Istorija srpskog naroda

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Slovenski narodi u 6. veku
Slovenski narodi u 7. veku
Srpska plemena u 8. veku
Slovenski narodi u 9. veku

Istorija srpskog naroda obuhvata prošlost Srba.

Zemlje koje danas naseljavaju Srbi pre njihovog doseljenja[uredi]

Zemlje koje danas naseljavaju Srbi pre njihovog doseljenja su dugo vremena bile deo velikog rimskog carstva. Stari narodi koji su naseljavali Balkansko poluostrvo (Iliri, Tračani i Kelti), pre dolaska rimskih osvajača živeli su plemenskim životom. Iliri su bili najbrojniji i naseljavali su najveći deo poluostrva. Pokušaji da stvore jaču državnu organizaciju neće uspeti (Teuta npr.). Na jadranskim ostrvima će biti više grčkih trgovačkih kolonija i preko njih će se širiti uticaj visoke grčke kulture prema unutrašnjosti poluostrva. Rimska osvajanja unutrašnjosti Balkana će biti okončana tek u 1. veku posle Hrista. Nakon toga ovi narodi će biti izloženi dugom procesu romanizacije. U kasnoj antici oni su bili uglavnom romanizovani, a i hrišćanstvo je odnelo pobedu nad paganizmom.

Godine 395. rimski car Teodosije I deli Carstvo na Istočno i Zapadno. Granica između istočnog i zapadnog dela išla je rekama Savom i Drinom, a zatim se spuštala prema Skadarskom jezeru. Ova granica će se nakon propasti Zapadnog rimskog carstva (Istočno rimsko carstvo će opstati još gotovo hiljadu godina), usled prodora raznih naroda na rimsku teritoriju, i dalje reflektovati, prvenstveno kao kulturna granica između evropskog istoka i zapada. Srpski narod naselivši se na teritorije s obe strane granice (na terenu simbolične, ali u očima onodobnih i sadašnjih velikih sila stvarne), naći će se raspet između evropskog istoka i zapada, na pravoj istorijskoj vetromašini.

Sloveni u staroj postojbini[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Prapostojbina Slovena

Stara slovenska postojbina je na prostorima istoku Evrope. Približne granice naseljenosti Slovenima su bile: oko rijeke Odre do srednjeg toka Volge, od Baltičkog mora do Karpata i srednjih tokova rijeka Buga, Dnjepra i Dona. Ostaci srpskih plemena sa tih prostora su Lužički Srbi.

U svojoj staroj postojbini Sloveni žive u rodovskoj zajednici. Prva poznata država koja je formirana na ovim prostorima je Samovo carstvo. Južni Sloveni (bliže Crnoga mora), zbog dodira sa razvijenijom grčkom-rimskom civilizacijom, će polako napuštati način života u rodovskoj zajednici. Sa stočarskog i lovačkog načina života postepeno prelaze na zemljoradnički.

U nauci se navode različiti razlozi slovenskih seoba. Najvjerovatniji je taj da su Sloveni bili primorani na raseljavanja povučeni velikom seobom naroda i hunskim napadima. Seoba Slovena je bio dugotrajan proces, mnogo duži nego što se smatralo u tradicionalnoj nauci. Srbi su najvjerovatnije naseljavali zapadnije krajeve slovenske prapostojbine.

Naseljavanje Slovena na Balkansko poluostrvo[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Slovensko naseljavanje Balkanskog poluostrva

Slovensko naseljavanje Balkanskog poluostrva otpočinje u 6. veku pljačkaškim upadima u Vizantiju Slovena naseljenih na levoj obali Dunava, a okončao se u prvoj polovini 7. veka dolaskom Hrvata i Srba i trajnim naseljavanjem velikog broja Slovena na Balkansko poluostrvo. Proces pozicioniranja pojedinih plemena i slovenskih grupa unutar poluostrva međutim trajao je još cela dva veka i okončan je krajem 8. i početkom 9. veka kada se javljaju i prve države kod Balkanskih Slovena.

Dolazak Srba na Balkansko poluostrvo[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Naseljavanje Srba na Balkansko poluostrvo

Starija istoriografija je uzimala, kao pouzdane, podatke koje je napisao vizantijski car Konstantin VII Porfirogenit o doseljenju Srba na Balkansko poluostrvo. Po njemu Srbi su u 7. vijeku naselili prostranu teritoriju: Rašku, Duklju, Bosnu, Travuniju, Zahumlje i Paganiju. Najsevernija primorska oblast koju su naselili Srbi bila je Paganija od Cetine do Neretve sa ostrvima Hvar, Brač, Korčula i Mljet. Od Neretve do Dubrovnika prostiralo se Zahumlje, dok se od Dubrovnika do Boka kotorske prostirala Travunija sa Konavljem, dok je najjužnija oblast naseljena Srbima Duklja od Kotora do Bojane.

Srpske zemlje pre Nemanjića[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srba pre Nemanjića

Podataka o prvim vekovima boravka Srba i uopšte Slovena na Balkanskom poluostrvu gotovo i da nema. Sredinom 9. veka Srbi predvođeni Vlastimirom (oko 850-862) i mnogobožačkim elementom u narodu podižu pobunu protiv Vizantije i stiču samostalnost. Na novu srpsku državu odmah su udarili Bugari, ali ih Srbi predvođeni prvo Vlastimirom, a kasnije i njegovim sinovima Mutimirom (862-891), Strojimirom i Gojnikom pobeđuju u dva rata. Tokom Mutimirove vladavine Srbi zvanično primaju hrišćanstvo između 870. i 874. godine. Mutimira nasleđuje Petar Gojniković (892-917), čiji vazal oblasni knez Zahumlja Mihajlo Višević pokušava početkom 10. veka da proširi srpske zemlje na Apeninsko poluostrvo. U prvoj polovini X veka vrhovni srpski arhonti pokušavaju da očuvaju svoju samostalnost u borbama Bugara i Vizantije oko prevlasti na poluostrvu. Bugarski car Simeon I osvaja celo Balkansko poluostrvo, zauzevši 924. godine i srpske zemlje. Posle njegove smrti Časlav Klonimirović 931. godine ponovo obnavlja jedinstvenu srpsku državu koja nestaje njegovom pogibijom u sukobu sa Mađarima oko 960. godine.

Novo središte srpske nezavisnosti krajem 10 i tokom 11. veka postaje Duklja, pod Jovanom Vladimirom (oko 995-1015) koji je bio Samuilo (976-1014) zet i vazal, a potom i pod Stefanom Vojislavom (1038-1050). Vojislavov naslednik Mihailo (1050-1081) uzdiže Duklju na rang kraljevine i ona 1077. godine postaje prva srpska kraljevina. Posle smrti Mihajlovog sina Konstantina Bodina (1081-1101) u Duklji nastaju sukobi oko vlasti u koje se uključuju i kraljevi vazali raški veliki župani. Sav teret borbe sa Vizantijom u 12. veku preuzimaju raški veliki župani koji sredinom 12. veka preuzimaju primat među srpskim zemljama na istoku. Kao posledica dinastičkih borbi među velikim županima na presto 1162. godine na vlast dolazi najstariji Nemanjin brat Tihomir čime počinje era Nemanjića u srpskoj istoriji.

Srpske srednjovjekovne države[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srbije u srednjem veku

Srbi pod osmanskom vlašću[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srbije u Osmanskom carstvu

Srbi u Habzburškoj monarhiji[uredi]

Etničko područje Srba i Južnih Slovena u Panonskoj niziji između 16. i 18. veka (prema Jovanu Cvijiću i dr Dušanu J. Popoviću)
Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Srbije pod Habzburškom monarhijom

Stvaranje modernih srpskih država[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Stvaranje modernih srpskih država

Kneževina Srbija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Kneževina Srbija

Kraljevina Srbija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Kraljevina Srbija

Srbi u XX veku[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srbi u XX veku

Srbija u Prvom svetskom ratu[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srbija u Prvom svetskom ratu

Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca/Jugoslavija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Kraljevina Jugoslavija

Srbija pod nemačkom okupacijom[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srbija pod nemačkom okupacijom

Etnogeneza[uredi]

Anatolij Aleksejevič Kljosov, biolog sa Harvarda, smatra da je srpski gen R1a1 star 12 hiljada godina i da je preteča svih Slovena.[1]

