Istorija Bosne i Hercegovine

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Istorija Bosne i Hercegovine
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg

Ovaj članak je deo serije o
istoriji Bosne i Hercegovine

Ova kutijica: pogledaj  razgovor  uredi
Kategorija: Istorija Bosne i Hercegovine

Praistorija[uredi]

Područje Glasinačke kulture

Najstarija praistorijska nalazišta u Bosni potiču iz mlađeg kamenog doba. To su Butmir kod Sarajeva, Donji Klakar kod Broda i Kraljevine kod Novog Šehera. Od njih je najviše proučen Butmir, koje je svetski poznato nalazište. Naselja čisto bronzanog tipa u Bosni nema; sva naselja s tim materijalom su dugotrajna, održavaju se kroz više vekova i perioda, a u njima je bronzano doba samo etapa. Od takvih poznata su pobliže naselja u okolini Sarajeva, posebno na Debelom Brdu, koja delimično obuhvataju razdoblje od kamenog doba, pa sve do rimskih vremena, zatim Varvara u prozorskom srezu i Cungar kod Cazina. U taj niz dolazi i vrlo važno sojeničarsko ili nakoljsko naselje kod Ripča, u bihaćkom kraju, i bogato, isto tako sojeničarsko, naselje u Donjoj Dolini, kod Gradiške, jedno od dosad najbogatijih na celom Balkanu. Halštatski period u predistoriji BiH zastupljen je vanredno bogatim nalazištima na Glasincu, u podnožju Romanije, gde je ogroman broj humki (oko 5.000) pun oružja, nakita, pribora i svakojakog drugog materijala. Nešto mlađa od Glasinca je nekropola ravnih grobova u Sanskom Mostu. Nekropola u Jezerinama kod Bihaća u najvećoj meri pripada latenskom periodu, a čisto latenska je ona u Ribićima.

Predrimsko i rimsko doba[uredi]

Za najstarije stanovništvo Bosne smatraju se Tračani, a poslije njih Iliri, koji su imali više plemena. Prve veze tih plemena sa svetom počinju preko grčkih kolonista sa dalmatinskih ostrva i iz Dirahijuma (Drača) i Apolonije (Pojana) iz Albanije. U 4. veku pre Hrista osnovana je na Neretvi veća grčka kolonija, Narona, koja je postojala nekoliko vekova i vršila veliki uticaj na svoje zaleđe. Sredinom 4. veka prodrli su Kelti u zemlje oko Save i u unutrašnjost Bosne i ostali su tu duže u nekim oblastima. Uticaj Kelta je primetan kod ilirskog plemena Japoda u Bosanskoj Krajini, oko Bihaća.

Kao istorijski činilac javljaju se ilirska plemena i njihova država tek oko 230. p. n. e. U to vreme, radi gusarenja svojih primorskih saplemenika, došli su u sukob s Rimljanima. Iz sukoba su se razvili ratovi i postepeno rimsko osvajanje unutrašnjosti Balkana. Oko 168. p. n. e. sva ilirska država (nazivala se »kraljevina«), bar što se tiče pristupačnih primorskih predela, bila je pod vrhovnom vlašću Rimljana. Ali, Rimljanima je trebao čitav jedan i po vek da potpuno pokore zemlju, koja je uporno branila svoju slobodu. Poslednji veliki ilirski ustanak savladan je tek 6-9. nove ere. Posle toga, godinama je trajao mir. Svojom poznatom administrativnom sposobnošću Rimljani su uredili zemlju nakon čega počinje proces romanizacije stanovništva. Romanizacija je bila intenzivnija u Primorju i duž reka Save i Neretve, kao i duž puteva, nego u teže pristupačnoj i opasnoj unutrašnjosti. Proces romanizacije bio je već toliko uzeo maha, naročito preko vojske, da od 3. veka Iliri sarađuju u poslovima carstva, daju svoje vojne zapovednike, od kojih neki čak postaju rimski carevi. To je vreme, koje Momzen naziva »ilirizacijom rimske vojske i uprave«. Pri definitivnoj podeli Rimskog carstva, 395, provincija Dalmacija je potpala pod zapadnu sferu uticaja. U provinciji Dalmaciji, čija je granica na istoku išla do Rudnika i do doline gornje Drine, nalazila se i čitava Bosna. Još pre propasti Zapadnog carstva (476.) Bosnu su osvojili Goti, ali su je napustili tridesetih godina 6. veka. Od tada je Bosna dugo vremena bila pod Vizantijom.

Srednjovekovna Bosna[uredi]

Knez Časlav i kralj Bodin[uredi]

Sredinom 7 vijeka Bosna je uglavnom bila naseljena slovenskim elementom. Car Konstantin Porfirogenit u De administrando imperio piše da su Bosnu naselili Srbi. Organizacija Južnih Slovena bila je plemenska i demokratska. Od 9. vijeka, uslijed opasnosti od stranih zavojevača, uređene su jače državne zajednice; na istoku kod Srba prema Bugarima, a na zapadu kod Hrvata prema Francima. Bosna je zadugo bila podijeljena u više nepovezanih župa, koje su podlijegale čas jednoj čas drugoj strani. Za vrijeme Časlava (931—960) i Bodina (1081 —1101) Bosnom je vladala jedna srpska dinastija. U 9. vijeku, završen je u njoj i proces pokrštavanja, kojem su se najduže odupirala gusarska plemena oko Neretve, Neretljani. Od početka 12. vijeka počelo je širenje Mađara na Balkan. Poslije zauzimanja Hrvatske (1102) i dalmatinskih gradova (1107—1110), oni su se okrenuli prema Bosni i nju su osvojili i nju (1136). Kako je došlo do toga, nije pobliže poznato. Zna se samo, da je to bilo vrijeme srpsko-mađarskog saveza i uskih porodičnih veza, stvorenih ponajviše radi zajedničke borbe protiv Vizantije. U Bosni su vladali banovi, koji su priznavali vrhovnu vlast mađarskoga kralja.

Prvi banovi[uredi]

Prvi poznati bosanski ban bio je Borić (11501163), koji je kao vazal Mađarske ratovao s Vizantijom u Braničevu. On je bio svrgnut s vlasti, jer je u dinastičkim borbama Mađarske bio na suprotnoj strani od kralja pobednika, Stefana IV. Bosna je tada za kratko vreme došla ponovo pod vrhovnu vlast Vizantije. Novi, u narodu veoma omiljeni ban Kulin (11801204), borio se uspešno zajedno s Mađarima i Srbima protiv vizantijske prevlasti. Inače je njegova mirna vladavina zapamćena kao doba sređenosti i blagostanja. Kulin je optuživan da je štitio bogumile, pa čak i da je i sam prešao u njihovu veru, ali se javnim odricanjem oslobodio neprilika. Njegovi naslednici, koji nisu imali njegovu vladarsku veštinu, imali su zbog toga velike probleme s papinskom kurijom i Mađarima, jer su dopuštali narodnoj crkvi nesmetan razvoj. Ban Matej Ninoslav (12331250) je čak odoleo jednom opasnom krstaškom ratu protiv njega i njegove zemlje. Jedva je ostao na vlasti i to pomoću izjava odanosti rimskoj crkvi.

Kotromanići[uredi]

Posle njegove smrti Bosnu su osvojili Mađari i podelili je na više oblasti. U užoj Bosni, tj. u oblasti oko izvora reke Bosne, ostao je na vlasti Ninoslavov rođak, ban Prijezda, koji se smatra osnivačem dinastije Kotromanića. U istočnoj Bosni, u oblasti Soli i Usore, vladao je od 1284. srpski kralj Dragutin, inače mađarski zet. Njegova kći Jelisaveta udala se 1284. za Prijezdinog sina Stefana I Kotromanića. Na osnovu te bračne veze, Tvrtko je pretendovao da nasledi celokupno srpsko kraljevstvo.

Šubići i Stefan II[uredi]

Za vreme borbi za presto u Mađarskoj, pošto je Arpadova dinastija izumrla, dolazi do velikog uticaja hrvatsko-dalmatinske porodice Šubića, koja se zalagala za to da Karlo Robert sedne na presto Ugarske. Glava te porodice, knez Pavle Šubić, dobio je 1299. izvesne delove Bosne, a posle, osvajajući nove oblasti Bosne i potiskujući Stefana I, i čitavu njegovu oblast (1305). U Bosni je tada na vlasti bio ban njegov sin Mladen Šubić (13051322). Ali on nije znao da održi očeve tekovine. Bezobziran i nasrtljiv, on je okrenuo protiv sebe veliki deo suseda i podanika, a došao je u sukob i sa srpskim kraljem Milutinom i s mađarskim kraljem Karlom. U borbi s ovim drugim on je izgubio vlast, uklonjen je sa svog upravnog područja i odveden je u Hrvatsku. Kao pomagač mađarskog kralja protiv Šubića istakao se Stefan II Kotromanić, koji je nekoliko godina pre toga bio vraćen na očev presto kao Mladenov kletvenik. Stefan II je bio oprezan, ali aktivan vladalac. Obično je koristio nesreće i meteže drugih da ojača svoju vlast. Padom Šubića on se okoristio na zapadu svoje države uzimanjem delova Završja. Kad su posle smrti kralja Milutina nastale u Srbiji borbe za vlast, on je zauzeo Hum (1322—1326), i time se zamerio Nemanjićima. Car Dušan mu to nikada nije mogao oprostiti i četvrt veka kasnije (1350), preduzeo je vojni pohod na Bosnu, da povrati izgubljene teritorije.

Posle smrti kralja Dragutina i poraza njegovog sina Vladislava u Srbiji i na Rudniku (oko 1324.), Stefan je stavio pod svoju vlast i Soli i Usoru. Novi mađarski kralj, Ludvig Veliki, ukazivao mu je veliku počast i uzeo je njegovu kćer Jelisavetu za ženu (1353). Stefan II je ojačao Bosnu, ujedinio je od Drine do Cetine i Vrbasa, dao joj izlaz na more i tako snažnu i uglednu ostavio ju je 1353. svom nasledniku Tvrtku I.

Tvrtko I Kotromanić[uredi]

Tvrtko je bio najslavniji vladar Bosne, a po majčinoj liniji bio je Nemanjić. Njegov pradeda bio je srpski kralj Dragutin. Tvrtko je na presto došao mlad, sa petnaestak godina. Imao je mnogo neprilika prvih godina s Mađarima, koji su mu uzeli zapadni Hum kao miraz uz Jelisavetu (1357), i kasnije s pobunjenom vlastelom u zemlji, s kojom je bio i njegov brat Vuk (1366—1367). Kada je Tvrtko, pomoću Mađara, ugušio tu bunu, počeo je da sređuje odnose u zemlji, a 1374. je, u savezu s knezom Lazarom, pobedio Nikolu Altomanovića i dobio njegove oblasti - Podrinje i delove Raške. U Mileševi, na grobu Sv. Save, Tvrtko se krunisao 1377. za kralja Srba i Bosne: „Po milosti Božjoj kralj Srbljem, Bosni, Pomorju i Zapadnim stranama“. Od tog vremena Tvrtko je preuzeo ime/titulu Stefan i nije je se odrekao do kraja života.

Kasnije, 13781385, Tvrtko je svoju vlast proširio u trebinjskoj oblasti, Konavlima i severnoj Zeti. Iskoristio je borbe u Mađarskoj, do kojih je došlo posle smrti kralja Lajoša I (1382), i dobio je od njegovih naslednika Kotor. Posle je otvoreno pomagao bunu hrvatskih velikaša protiv Mađarske, i s knezom Lazarom bio saveznik napuljske dinastije. Knezu Lazaru je pomogao i u Kosovu (1389). Pred kraj života, 13881390, Tvrtko je nastojao zadobiti pod svoju vlast Dalmaciju, u čemu je i uspeo. 1. avgust 1390. zabeležena je prvi put njegova ponosna titula: »Kralj Raške, Bosne, Dalmacije, Hrvatske i Primorja«. Ali, usred tih uspeha, on iznenada umire oko 17. mart 1391., ostavivši kao i car Dušan, nedovršeno svoje veliko delo. Njegovi nasljednici gube Tvrtkove tekovine, dolaze u zavisnost čas od Turaka, čas od Mađara, i postaju ponekad oruđe svoje ojačale vlastele (Hrvoje Vukčić, Sandalj Hranić, Pavle Radenović i dr.).

Propast i turska najezda[uredi]

Bosna oko 1412. godine

Sinovac Tvrtkov, Dabiša, vladao je vrlo kratko (13911395), i ostavio je vladu u nasljedstvo svojoj slaboj kraljici Jeleni. Jedan jak upad Turaka u Bosnu, 1398, natjerao je velikaše, da na upravu zemlje dovedu nekog s više autoriteta. Tako je došao za kralja Stefan Ostoja. Od 1404. on je dobio kao kraljevskog protivkandidata Tvrtka II Tvrtkovića. — Bosna je otada bila često poprište građanskih borbi. Ni naočigled opasnosti od turske najezde, sebični i kratkovidni ljudi nisu mogli da obuzdaju svoje strasti i prohtjeve. Dva kralja u Bosni u isto vrijeme javljaju se više puta. Poslije Ostojine smrti (1418) javlja se kao kralj njegov sin Stefan Ostojić (1421), za vlade Tvrtka II Nekoliko godina kasnije, protiv istog Tvrtka, diže se 1432. drugi sin Ostojin Radivoj.

Za vrijeme tih borbi Srbi su od Mađara dobili Srebrenicu (1412), Dubrovčani su otkupili Konavle (1419, 1427), a što je najgore, Turci su ušli u zemlju i učvrstili se u gradovima Hodidjedu i Vrhbosni. Kralj Stefan Tomaš (1443. do 1461), koji je od svih nasljednika Tvrtkovih imao ponajviše državničkog, mogao je samo s bolom gledati neminovno srljanje u propast. Domaća vlastela držala je delimično otvoreno stranu Turaka i pozivala ih je u svoja razračunavanja kao pomagače i sudije, katolička oštra gonjenja gurala su bogomile u protivnike državnog poretka, Mađarska pomoć mogla se je dobiti samo uz skupe ustupke na račun državne samostalnosti i cjeline. Kralj Tomaš pokušao je da ženidbom svog sina Stefana s Jelačom, kćeri i nasljednicom despota Lazara, ujedini Bosnu i Srbiju za zajednički otpor Turcima, ali je taj pokušaj, i ako izveden, došao kasno. On je samo ubrzao katastrofu Srbije (1459), a domalo doveo i sultana protiv Bosne. Neslavno, bez ijedne borbe, Bosna je pala 1463. Nešto duže držala se Hercegovina, ali su i tu sablazne scene borbe između oca i sina podrivale snagu otpora. 1482. došla je najposlije i ona pod tursku vlast. — Mađari su pokušavali u više prilika, da preotmu Bosnu od Turaka. Oni su dali i jednog novog kralja, Nikolu Ujlaku-a (Iločkog) (14711477), preduzeli su i jedan uspješan pohod do Sarajeva, u kom se naročito odlikovao despot Vuk (Zmaj Ognjeni Vuk) (1480), ali to nije moglo izmijeniti neminovni razvoj događaja. Turci su prodirali stalno. Srebrenička banovina pala je 1512, Beograd 1521, i najposlije dugo i uporno branjeno bosansko Jajce 1528, i Turci su postali neosporni gospodari Balkana.

Dobar dio bosanskog plemstva bio je otprije u vezama s Turcima. Jedan dio bio je čak na njihovoj strani u borbi protiv katolika i Mađara. Stoga je on dosta lako prešao na islam (Hranušić, Hercegović, Borovinić, Branković, Vranešević itd.). Neki su to činili da očuvaju povlašteni položaj, neki iz ličnih motiva. — Turci su uveli u zemlju svoje agrarne uredbe i spahijski sistem, koji su se dosta brzo osjećali kao veliki pritisak na radni narod. Vjerska gonjenja javila su se dosta brzo i bila su često vrlo surova. Danak u krvi bio je strašan. Radi toga mržnja hrišćana protiv turske vlasti bivala je sve veća i bili su spremni na svaku političku kombinaciju protiv Turaka. Čak i pravoslavne vladike, kao Sv. Vasilije Ostroški, nisu se ustručavali ući u veze s Rimom, samo da bi se oslobodili turskoga jarma.

Osnivanje Sarajeva i sandžaka Bosna[uredi]

Skopsko-bosansko krajište 1455. godine

Napadi na Bosnu vršeni su uglavnom iz Skopskog krajišta (osnovanog još 1392.) koje je nadziralo sve okolne vazalne oblasti. Napadi su išli preko Zvečana koji je zauzet 1396. Napade su vodili udžbegovi ("begovi krajišnici") Ishak-beg i njegov sin Isa-beg Ishaković. Ovaj drugi 1448. (po drugima tek 1455.) osvaja tvrđavu Hodiđed i trgovište Saraj-ovasi ("Sarajsko polje") pod njim, u župi Vrhbosna, i tu uspostavlja svoj has ali sam nikada nije postao namesnik vilajeta Vrhbosna. Od 1457. on počinje da podiže svoje čuvene zadužbine u Sarajevu.

