vojnoj bolnici u Petrovaradinu.

Drugi svetski rat[uredi]

Septembra 1939. godine, u isto vreme kada mu je umro očuh, Hitler i Staljin napali su Poljsku i time izazvali veliki svetski rat. Zvonko je odmah posle pogreba, podneo molbu za premeštaj u Beograd i brzo dobio odobrenje na novoodređenu dužnost u konjički divizion artiljerijskog puka Kraljeve garde. U Kraljevoj gardi bio je nerazdvojan sa svojim klasnim drugovima sa Vojne akademije Momčilom Smiljanićem i Savom Konavlikom.

Trojni pakt i bekstvo u Grčku[uredi]

Kada je Momčilo saznao 9. marta 1941. godine, od svog brata Miloja Smiljanića, koji je bio pomoćik ministar inostranih dela Aleksandra Cincar-Markovića, da Jugoslavija namerava da pristupi Trojnom paktu i da nema druge alternative. Klasni drugovi, oficiri Kraljeve garde Momčilo, Zvonko i Sava kao protivnici proosovinske politike, ispalnirali su bekstvo u Grčku sa željom da se prijave u grčku vojsku kao dobrovoljci i bore protiv fašističke Italije.

Poručnik Vučković je sa svoja dva druga prešao ilegalno jugoslovensko-grčku granicu 15. marta 1941. godine. Posle prelaska granice, krenuli su u pravcu grčke karaule, grčki stražari su obavestili svoje pretpostavljene o dolasku jugoslovenskih oficira. Kasnije je stigao grčki obaveštajni oficir kapetan Kucagaris koji ih je sproveo u štab Druge armije u Solunu. U Solunu su ostali četiri dana, posle čega su se uputili u Atinu u grčku Vrhovnu komandu, gde su odmah po dolasku podneli molbu za prijem u dobrovoljce.

25. marta 1941. godine Jugoslavija je pristupila Trojnom paktu. Međutim, posle dva dana, grupa jugoslovenskih oficira, iza kojih je u stvari stajala engleska obavestajna služba, izvela je vojni udar, zbacila je Vladu i dovela maloletnog kralja Petra II na vlast. Zbog novonastale situacije, Vučković je sa svoja dva druga napustio Atinu i krenuo za Beograda 4. aprila sa jedinom željom da stanu na branik svoje otadžbine.

Aprilski rat[uredi]

6. aprila 1941. godine, Hitler je napao Jugoslaviju i Grčku. U Beograd su stigli posle bombardovanja i na licu mesta zatekli su užas razrušenog grada. Vučković se pridružio svojoj jedinici u Južnom Banatu, čiji je ratni raspored bio petnaestak kilometara udaljen od Pančeva, oko sela Vojlovica. Banatska kampanja trajala je tri dana, posle čega su dobili naređenje da se povuku na desnu obalu Dunava.

Prvi put su osmotrili neprijateljsku motorizovanu kolonu na drumu ispred Lazarevca. Ali pre nego što su napunili topove iz štaba je došlo naređenje da ne otvaraju paljbu, već da se iz taktičkih razloga povuku prema manastiru Bogovođi. 16. aprila, stiglo im je novo objašnjenje iz štaba da je sa neprijateljem zaključeno primirje.

Ravna gora[uredi]

Poručnik Vučković izbegao je posle neuspelog rata zarobljeništvo. U Beogradu 23. juna 1941. godine Zvonko je tajno saznao od svog klasnog druga Vladimira Nikolića da preko ilegalne Komande Beograda ima vezu sa Mihailovićevim štabom. Nikolić je obavestio Zvonka, da je pokret otpora počeo da se organizuje početkom maja negde na prostoru između Rudnika i Suvobora. Grupa oficira, podoficira i vojnika Jugoslovenske vojske, među kojima je generalštabni pukovnik Dragoljub Mihailović bio je najstariji po činu, odbila da prizna kapitulaciju i prebacila se sa planina Istočne Bosne, preko Drine u Zapadnu Srbiju, sa namerom da produži otpor. Vučković je bio zatražio od Nikolića da mu da odmah vezu sa Mihailovićem kako bih krenuo u šumu da se bori protiv okupatora. Posle primljenih instrukcija Vučković je tajnim kanalima stigao na Ravnu goru 27. juna 1941. godine i stavio se na raspoloženje generalštabnom pukovniku Dragoljubu Mihailoviću.

Takovski vojno-četnički odred[uredi]

Početkom septembra 1941. godine, Draža je izdao naređenje poručniku Vučkoviću da u Takovskom srezu obrazuje jedan samostalan odred. Vučković se sa deset boraca uputio u pravcu Takovskog sreza, koji je tada brojao šesnaest opština, a svaka opština po dva-tri sela. Zvonko je za šesnaest dana uspešno izvršio regrutovanje dobrovoljaca u selima Brajići, Teočin, Brezna, Pranjani, Brusnica, Grabovica, Lunjevici, Jablanica itd. Po uspešno obavljenom poslu Zvonko je svoj novi odred od oko 150 boraca priveo komandantu Draži na pregled u selu Brajići.

Ustanak[uredi]

Dogovor o napadu na Nemce u Gornjem Milanovcu postignut je na sastanku između četnika i partizana u selu Lunjevici. Vučković je na sastanku u selu Lunjevici sa partizanima, postavljen za komandanta ove četničko-partizanske akcije protiv Nemaca, a partizanski vođa, učitelj Milan Rakić za njegovog zamenika. Početak napada na Gornji Milanovac određen je 28. septembra 1941. za tri sata ujutru. Zvonkov Takovski četnički odred uspešno je likvidirao nemačako stražarsko uporište u kafani na ivici varoši i tom prilikom zarobili su dvanestoricu Nemaca. Ali partizanska glavnina nije imala sreće, Nemci iz škole primetili su partizane kako brisanim prostorom se privlače prema utvrđenoj školi. Zasuli su ih vatrom i prikovali za zemlju. Četnici su im pritekli u pomoć otvarajući paljbu na Nemce. Posle izvesnog vremena, poručnik Vučković je ponudio opkoljenim Nemcima da se predaju, što su oni i prihvatili. Zvonko je sa svojim četnicima zarobio oko stotinak Nemaca, koje je kasnije sproveo na Ravnu goru.

Takovski četnički odred pod komandom poručnika Zvonka Vučkovića učestvovao je u borbama za oslobođenje Čačka 30. septembra i 1. oktobra 1941. godine. Takovski odred je pred sam napad na Čačak brojao oko 200 boraca i posedovao deset puškomitraljeza „zorka“ zarobljenih od Nemaca. Napad na Nemce u Čačku naredio je pukovnik Draža Mihailović, vođa ustanka, 29. septembra 1941. godine odredivši za komandanta operacije kapetana Jovana Deroka. Tog dana kapetan Deroko je sa Ravne gore sišao u tek oslobođen Gornji Milanovac, a zatim je zajedno sa poručnikom Zvonkom Vučkovićem i njegovim Takovskim odredom produžio prema Čačku. Kapetan Deroko i poručnik Vučković prisustvovali su na sastanku oficira u selu Preljina ujutru 30. septembra 1941. godine na kojem je napravljen plan napada na Nemce u Čačku. Takovski četnički odred pod komandom poručnika Zvonimira Vučkovića je tokom 30. septembra 1941. godine učestvovao sa ostalim četničkim odredima u borbama protiv Nemaca sa ciljem zatvaranja svih prilaza gradu, predveče su četnički odredi opkolili Čačak. Oko 21 čas četnici su krenuli u sveopšti napad na grad. Oko dva časa posle ponoći združeni četnički odredi, a među njima i Takovski odred pod komandom poručnika Zvonka Vučkovića, pregazili su Zapadnu Moravu i udarili Nemce sa čela. Oko sedam časova ujutru 1. oktobra 1941. godine četnici su oslobodili Čačak, Nemci su probili četnički obruč i otpočeli povlačenje prema Kraljevu. Poručnik Vučković sa svojimo odredom nastavio da napada Nemce koji su odsupali pod borbom putem za Kraljevo. Tokom nemačkog povlačenja, tri aviona štuke su bombardovale i mitraljirale četnike koji su gonili Nemce do Kraljeva.

Kačarski odred, kojim je komandovao major Miodrag Palošević i Takovski odred pod komandom poručnika Zvonimira Vučkovića dobili su 3. oktobra 1941. godine naređenje od vođe ustanka, pukovnika Draže Mihailovića da iz Gruže i sa Rudnik (Gornji Milanovac)a sprečavaju nemačke pokušaje da se iz Kragujevca i Topole probiju na oslobođenu teritoriju. Delovi Vučkovićevog Takovskog četničkog odreda, Majdanska četa pod komandom narednika Slavka Cvetića napala je Nemce u Stragarima u noći između 3. i 4. oktobra 1941. godine i tokom kraće borbe naterala celu posadu od oko 50 Nemaca na predaju. Poručnik Vučković je u ranu zoru 4. oktobra izvršio pregled zarobljenih Nemaca i naredio naredniku Cvetiću da ih sprovede na Ravnu goru. Vučkovićev Takovski odred je za kratko vreme zarobio dve kompletne nemačke posadne čete, jednu u Gornjem Milanovcu, a drugu u Stragarima. Zbog ova dva slučaja, Vrhovni zapovednik nemačkih okupacionih snaga u Srbiji general Franc Beme izdao je naredbu svojim jedinicama u kojoj zabranjuje vođenje pregovora sa ustanicima i predaju istim. Ova naredba je značila da nemački vojnici u Srbiji treba da se bore do poslednjeg metka. Poručnik Vučković je svoj Takovski odred rasporedio ispred varošice Rudnik (Gornji Milanovac) i zatvorio put kojim bi Nemci iz pravca Topole mogli da pokušaju proboj u oslobođeni deo Šumadije. Nemači bataljon ojačan parom bornih kola kranuo je iz Topole sa ciljem oslobođenja nemačkih vojnika zarobljenih u Stragarima. Nemačka kolona približila se položajima Takovskog odreda ispred Rudinika popodne 4. oktobra 1941. godine. Poručnik Vučković naredio je plotunsku vatru po neprijatelju, posle čega se razvila borba. Nemci su se brzo pribrali i otpočeli artiljerijski napad, koji je bio bez uspeha jer su granate prebacivale četničke položaje. Tokom noći i četnici i Nemci su ostali na svojim položajima. Oko pet časova ujutru Nemci kreću u nov napad i bacaju četnike u varošicu Rudnik. Četnici zaštićeni zidinama kuća sa ivice varoši dejstvuju po nemačkoj pešadiji koja je nastupila brisanim prostorom i pretrpela znatne gubitke. Nemci, ponovo zastaju i upotrebljavaju artiljeriju, čije haubice bombarduju Rudnik (Gornji Milanovac). Nemačka kolona koja je krenula iz Kragujevca probila se u Gornji Milanovac i nastupila prema varošici Rudnik, terajući ispred sebe grupu civila kao taoce. Takovski odred se našao izmeđy dve neprijateljske kolone i odlučuje na povlačenje. Vučković u nemačku pozadinu šalje tri trojke pod komandom kaplara Budimira Obradovića, koji u noći između 5. i 6. oktobra uspevaju da sa zavežljajima bombi unište gusenice na dva nemačka borbena oklopna vozila ispred varošice Rudnik. Nemci su opljačkali i spalili Gornji Milanovac i Rudnik. Obe nemačke kolone napustile su Rudnik u zoru 6. oktobra, ostvaljajući dva oštećena oklopna vozila, a četnici su ponovo zauzeli Gornji Milanovac i Rudnik. Ova oklopna vozila su četnici opravili i koristili u napadu na Nemce u Kraljevu.

Brezna, marta 1944. Američki OSS kapetan Džordž Musulin i kapetan Zvonimir Vučković, uoči izgradnje improvizovanog aeorodroma u selu Pranjani.

Nemačka kolona ojačana tenkovima i atriljerijom krenula je iz Kragujevca u ranu zoru 14. oktobra 1941. godine terajući grupu civila ispred sebe kao živi štit. Četnici su primili borbu već kod sela Drača, tada je poginuo poručnik Blagoje Stojančević. Nemci su nastavili sa napredovanjem, ali su četnici ponovo primili borbu kod sela Bare, tada su uspeli da unište deo nemačke baterije. Novi napad Nemaca otpočeo je u ranu zoru 15. oktobra 1941. godine, Gledićki i Gružanski odred primili su borbu u predelu Malog Vrha i sela Vidići, tada je poginuo komandant Gledićkog četničkog odreda poručnik Miša Mojsilović. Kao težište odbrane Gornjeg Milanovca, major Palošević je izabrao dominirajuću kosu zvanu Rapaj Brdo, sa koje se desetak kilometara istočno od Gornjeg Milaonovca kontroliše prilaz gradu. Na Rapaj Brdu Takovski četničko odred pod komandom poručnika Zvonimira Vučkovića ukopao se u plitke rovove očekujući nastup nemačke kolone iz pravca Kragujevca. Vučković je po instrukcijama kapetana Jože Peveca iz Vrhovne komande naredio da se avionske bombe zaplenjene u Čačku postave u plitke jame na sred puta ispod Rapaj Brda. Jedan kraj žice četnici su vezali za upaljač bombe, a drugi kraj držao je skriven vojnik dvadeset metara dalje. Kada su nemački tenkovi naišli na minirani deo puta, kaplar Rade Živanović iz Takovskog odreda povukao je žicu i tom prilikom uništio je dva tenka, ali je na tom zadatku poginuo. Takovski odred primio je borbu, koja se zatim razvila sa obe strane druma na Rapaj Brdu. Takovski odred je krenuo u juriš i naterao nemačko desno krilo da odstupi. Nemci su krenulu u protiv napad, posle čega su četnici pretrpeli znatne gubitke i bili primorani na povlačenje tučeni artiljerijom i dejstvom jake mitraljeske vatre. Takovski odred je postavio odbranu prema Ravnoj gori, a Gledićki i Gružanski odred su nastavili sa napadima na dugu nemačku kolonu. Na dva kilometara od Gornjeg Milanovca u selu Nevade, dva su se nemačka tenka zaglavila u blatu čije su ih posade napustile pred četničkim jurišom. Četnici su i ova dva tenka osposobili i uputili na front u Kraljevu. Nemci su ušli u Gornji Milanovac opljačkali i ponovo spalili grad. Nemcima je bilo potrebno dva dana da iz Kragujevca dođu u Gornji Milanovac. U znak odmazde za gubitke koje su im četnici naneli 14. i 15. oktobra, za 10 poginulih i 26 ranjenih, Nemci su streljali veliki broj srpskih civila. Nemci su za tri dana u Kragujevcu streljali 7.800 Srba, od kojih je najveći broj streljan 21. oktobra 1941. godine: 7.300 Srba.

