Ivan Gundulić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Ivan Gundulić

De Gondola.jpg
Ivan Gundulić

Datum rođenja: 9. januar 1589.
Mesto rođenja: Dubrovnik (Dubrovačka republika)
Datum smrti: 8. decembar 1638.
Mesto smrti: Dubrovnik (Dubrovačka republika)

Ivan Dživo Gundulić (ital. Giovanni Francesco Gondola, nadimak Mačica; 9. januar 15898. decembar 1638) je bio jedan od najznačajnijih pesnika srpskog porekla[1] u Dubrovačkoj republici. Poznat je po epu Osman, koji predstavlja najznačajnije delo dubrovačke književnosti i najuspeliji slovenski barokni ep[2], kao i po pastoralnom delu Dubravka. SANU ga je uvrstila među 100 najznamenitijih Srba. Referentne institucije u Hrvatskoj ga smatraju hrvatskim pesnikom.

Biografija[uredi]

Gundulić je rođen u vlastelinskoj porodici kao najstariji sin Frana Gundulića i Džive Gradić. Porodica Gundulić bila je poznata još u 13. veku, a njeni članovi obavljali su razne državno-administrativne poslove u Dubrovniku i okolini. Ivan Gundulić je imao tri sina, od kojih je jedan bio pesnik, a jedan maršal austrijske vojske.

Vek je proveo kao činovnik republike, skoro na svima položajima. Dva puta je bio knez u Konavlima, prvo 1615—1616, a drugi put 1619. godine[a]. Postaje senator[3] 1636. godine, a 1638. izabran je za člana Malog veća, ali je umro pre nego je stvarno ušao u to najviše upravno telo Republike. Osim toga postao je i član napuljske književne „Akademije dokonih“. Posle kratke bolesti umire decembra iste godine. Sahranjen je u franjevačkoj crkvi u Dubrovniku.

Potomci Gundulića bivaju proterani iz Dubrovnika kao Srbi-katolici početkom 20. veka.[traži se izvor od 11. 2014.]

20. maj 1893, službeni dan otvaranja spomenika Ivana Gundulića

Dela[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Ep Osman i Dubravka (Ivan Gundulić)

Dživo Gundulić je bio veoma plodan pisac, jedan od najznamenitijih pisaca dubrovačkog baroka. Već u mladosti Gundulić počinje da se bavi književnim stvaralaštvom, pretežno svetovnog karaktera. U narednom periodu manje se bavi stvaranjem dela svetovnog karaktera i počinje da piše dela duhovnog karaktera. Pišući, Gundulić veoma često u svojim delima koristi kopulaciju, književnu figuru koja je i danas nepoznata srpskom jeziku.

Njegova najvažnija dela su: ep Osman, pobožni spev „Suze sina razmetnoga“ i pastirska igra (pastorala) „Dubravka“. Napisao je veliki broj mitoloških drama. Sačuvane su kratke dramske scene „Dijana i Armida“, prerada „Proserpina ugrabljena“ i prevod „Arijadna“. Ostale su izgubljene. Pored toga, prevodio je i „psalme Davidove“, sedam na broju. Njih je štampao zajedno sa pobožnom pesmom „Od veličanstva Božijeh“.

Refleksivno-religiozni spev Suze sina razmetnoga, rađen prema „Suzama svetoga Petra“ od italijanskog pesnika Tansila, možda je njegovo najbolje delo, iako nije najveće. Štampan je u Veneciji 1622. godine, a drugo izdanje, zbog velike čitanosti, izlazi već naredne godine. Motiv je poznata biblijska priča o bludnom sinu, prikazana u monologu, snažnom pesničkom inspiracijom i u raskošnom ruhu renesansne poetike. Pesma je epska samo po dužini, u stvari tu nema epske radnje i pričanja događaja, već je cela pesma bolna i lična ispovest mladićkih grehova, saznanja i pokajanja. Verovatno da mu je biblijska ličnost poslužila kao zgodna alegorija za iskaz sopstvenih proživljavanja. Pesma je sva u lirskom zanosu, protkana filozofskim opažanjima o ništavilu telesnog zadovoljstva i prolaznosti sreće. Stil je veoma raskošan, pun lepih antiteza i metafora. Dikcija je krepka i uzvišena, u skladu sa predmetom. Sa čisto formalne strane Gundulić je uneo jednu novinu: strofu od šest stihova osmerca. Kao sva Gundulićeva dela, tako i ovo ima izvestan etički značaj, naime da život počiva na skromnosti i da je duhovno zadovoljstvo iznad čulnog i prolaznog.