Bosanski sandžak nastaje 1463. nakon pogubljenja Stefana Tomaševića a za sedište mu je uzet novi grad Sarajevo. Obuhvatao je teritorije zauzete od bosanskog kralja, Pavlovića i Kovačevića, do tada osvojeni deo Hercegovine i ranije vilajete u Raškoj koji su bili has Ishak-bega (kasniji Novopazarski sandžak). Obim mu je smanjen iste godine u protivofanzivi kralja Matije Korvina. Ovde je isprva primenjen sistem subašluka a kasnije su osnovane nahije sa seraskerima. Da bi smirili nezadovoljstvo koje je kod sitnih plemića koji su prihvatili tursku vlast proizveo gubitak mnogih feudalnih prava, ali i osećajući se nesigurni od Ugara na svom novom posedu, Turci od 1465. do 1476. obnavljaju Bosansku kraljevinu u severnom delu Bosanskog sandžaka kao koridor prema Jajačkoj banovini. Ova nevelika formacija obuhvatala je oblast oko 6 gradova severno od Lašve. Na čelo joj je postavljen Matija (Radivojev) Kotromanić, renegat oženjen Turkinjom iz Stambola, sa rezidencijom u Vranduku. U ovoj oblasti nije bilo dvovlašća niti su tu delovale ikakve turske vlasti. Kako Matija nije mogao zadovoljiti bosanske vlastelinčiće on je svrgut negde pre 1471. i zamenjen Matijom Sabančićem, plemićem iz Vrhbosne. 1476. na mesto bosanskog kralja postavljen je Matija Vojsalić koji je imao nameru da ga priznaju i Ugari pa su mu iz tog razloga gradove opseli Turci. Izbavio ga je ugarski kralj ali to ujedno bi i to kraj bosanskog kraljevstva.

1470. osnovan je Hercegovački sandžak koji je proširen na račun Bosanskog. Sedište mu je u Foči. Oba sandžaka potpadaju pod rumelijskog beglerbega.

Posle osvajanja Husrev-bega osnovan je 1537. i Kliški sandžak. Ofanzivna uloga Bosanskog sandžaka tada je dodatno naglašena premeštanjem sedišta u Banja Luku 1553. gde je ostalo do 1663.

1579. osnovan je Karlovac sa namerom da se spreče upadi u Kranjsku i dalje. Kao odgovor na ovo, ali i u želji da se pojača eksploatacija podanika 1580. stvoren je Bosanski ajalet (tj. pašaluk). Prvi beglerbeg mu je Ferhat Sokolović. Osnovan je izdvajanjem Bosanskog, Hercegovačkog, Kliškog, Krčkog i Pakračkog sandžaka iz Rumelijskog a Zvorničkog i Požeškog iz Budimskog beglerbegluka. Nakon osnivanja ejaleta Bosna postaje njegova središnja oblast i matica.

Ustanci[uredi]

Ustanci u Bosni i Hercegovini bili su vrlo česti. Od njih je najvažniji ustanak vojvode Grdana, s kraja 16. veka, u vezi sa akcijom pape Klementa VIII, koji je hteo da pokrene širu borbu za oslobođenje balkanskih hrišćana.

Pred kraj 17. veka hrišćani Hercegovine pridružili su se, u velikom broju, mletačkoj vojsci, koja je ratovala protiv Turaka. Princ Eugen Savojski je1697. u smelom naletu prodro do Sarajeva, opljačkao ga je i odveo sa sobom veliki broj ljudi, delom kao roblje (muslimane), a delom kao prisilne koloniste (pravoslavne). Spomen o tom pohodu, usled toga, nije ostao mnogo slavan.

Opadanje moći Otomanske carevine[uredi]

U 18. vijeku Bosna i Hercegovina je postala periferna oblast Osmanskog carstva. Muslimanski redovi zbijaju se i postaju gušći, jer se u zemlju povlače potisnuti muslimani iz Slavonije i Dalmacije. Dokaz porasle muslimanske snage pokazuje donekle njihova pobjeda nad Austrijancima kod Banje Luke 1739. Ali 18. i 19. vijek su bili vreme naglog opadanja moći turske carevine. Posrnulost središta povlačila je za sobom i opadanje pokrajina. U Bosni je počela obijest pojedinih vezira, koja se odlikovala korupcijom i brutalnošću. 1777. je objavljeno pravo nasljedstva za spahiluke. Bosanski begovi videli su opadanje moći i krivicu za to pripisivali su novim reformama, koje tobože nisu u muslimanskom duhu, i Osmanlijama »Turkušama«, kao da su oni nosioci pokvarenosti. Stoga su od 19. veka počele česte borbe bosanskog begovata za lokalnu autonomiju, za čuvanje starog reda i za isključenje Turkuša iz službe u Bosni i Hercegovini. Od tih pokreta najznamenitiji je Husein-bega Gradaščevića, »Zmaja od Bosne«, kapetana grada Gradačca, 1831.. U vezi sa Škodra-pašom Bušatlijom on je krenuo protiv sultanove vojske i postigao je uspjehe. Ali nevješt i nadut, nije znao da se održi, i kad je 1832. na njega krenula nova carska vojska, potpomognuta od hercegovačkih begova, Husein je bio potučen i morao je da beži iz Bosne. Potpuni slom upornog i konzervativnog bosanskog begovata dovršio je Omer-paša 1851—1852.