Najstariji dokumentovan podatak o srpskom imenu datira iz 69. ili 75. godine, u poznatoj knjizi Plinija Starijeg Poznavanje prirode gde nailazimo na srpsko ime u latinizovanom obliku - Serbi. On doslovno kaže: "A Cimmeria accolunt Maeotici, Vali, Serbi, Zingi, Psesii" (Pored Kimerana stanuju Meotici, Vali, Serbi, Zingi, Psesi). Topografija tla na kome se srpski etnički prvi put jasno imenuje jeste severoistočno od Bosfora kod Kimerana, Sarmata i Međana. Čitav vek posle ovog Plinijevog navoda (najkasnije 175. g.), nailazimo na pomen srpskog imena u delu Geografija velikog egipatskog naučnika koji je svoja dela pisao na starogrčkom jeziku, Klaudija Ptolemeja: Između Keraunskog planinskog venca i reke Ra smešteni su Orineji i Vali i Srbi). Pored ovog antropogeografskog podatka po kome pleme Srba obitava područje Zakavkazja u pontskom zaleđu, on daje još značajniji podatak da u Panoniji postoji i grad-naselje koji se naziva Serbinu). Ovaj „Srpski grad“ ili „Srbica“ ubeležen je na njegovoj mapi Donje Panonije ili Podunavlja negde u savskom porečju, na mestu današnje Gradiške, ili je moguće čak da ide i severozapadnije do Siska i Zagreba.

Moderna srpska nacija je mešavina starobalkanskih etnosa i Slovena (Konstantin Jireček – "Istorija Srba"). Verovatno je da su Srbi biološki više balkanski Romani nego Sloveni (Pavle Ivić – "Srpski narod i njegov jezik"). Srbi su, moguće je, poreklom Iliri koliko i Sloveni. Prva faza etnogeneze srpskog naroda, odnosno stapanje ove dve grupe, dogodila se u vekovima neposredno posle doseljenja Slovena na Balkan. Druga, intezivnija i masovnija faza, posledica je migracija, neposredno pre, za vreme i posle Turskog osvajanja Zapadnog Balkana (Sima Ćirković - "Srbi u srednjem veku"). Tamna kosa, nasuprot svetloj kod drugih Slovena, elementi narodne nošnje i običaji, posebno u dinarskom planinskom pojasu, tragovi su i znaci tog mešanja starobalkanskih etnosa i Slovena. Ovaj proces asimilacije nije karakterističan samo za Srbe već i za gotovo sve narode na Balkanu (Hrvati u dinarskom pojasu, Bugari, Makedonci, Albanci, Rumuni itd.) i u Evropi (starorimski filozof Seneka - "Teško da će se naći ijedna zemlja čiji su stanovnici autohtoni. Sve je to izmešano i jedno na drugo nakaljemljeno. Jedni su odlazili, a drugi dolazili").

Na području, koje se gotovo potpuno poklapa sa srednjovekovnom Raškom državom, u praistoriji je živelo ilirsko pleme Autarijati po kojima su dobili ime planina i reka Tara. Slovenski preci današnjih Srba bili su ekonomski i kulturno superiorni, živeli su u plodnim dolinama, rodovska i plemenska elita koja će kasnije dati kraljevske i velikaške porodice i crkvene jerarhe, bila je iz njihovih redova. Zbog toga je prevladao slovenski jezik koji će u moderna vremena postati, kao i drugde u Evropi, obeležje identiteta. Međutim, krajevi naseljeni Srbima puni su toponima koji svedoče o postojanju balkansko-romanske komponenete srpske nacije: u Raškoj su to planine Tara, Durmitor, Stari Vlah, reke Tara, Ibar, Drina, planina Romanija u Bosni kod istočnog Sarajeva, reka Neretva i planina Velež u Hercegovini, planina Rumija iznad Bara, visoravan, jezero i reka Vlasina na granici Srbije i Bugarske. U prezimenima se prepoznaje poreklo predaka: Drakulović-Drakulić (od Drakul), Kračunović-Kračunković (od Kračun - na rumunskom Božić), Radulović (od Radul). Naravno, i slovenski toponimi i koreni prezimena izuzetno su brojni: Bistrica, Morava, Toplica, Morača, Šumadija, Drenica, Kosovo, Slatina, Požega, Rudnik; Kovačević, Vlastimirović, Crnojević-Crnjanski, Vučković-Vukojević, itd.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]