„Dubravka“ je pastirska igra, ispevana pod uticajem italijanske pastoralne poezije. Prvi put je izvedena 1628. godine pred dubrovačkom publikom. U ovoj pastorali Gundulić slavi brak iz ljubavi, poštenje i čestitost. Ta etička misao je ovde predstavljena u alegoričnoj formi. Gundulić je predmet postavio na nacionalnu osnovu, jer se radnja odigrava u Dubrovniku. On je Dubrovčane prikazao simbolično: kao vile i pastire. Na dan sv. Vlaha, zaštitnika Dubrovnika, običaj je bio da najlepši momak uzme najlepšu devojku. Pastir Miljenko je taj momak, a devojka pastirica Dubravka. Sudije budu potkupljene i Dubravku dodele ružnom i starom Grdanu, ali zbog srdžbe Božije to bude na vreme otkriveno i Dubravka polazi za Miljenka. U početku pastorale hor pastira i vila slavi slobodu i jednakost „dubrave“ (Dubrovnika), a na kraju pastiri slave trijumf čiste ljubavi i poštenja nad materijalnim bogatstvom.

Srpske Novine: "Gundulićev spomenik" - Dubrovnik[uredi]

Novine srpske, službeni list Kneževine Srbije, u subotu 19. septembra 1892. godine na 1036 stranici pišu:

(Gundulićev spomenik) U maju mesecu 1893 godine otkriće se spomenik srpskom pesniku Gunduliću... U svoje vreme poslan je na ovu celj poveći prilog iz Beograda ali je spomenik izašao mnogo skuplje nego što se mislilo,i zato se naša braća Dubrovčani (Srbi) obratiše nama za pomoć...

Srpske novine u daljnjem tekstu navode darodavce iz Beograda i cele Srbije i mole da se još više Srba priključi ovoj akciji pa kažu:

Građanstvu preporučujemo da obilatim prilozima posvedoči svoje veliko uvažavanje prema uspomeni našeg velikog pesnika u Primorju.

[4]

Napomene[uredi]

  1. ^ Sačuvano je njegovo pismo od 19. juna 1619. godine u kome se žali na krijumčare vina na prostoru pod njegovim nadzorom.

Reference[uredi]

  1. ^ Grupa autora, 100 najznamenitijih Srba, Beograd,1993. g.
  2. ^ Aleksandar Milanović, „Kratka istorija srpskog književnog jezika“, Beograd. 2004. ISBN 978-86-17-11104-3. pp.
  3. ^ Ivan Gundulić / Kralj od pjesnika, ur. Dunja Fališevac, Mozaik knjiga, Zagreb, 2005. pp. 7;
  4. ^ Srpske novine (1892) Pristupljeno 20. 10. 2014.

Literatura[uredi]

  • Milan Rešetar, Gundulićev „Osman“, Bratstvo, XVIII, 1923.
  • Isidora Sekulić, Ivana Gundulića Suze sina razmetnoga, Dživo Gundulić, Suze sina razmetnoga, Beograd, 1979.
  • Miroslav Pantić, Poetika Gundulićevog „Osmana“, Miroslav Pantić, Susreti s prošlošću, Beograd, 1984.
  • Zlata Bojović, Dživo Gundulić kralj ilirske poezije, Beograd, 1990.
  • Zlata Bojović, Osman Dživa Gundulića, Beograd, 1995.

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :