Kanbera

Iz projekta Википедија

Grad Kanbera
Položaj u Australiji
Osnovne informacije
Površina:	805.6 km²
Stanovništvo:	339.900[1] (2002)
Gustina:	401.01/km²
Koordinate:	35° 20' 14" JG Š 149° 10' 41" IGD]Koordinate: 35° 20' 14" JG Š 149° 10' 41" IGD
Poštanski broj:	2610 Canberra Business Centre 2600 Canberra 2601 Canberra
Pozivni broj:	+61(0)2
Vremenska zona:	UTC+10 (Letnje vreme: UTC+11
Zvanična stranica:	http://www.act.gov.au
Politika
Gradonačelnik:

Kanbera (en: Canberra (kænbɹə)^[2]) je glavni grad Australije i sa populacijom od 339.900 stanovnika, predstavlja najnaseljeniji grad u unutrašnjosti Australije. Smešten je u Australijskoj prestoničkoj teritoriji, 300 kilometara južno od Sidneja i 650 kilometara severoistočno od Melburna. Za prestonicu Australije izabran je 1908. kao kompromisno rešenje između Sidneja i Melburna. Kanbera predstavlja neobičan australijski grad koji je od samog nastanka, planski građen. 1913. godine, na međunarodnom takmičenju Planskog uređenja i izgradnja grada, arhitekta Valter Grifin iz Čikaga proglašen je za pobednika. Prilikom planiranja izgradnje Kanbere, arhitekta je veoma obraćao pažnju na izgled samog grada i na vegetaciju koja se tada nalazila na tom prostoru. Zbog toga grad dobija laskavi naziv „Bush Capital“ (buš je australijski izraz za prirodu). Zbog Prvog i Drugog svetskog rat izgradnja je bila nekoliko puta prekidana. Posle 1945. usledili si ozbiljni i vidljivi radovi.

Reč Kanbera potiče iz jezika australijskih starosedeloca, Aboridžana, i znači „mesto za susret“.

Kao prestonica vlade Australije, u Kanberi su smešteni kuća parlamenta i vrhovni sud, kao i mnogobrojne vladine kancelarije i ustanove. Takođe u gradu se nalazi i nekoliko istorijskih i kulturnih nacionalnih znamenitosti Australije. Kanbera je jedna od najposećenijih gradova, kako za domaće tako i za strane turiste.

Sadržaj 1 Istorija 2 Geografija 2.1 Klima 2.2 Struktura grada 3 Vlada 4 Ekonomija 5 Demografija 6 Obrazovanje 7 Kultura 7.1 Umetnost i zabava 7.2 Mediji 7.3 Sport 8 Infrastruktura 8.1 Bolnice 8.2 Saobraćaj 9 Reference 10 Spoljašnje veze

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Istorija Kanbere.

Pre doseljavanja Evropljana, teritoriju današnje Kanbere naseljavali su plemena Ngunaual i Ualgalu. Arheološke istraživanja dokazala su da su prva naselje postojala 19.000 godina pre nove ere. Današnja Kanbera, nosi ime koje je stotinama godina starije od nje.

Evropski istraživači naselili su grad ranih 1820-ih godina. Od 1820. do 1824. iz Evrope bilo je poslato četiri ekspedicije. Kako arheolozi veruju, Dž. Johan Mor je bio jedan od prvih graditelja nove Kanbere. On je od starosedelaca otkupio veliku površinu grada. Ozbiljnija evropska naseljavanja desila su se krajem 19. veka.

Razvojem Novog Južnog Velsa, koji je za kratko vreme prerastao od mnogobrojnih sela do države prestonice, počela je debata između Sidneja i Melburna. Oba grada koja su se sve više razvijala, zahtevali su od vlasti Australije da postanu prestonice australijskog saveza. Kako je nadmetanje i rasprava sve više uzimala maha, došlo je do kompromisnog rešenja. Odlučeno je da se izgradi nova prestonica na teritoriji između Sidneja i Melburna. Dogovoreno je da će se tokom izgradnje grada, sve bitne državne poslove i funkcije odvijati naizmenično u Sidneju i Melburnu. Jedan od zahteva za izgradnju nove prestonice bio je udaljenost novog grada od Sidneja ne sme da bude manja od 165 km. Državni geomer Čarls Skrajvener došao je na ideju da se umesto izgradnje novog grada, iskoristi gradsko područje Kanbere koja je bila da zadovoljavajućoj udaljenosti a i ispunjavala je sve propise. 1908. vlasti iz Melburna i Sidneja složili su se da je Kanbera odlično područje za novu prestonicu. Zvaničnici su raspisali konkurs za uređenje grada. Konačno je 1. januara za najbolji projekat proglašena ideja Valter Burlej Grifina. 1913, Grifin dobija sredstva iz nacionalnog investicionog plana. 12. marta 1913. grad je službeno nazvan Lejdi Denmen. Svakog trećeg martovskog ponedeljka obeležavaju se dani Kanbere. Velike kapitalne investicije ulagane su u izgradnju grada. Zahuhtani odnosi u Evropi, i početak Prvog svetskog rata, a kasnije i Drugog, značajno su ugrozili razvoj projekta. Neke od planiranih institucija nikada nisu bile izgrađene; kao što je slučaj sa Rimo-katoličkom i Anglikanskom crkvom. Privremena vlada se u Sidneju i Melburnu zadržala do kasnih 1950-ih godina. Zbog toga su nastale brojne nesuglasice. Grad je pod hitno trebao da se završi kako bi se državne institucije konači i trajno preselile u Kanberu. Zbog toga je plan izgradnje promenjen.

27. januara 1972. Aboridžanska ambasada otvorena je u novoj prestonici. 9. maja 1988. i kuća parlamenta je zvanično počela da radi u novoj zgradi. Do decembra 1988 sve glavne državne institucije premeštene su u Kanberu. Prvi izbori za gradonačelnika odigrali su se u februaru 1989. na izborima je pobedila Rouzmeri Folet koja je ušla u istoriju kao prva žena Australije koja je bila na čelu vlade.

Kanberu je 18. januara 2003. zahvatio požar koji je odneo četiri ljudska života i uništio 491 kuća.

[uredi] Geografija

Grad Kanbera prostire se na 2396,54 km² i od okoline planinskog masiva Brindabela udaljen je 150 km. Nalazi se na nadmorskoj visini od 550 do 700 metara. Najviša tačka je planina Madžura – 888 metara. Ostale planine su planina Tejlor, Crna planina i planina Muga Muga. Pored planina, grad je okružen i eukaliptusovim savanama, pašnjacima, močvarama i suvim eukaliptusovim šumama.

Reka Molongo teče kroz sam grad gde je postavljena brana na jezeru Barli Grifin koje se nalazi u samom centru grada. Molongo se uliva u reku Marambidži, severozapadno od Kanbere i time usmerava tok reke prema gradu Hej. Reka Olbari spaja Molongo i hrastovske posede.

[uredi] Klima

Zbog velike količine vetrova i visoke vlažnosti koja dolaz sa obala, u Kanberi se razlikuju sva četiri godišnja doba. Topli kopneni vetrovi i hladni vazduh sa Tihog okeana, stvaraju umerenu klimu čije su karakteristik topla vrela leta i umerene hladne zime propraćene gustom maglom i učestalim mrazovima. Najtopliji dan u Kanberi bio je 1. februar 1968.^[3], kada je temperatura iznosila 40.2ºC. Najhladniji dan sa -10.0°C, bio je 11. jul 1971. Sneg je tokom zimskog perioda veoma redak. Javlja se skoro svake treće godine, ali u vrlo malim količinama koje se brzo otope. Oluja sa grmljavinom česta je u periodu između septembra i marta, dok su padavine najzastupljenije na proleće i leto.

Mesec	jan	feb	mar	apr	maj	jun	jul	avg	sep	okt	nov	de	godišnje
Sr. maks. dnevne temperature (°C)	27.8	27.1	24.4	19.9	15.4	12.2	11.3	12.9	16.0	19.2	22.5	26.1	19.6
Sr. min. dnevne temperature (°C)	13.0	13.0	10.7	6.7	3.1	0.9	-0.2	0.9	3.2	6.0	8.6	11.3	6.4
Izvor: Meteorološki zavod Australije

[uredi] Struktura grada

Kanbera je grad građen po projektu Valtera Grifina, koji je jedan od najznačajnijih američkih arhitekata 20. veka. Centar grada je sagrađen oko jezera Barli Grifin. Najznačajniji delovi grada su Jaralumla, Dikin i O'Mali gde su pretežno smeštene diplomatska predstavništva, Bradon, rajn Akton i Barton gde se nalaze glavne poslovne četvrti. Akton je četvrt gde se nalaze sve značajne škole, klinike, muzeji i istraživačke institucije. Najznačajnije ulice su Avenije Adelejd, Melburn, Kanbera, Ventvort, Kings, Komonvelt, Nortbarn, Limeston, i avenija Ferberi.

Grad Kanbera sa sastoji od niza gradskih i prigradskih naselja. Grad je podeljen u sedam oblasti od kojih je svaka podeljena na više zasebnih delova.

• Severna Kanbera, najviše naseljen tokom 1920ih i '30ih, i 1960ih, 15 predgrađa
• Južna Kanbera, naseljena 1920ih i '60ih, 12 predgrađa
• Voden Dolina, naseljena 1963, 13 predgrađa
• Belkonen, naseljena 1967, 25 predgrađa
• Veston Krik, naseljena in 1969, 8 predgrađa
• Tageranong, naseljena 1974, 19 predgrađa
• Gangalin, naseljena ranih 1990s, 7 predgrađa

[uredi] Vlada

Za više informacija pogledajte Politika Australije.

Australija je ustavna monarhija, sa parlamentarnim sistemom vlasti. Kraljica Elizabeta II je kraljica Australije, a njena uloga se razlikuje od pozicije koju ima u ostalim Krunskim zemljama Komonvelta. Politički centar Australije je Kanbera. U njemu se nalaze glavna sedišta sistema podele vlasti:

• Zakonodavna vlast: Parlament Australije, koji čine kraljica, Senat i Predstavnički dom; kraljicu predstavlja glavni guverner, čije su moći svedene na pristajanje na zakone.
• Izvršna vlast: Federalni izvršni savet, na čijem se čelu nalazi glavni guverner, kog "savetuju" izvršni savetnici; u praksi, oni koji stvarno savetuju guvernera su premijer i državni ministri.
• sudska vlast: Vrhovni sud Australije i drugi federalni sudovi. Usvajanjem Australijskog akta 1986, državni sudovi postali su formalno nezavisni od britanskog Pravnog komiteta državnog saveta.

Takođe Kanbera je sedište brojnih ministarstava i diplomatski centar u kojem su smeštene mnogobrojne ambasade.

[uredi] Ekonomija

Prema podacima iz jula 2006, nezaposlenost u Kanberi iznosila je 2.8% što je ispod nacionalnog nivoa na kojem ona iznosi 4.8%,^[4] i sa nedostatkom radne snage u pojedinim sektorima. Kao rezultat velike zaposlenosti, gde trgovački i komercijalni sektor zauzima značajni deo, trgovina u Kanberi je veoma razvijena, što doprinosi priliv značajne količine novca. Zbog toga Kanbera, od turizma, zarađuje više nego bilo koji drugi prestonički grad u Australiji^[5]. Prosečna nedelja zarada iznosi oko 1.208,50 australijskih dolara, dok na državnom nivou iznosi oko 1.043.10.^[6] Prosečna cena kuće u Kanberi, u junu 2005, iznosila je 352.500 dolara, što je niže nego u Sidneju ili Melburnu, ali viša nego u ostalim gradovim^[7]. Cena nekretnina su skočile od martovskih 375.00,00$ 2006, do 411.305,00$^[8] u novembru iste godine. Nedeljni zakup stana je viši nego u svim australijskim gradovima i teritorijama^[9]. Jedna porodica je u septembru 2006, za trosobni stan nedeljno morala da odvoji 320$. U drugim gradovima renta ne iznosi više od 300$ nedeljno, što predstavlja uštedu više od 1.000$ godišnje.^[10]

Glavna gradska „industrija“ su državna ministarstva i predstavljala su u periodu 2003-4, 26.1% bruto dohodka grada. Oko 40% zaposlenih Kanberana zaposleno je u vladinom sektoru i odbrani^[6][11]. Javni sektor zaposlenih u Kanberi uključuje i kancelarije vlade, finansijske sektore i poslove sa inostranstvom. Mnoge značajne vojne institucije smeštene su nadomak Kanbere uključujući i bivšu vojnu avio bazu koja je prodata međunarodnom aerodromu ali se i dalje koristi za prevoz važnih vojnih lica.

Poslovi vezani za nekretnine, građevinarstvo, bolnice i druptvene zajednice, obrazovanje najviše doprinose ekonomskom razvitku Kanbere. Veliki broj domaćih i inostranih posetilaca doprineli su razvitku turizma. Turista najviše ima na proleće i jesen. Sektembarski sajam cveća privlači brojne posetioce kako iz zemlje tako i iz inostranstva.

[uredi] Demografija

U Kanberi živi 323.004 stanovnika i gustina naseljenosti iznosi 401,0 stanovnik pa kilometru kvadratnom. Prema podacima iz 2001. 1,2% stanovništva je bilo aboridžanskog porekla dok je 21,6% rođeno van Australije. Najveći broj imigranata je došao iz država engleskog govornog područja, najviše Britanaca i Novozelanđana. Posle engleskog među stanovništvom najzastupljeniji su kineski, italijanski, hrvatski grčki i oko 5.000 Srba (od kojih svi ne govore srpski jezik).

Stanovništvo je relativno mlado, pokretno i obrazovano ljudi. Prosečna starost stanovnika je 32 godine. Samo je 8.3% onih koji su stariji od 65 godina. Između 1996. i 2001, čak 61.9% stanovnika se ili uselilo ili iselilo iz Kanbere što je najveća pokretljivost stanovništva u Australiji. Maja 2004, 30% ljudi iz APT, starosti 15-65 godina, posedovalo je fakultetske diplome.

Oko 63% Kanberaca izjašnjava se kao Hrišćani, dok je nešto manje od 9.500 ljudi koji pripadaju ne hrišćanskoj crkvi 62.000 ljudi izjašnjava kao ateisti.

Prema podacima iz 2002. godine, najviše lakših prekršaja izvršeno je upadom na tuđi posed i krađom motornih vozila. Godišnje se na svakih 100.000 ljudi ukrade između 630 vozila i izvrši 1961 krađa ili upad na posed. Teški zločini kao što su ubistva i pokušaj ubistva izimaju statistički 1,5 života na 100.000 ljudi, dok je taj broj na nacionalnom nivou 4,9. Procenat silovanih i seksualno uznemirenih je relativno mali i ispod je prosečnog broja.^[12]

[uredi] Obrazovanje

U Kanberi postoji dva univerziteta; Australijski nacionalni univerzitet (ANU) u Aktonu i Univerzitet u Kanberi u Brusu. Australijski nacionalni univerzitet osnovan je 1946. Zahvaljujući svom stručnom i efikasnom radu, proglašen je za jedan od najboljih univerziteta u svetu. Pored univerziteta, grad poseduje dve bogoslovije; Australijski katolički univerzitet (ACU) i koledž Svetog Marka.

Australijska vojna akademija i Kraljevski vojni koledž, Dantron nalaze se u unutrašnjosti Kanbere.

Do februara 2004, u Kanberi je postojalo 96 državnih i 44 privatne škole (ukupno 140 škola). Guverner APT, saopštio je da će tokom 2006, zatvoriti 39 škole, kako bi se time poboljšalo samo školstvo. To je jedan od prvih koraka u reformi školstva koja bi se po planu završio 2020. Zvaničnici su saopštili da će se do kraja 2008. sve planirane škole zatvoriti. Tada bi po rečima guvernera, trebalo početi sa otvaranjem super-škole (velikih javnih škola za decu do 12 godina), koje bi bile u potpunosti završene do kraja 2020. Mnogi su predložili da se osnovne škole i predškolske ustanove otvaraju blizu otvorenih javnih, travnatih površina, kako bi se se time poboljšala zdravstvena aktivnost najmlađih. Predškolsko obrazovanje nije još uvek obavezno, ali većina dece, pohađa predškolsko obrazovanje 12 sati nedeljno (koje je do 2006. bilo 10,5 sati). Osnovna škola se sastoji iz sedam razreda; deca od 1 do 6 godina pohađaju vrtić. Od 7 do 10 godine pohađaju srednnju školu, a u 11 i 12 godini pohađaju koledž. U Novom Južnom Velsu i Viktoriji srednja škola traje od 7 do 12 godine.

[uredi] Kultura

[uredi] Umetnost i zabava

Kanbera je sedište mnogobrojnih nacionalnih institucija kao što su muzeji Spomenik australijskog rata, Nacionalna galerija Australije, Galerija nacionalnih portreta sada smeštena u zdanje Starog parlamenta, Nacionalna biblioteka Australije, Nacionalna arhiva Australije i Nacionalni muzej Australije. Mnoga zdanja vlade, otvorena su za širu javnost. Tu spadaju zgrada parlamenta, Vrhovni sud i Kraljevska Australijska kovnica. Na zemljištu jezera Barli Grifin nalazi se spomenik kapetana Kuka i Nacionalni karilon. Takođe, veliki značaj imaju i Telstra toranj, Australijska nacionalna botanička bašta i Nacionalni zoološki vrt i akvarijum kao i muzej dinosaurusa Kvestakon – Nacionalni naučno-tehnološki centar.

Muzej i galerija Kanbere predstavlja riznicu lokalne istorije i umetnosti. Nekoliko istorijskih zdanja dostupna su javnosti; kao što su Majur Leniona i Tageranunga u dolini Tageranung, Muga-Muga, Blanderova koliba u Parksu, koje predstavljaju nekadašnji život ranih Evropljana. Na čuvenom Red Hilu ili Crvenom bregu, postoje kuće koje datiraju iz 1920-ih.

Kanbera poseduje mnogobrojna mesta gde se izvodi živa muzika i pozorišta, kao što su Teatar Kanbere i Levelin Hol. Ulični Teatar predstavlja i mesto na kome studenti muzičke škole sa Australijskog nacionalnog univerziteta stiču svoje znanje. Ulično pozorište, takođe je smešteno na ANU. Ono predstavlja jedan od početnih koraka u usavršavanju amaterskih umetnika glume i plesa. Muzički festival Stonfest Univerziteta u Kanberi ja najveći festival tog tipa. U svetu muzike liderski položaj imaju o Nacionalni folk festival i Kraljevski Kanbera Šou. Značajnu pažnju dobija i sajam automobila.

[uredi] Mediji

Kao glavni grad Australije, Kanbera je važan informativni centar mnogih australijskih partija, udruženja i organizacija, televizija i štapmanih medija, uključujući i Australijsku radiodifuznu agenciju. Mnoge važne informacije objavljuju se iz Kanberske pres galerije. Kanbera ima mnogobrojne novine od kojih su među najznačajnijim Kanbera tajms osnovane 1926. Takođe, Kanbera ima i dve državne televizije i tri komercijalne. Od oktobra 1995. u rad pušten je i Fokstel (Foxtel) pretplatnički tv paket. Televizijski program može se pratiti i putem satelita ili uz podršku kablovskog operatera. Od mnogobrojnig radio stanica izdvajaju se radio 2XXfm, 1RPH.

[uredi] Sport

Za više informacija pogledajte Sport u Australijskoj prestoničkoj teritoriji‎.

Kanbera je glavni administrativni sportski centar Australije. Najveći broj sportskih udruženja smešten je upravo u prestonici.