Hercegovački ustanak[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Hercegovački ustanak

Od druge polovine 19 veka učestali su ustanci raje u Bosni i Hercegovini. Razloga je za to bilo više: agrarni pritisak, koji je od obligatnog uvođenja kmetovske trećine, od 1848., bivao sve teži, nesavesno prikupljani i veoma povišeni porezi, neposredni primeri oslobođenja Srbije i borba Crne Gore. U borbama begovata s Turkušama raju su pozivale obe strane, davale joj oružje i time podizale njeno samouverenje. Pored toga, bilo je i nacionalne agitacije. Hercegovački ustanak iz 1852. i 1857. pokrenuo je nesumnjivo crnogorski knez Danilo. Zatim je 1858. izbila Protina buna u Obudovcu. Ustanak Luke Vukalovića 1861. u vezi je s nacionalnom propagandom omladine i revolucionarnim planovima Italijana i Mađara. Poslednji veliki narodni ustanak iz 1875. uveo je u rat protiv Turaka Srbiju i Crnu Goru, a zamalo i Rusiju s Rumunijom. Taj veliki rat je završen Berlinskim Kongresom 1878., koji je dao Austrougarskoj mandat da okupira Bosnu i Hercegovinu. Austrougarska vojska je na osnovu tog mandata ušla u Bosnu, ali tek pošto je pretrpela velike gubitke u ljudstvu, naročito kod Doboja i Sarajeva, gde joj je otpor pružio Hadži Lojo.

Aneksija[uredi]

Austrijska uprava u Bosni trajala je 40 godina, 18781918. Da suzbije srpsku nacionalnu svijest, ona je s planom razvijala »bosanski« patriotizam i njegovala kult bosanske prošlosti. Sistematski je sijala mržnju između naroda, da ih, zavađene, lakše izigrava i onemogući za zajedničke akcije. 7/10 1908. proglašena je aneksija Bosne Austrougarskoj. To je izazvalo proteste pravoslavnih i muslimana u Bosni, o čijoj se sudbini rješavalo bez njihovog sarađivanja. U Srbiji je uzbuđenje radi tog akta dovelo do ratne opasnosti, u ostaloj Evropi, osim Njemačke, do opšte osude.

1910 Bosna i Hercegovina dobile su ustav i svoj sabor, podijeljen po konfesijama. U strahu od Srba, vlast je preduzimala često brutalne mjere protiv srpskih društava, čak i najnevinijih (1913, za vrijeme skadarske krize, bio je obustavljen rad u svim društvima, a neka su bila potpuno zabranjena) i protiv srpske štampe. 1914. spremani su veliki vojnički manevri u Bosni i Hercegovini. Na sam Vidovdan, priređivač tih manevra, austrougarski prestolonasljednik Franc Ferdinand sa suprugom, demonstrativno je priredio vožnju kroz sarajevske ulice; tom prilikom su oboje poginuli od revolverskih hitaca omladinca Gavrila Principa. To je dalo povod za veliki Svjetski Rat. U njemu je pravoslavni elemenat Bosne i Hercegovine trpio strahovite progone i stradanja. 3/11 1918. prestala je austrijska uprava u zemlji, a vlast je preuzelo Narodno Vijeće.

Literatura[uredi]

  • M. Prelog, Povijest Bosne, u 3 sveska. (Prvi dio je izvod bez naučnog aparata; drugi dio. 1463 do 1878, rađen je s naučnom literaturom.) Za stariju istoriju, dopada B. pod Turke, još je uvijek glavno djelo V. Klaića. Povijest Bosne (1882). (Narodna enciklopedija, V. Ćorović). Takođe vidi: Sima Đirković, Istorija srednjovekovne bosanske države, Beograd 1964. godine.

Spoljašnje veze[uredi]