Bratoubilački rat[uredi]

Sporadični sukobi između četnika i partizana naglo su učestali krajem oktobra 1941. godine. Kada je novembra 1941. izbio građanski rat između Mihailovićevih jedinica i partizana, Vučković je razočaran razvojem u pokretu otpora napustio komandu, ali je 1. decembra preuzeo komandu svog odreda, jer je uvideo da glavnu krivicu za izbijanje bratoubilačke borbe nosi Komunistička partija Jugoslavije.

Dražin pratilac[uredi]

Vučković se tokom zime 1941./42. godine u svojoj zoni odgovornosti u takovskom kraju, starao o bezbednosti Dragoljuba Mihailovića, štiteći ga od nemačkih potera. Komandant Mihailović se kasnije uputio za Crnu Goru i usput obilazio četničke odrede u Sandžaku, Istočnoj Bosni i Hercegovini.

Prvi ravnogorski korpus[uredi]

Prilikom reorganizacije Jugoslovenske vojske u Otadžbini, u jesen 1942. Zvonimir Vučković je unapređen u čin kapetana i postavljen za komandanta Prvog ravnogorskog korpusa i odlikovan Karađorđevom zvezdom sa mačevima. Zvonko je pored Takova i Dragačeva dobio još dva sreza pod svoju operativnu nadležnost Požeški i Trnavski.

Svetosavski kongres[uredi]

Kongres u selu Ba je održaon na Svetog Savu 1944. godine. Draža je poverio organizaciju zbora narodnih predstavnika iz cela zemlje Zvonku Vučkoviću. Oko dve hiljade vojnika iz Kačerskog i Takovskog sreza su vršili neposredno osiguranje kongresa na gusto posednutim baškim bregovima. Zvonko je odredio i tražio da se postave rezervne snage u pripravnost na Rudniku, kod Valjeva, Užičke Požege i Čačka.

Vazdušni most[uredi]

Iseljeništvo[uredi]

Posle rata, Vučković se prebacio u Francusku i potom u Sjedinjene Države Amerike, gde radio inženjerske poslove u izvesnim metalnim industrijama. Između 1952. i 1956. bio je član uređivačkog odbora „Demokratske misli“, na čijem je čelu bio Adam Pribićević (18801957). Sarađivao je i u „Glasu kanadsih Srba“ i u „Našoj rečiDesimira Tošića. Od godine 1966. Vučković je biran za člana Glavnog odbora saveza Oslobođenje.

Vučkovićeva prva knjiga „Sećanja iz rata“ dobila je, od strane Udruženja srpskih pisaca i umetnika u Londonu, nagradu Slobodan Jovanović kao najbolja knjiga objavljena u 1977. godini. Vučković je 1980. godine objavio drugu knjigu „Od otpora do građanskog rata“. Preminuo je na dan kada je Skupština Srbije usvojila zakon o izjednačavanju prava partizana i ravnogorskog pokreta 21. decembra 2004.

Feliks[uredi]

Zvonimir Vučković je tokom rata izabrao svoje ratno ime: Feliks (koje je koristio prilikom slanja radio-šifrovanih poruka).

Izvori[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]