[uredi] Infrastruktura

[uredi] Bolnice

Kanbera poseduje dve velike javne bolnice. Veća bolnica Voden Voli Hospital sa 500 ležajeva nalazi se u Garanu, dok je manja bolnica, Kalvari Pablik Hospital, sa 174 kreveta smeštena u Brusu. Obe bolnice, opremljene su najsavremenijom opremom. Najveća privatna bolnica je Johan Džejms Memorijal bolnica smeštena u Dikinu. APT hitna pomoć je jedana od četiri hitne službe koja je na raspolaganju građanima Australijske prestoničke teritorije.

[uredi] Saobraćaj

Na ulicama Kanbere dominantni su automobili, kao najbrojnije transportno sretstvo.Kvalitetna putna infrastruktura i prosečna gustina stanovnika u Kanberi omogućavaju konforan saobraćaj. Razvijena je i taksi služba koju u Kanberi obavljaju nekoliko preduzeća.

Javni gradski transport obavlja ACTION. Takođe, pored državnog javnog gratskog preduzeća postoje i dve privatna preduzeća koja se bave gradskim prevozom putnika. Javni prevoz koriste samo 4,6% stanovnika australijske prestonice dok 5,5% ^[13] kanberaca na posao idu peške ili biciklom.

Avio saobraćaj obavlja se putem Aerodrom Kanbera koji Kanberu povezuje sa svim australiski prestonicama.

[uredi] Reference

[uredi] Spoljašnje veze

• Generalni turistički sajt Kanbere
• Zvanični turistički sajt Kanbere
  • Regionalne mape - ceo okrug
  • - Sajt vlade APT
• Pogled na pejzaš arhitektura Kanbere.
• Canberra & The Griffins; A Theosophical View
• Savršen grad? Takmičenje za najbolje plansko uređenje održano 1912
• Satelitski snimci sa Google Maps

Glavni gradovi Okeanije

	Australija	Australija · Ostrvo Norfok
	Melanezija	Istočni Timor · Fidži · Molučka ostrva i Zapadna Nova Gvineja (deo Indonezije) · Nova Kaledonija · Papua Nova Gvineja · Solomonska ostrva · Vanuatu
	Mikronezija	Guam · Kiribati · Maršalska ostrva · Severna Marijanska ostrva · Federalne Države Mikronezije · Nauru (nema) · Palau
	Polinezija	Američka Samoa · Kukova ostrva · Francuska Polinezija · Havaji · Novi Zeland · Niue · Ostrva Pitkern · Samoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Valis i Futuna

p • r • u Glavni gradovi u Australiji
Nacionalna i APT Kanbera NSW Sidnej NI Kingston (Ostrvo Norfok) NT Darvin Qld Brizbejn SA Adelejd TAS Hobart VIC Melburn WA Pert
Spisak gradova u Australiji

p • r • u Radio stanice u Kanberi
AM Stations	666 ABC Canberra  • Radio National 846  • 2KY 1008  • 2CA 1053  • 1RPH 1125  • 2CC 1206  • SBS Radio 1440  • Radio Lebanon 1647
FM Stations	Valley FM 89.5  • 1WAY 91.9  • ArtSound FM 92.7  • 2QBN 96.7  • 2XXfm 98.3  • Triple J 101.5  • ABC Classic FM 102.3  • ABC NewsRadio 103.9  • 104.7  • SBS Radio 105.5  • Mix 106.3
Radio stanice u Australiji: Adelejd • Brizbejn • Kanbera • Darvin • Hobart • Melburn • Newcastle • Pert • Sidnej•

p • r • u Zdravstvo u Kanberi
Državne bolnice	Voden Voli Hospital  • Kalvari Pablik Hospital
Privatne bolnice	Johan Džejms Memorijal Hospital  • Kalvari Prajvet Hospital  • Heltskoup
Šablon:Zdravstvo u Australiji

p • r • u Sportski timovi u Kanberi
Bejzbol	Claxton Shield: Australia Provincial
Košarka	WNBL: Kanbera Kapitals
Hokej na travi	AHL: Canberra Lakers • Canberra Strikers
Hokej na ledu	ALHL: Canberra Knights
Ragbi lige	NRL: Canberra Raiders
Ragbi unije	Super 14: APT Brumbies
Glavni članak: Sport u Australijskoj prestoničkoj teritoriji