Karađorđe Petrović
- Za članak o istoimenom filmu, pogledajte Karađorđe (film)
| Đorđe Petrović - Karađorđe | |
|---|---|
|
|
|
| Datum rođenja | 14. novembar 1762. |
| Mesto rođenja | Viševac (Srbija) |
| Datum smrti | 24. jul 1817. |
| Mesto smrti | Radovanjski lug (Srbija) |
| Titula | Veliki Vožd |
| Period | 14. februar 1804 — 7. oktobar 1813. |
| Naslednik/ci | Miloš Obrenović |
| Poreklo i porodica | |
| Dinastija | Karađorđevići |
| Supružnik/ci | Jelena Petrović |
| Potomstvo | Aleksa Karađorđević Aleksandar Karađorđević. |
Đorđe Petrović Karađorđe (14. novembar 1762, Viševac - 14. jul 1817[1], Radovanje) je bio vođa Prvog srpskog ustanka i rodonačelnik dinastije Karađorđevića. Rođen je najverovatnije 14. novembra (po starom kalendaru 3. novembra) 1762. godine (po nekim podacima 1752.) u Viševcu u Osmanskom carstvu (danas Srbija) na Đurđic, od oca Petra i majke Marice. Tvrdi se najverovatnije, jer se za godinu rođenja pominju period od 1749. do 1770. godine. Imao je dva sina, Aleksu i Aleksandra.
Sadržaj |
[uredi] Poreklo
Njegovi preci potiču iz Vasojevića. Po Radošu Ljušiću u jednoj od poznatijih seoba srpskog naroda, pod patrijarhom Šakabentom 1737-39, doselili su se Karađorđevi preci, najverovatnije, sa hercegovačko-crnogorskih brda u Šumadiju. Ova seoba, kao što je i dotad bivalo, usledila je kao posledica austrijsko-turskog rata 1737-1739, u kojem su učestvovali Srbi. Prezime mu je po ocu Petru.
Karađorđe potiče iz siromašne porodice. Majka mu je bila Marica Živković iz Masloševa u Šumadiji. Njegov otac je zbog siromaštva (bio je toliko siromašan da nije mogao da plaća porez pa bi ostali stanovnici sela u kojem je živeo morali da preuzmu ovu obavezu umesto njega [2] ) često menjao spahije i mesto boravka, budući da Turci raju nisu preterano vezivali za baštinu. Kako je Đorđe stasavao i služio kod imućnijih Srba i Turaka, tako se i njihova materijalna situacija popravljala.
[uredi] Ženidba i emigracija u Austriju
Đorđe Petrović se 1785/86. godine ženi Jelenom Jovanović. Prema nekim izvorima, Jelenini roditelji su bili imućniji i nisu dali svoju kćer, ali ju je Đorđe oteo i učinio svojom ženom. Posle ženidbe nije dugo ostao u Srbiji, jer je navodno ubio Turčina. Izbegao je u Srem sa svojom porodicom.
U tom zbegu se desio događaj koji je mnogo osporavan i izazvao velike polemike među istoričarima - oceubistvo. Najverovatnija priča je da je njegov otac, koji je godinama služio kod Turaka, u jednom trenutku odlučio da nagovori sve da se vrate i nastave da žive kao do sada, služeći Turke. Svi u zbegu su to razumeli kao pretnju da će se vratiti u ropstvo ili u smrt. Kada je uvideo da majčino preklinjanje oca da odustane od povratka ne pomaže i da ima podršku svih, digao je ruku na oca, a potom je njegovog oca Petra dotukao momak iz pratnje. Ubistvo je, po Vuku Karadžiću, učinjeno u ljutnji i iz ljubavi, i njime su spašeni svi iz zbega, a njegov otac sramote i ropstva. 1796. godine, po povratku u Srbiju, Karađorđe se ispovedio i zamolio za oproštaj, koji je od sveštenstva dobio.
Karađorđe je ubio ne samo svog oca već i još jednog člana svoje porodice, svog brata Marinka, tako što ga je obesio iznad kućnog praga, zbog optužbi stanovnika Topole za nasilničko ponašanje.[3][4]
[uredi] Austro-turski rat i povratak u Srbiju
Pred kraj austrijsko-turskog rata, 1787. godine, kod nas poznatijeg kao Kočina krajina, Karađorđe počinje da ratuje na strani Austrije protiv Turaka. Kao podoficir ratovao je ne oklevajući da se ogleda sa neprijateljem i ubija ugledne turske junake. Sredinom 1791. zaključuje se mir, Karađorđe dobija unapređenje i medalju za hrabrost i odmeće se u hajduke, gde predvodi veliku hajdučku družinu. Do opadanja hajdučije dolazi 1793/94. godine i Đorđe se povlači i živi mirno sa porodicom u Topoli.
[uredi] Prvi srpski ustanak
 |
Za više informacija pogledajte članak Prvi srpski ustanak |
Kraj 18-og i početak 19-tog veka donosi povećanje zuluma koji su Turci činili nad srpskim narodom. Ogromni nameti, samovolja i terorisanje naroda od strane Turaka i janjičara, gušenje svakog otpora dovode do udruživanja srpskih velikaša i dogovorima oko pobune.
Povod za Prvi srpski ustanak bio je krvavi događaj, poznat kao seča knezova. O tome je pevao Filip Višnjić u čuvenoj pesmi Početak bune protiv dahija. Posecanjem viđenijih srpskih glava, Turci su hteli da zaplaše srpski narod i onemoguće ustanak za koji su znali da se sprema.
Na narodnom zboru u Orašcu Karađorđe je izabran za vođu ustanka i tako je stao na čelo izmučenog srpskog naroda u borbi protiv Turaka. Ne može se tačno reći kada je održan zbor u Orašcu, ali se uzima najčešće pominjani datum, a to je Sretenje Gospodnje, 15. februar 1804. godine (2. februar po starom kalendaru). Karađorđe je lično obilazio narod i dogovarao sa ostalim vođama tok borbe i pripreme za ustanak. Kao strog i dosledan, uživao je autoritet u narodu i među drugim vođama. Ostalo je zapisano da su ga se plašili zbog preke naravi i zbog spremnosti da bez kompromisa dođe do cilja. Iza njega su ostale mnoge pobede često nad brojnijom i opremljenijom turskom vojskom: Ivankovac, Mišar, Novi Pazar, Varvarin...
[uredi] Slom ustanka
Nakon mira u Bukureštu dolazi do nesloge među ljudstvom što se odrazilo i na delovanje i akcije naroda. Karađorđe uviđa da je dalja borba uzaludna i odlučuje da 1813. godine pobegne u Austriju, ali se 1810. pridružio grčkom pokretu u želji da nastavi borbu za proterivanje Turaka. Sledeće godine je došao tajno u Srbiju kako bi se sa Milošem Obrenovićem dogovorio o zajedničkoj akciji, ali je po Miloševoj naredbi ubijen u noći između 13. i 14. jula 1817. godine u selu Radovanju kod Velike Plane.
[uredi] Napoleon o Karađorđu
Na pitanje ko je najveći vojskovođa francuski imperator Napoleon je odgovorio: „Lako je meni biti veliki s našom iskusnom vojskom i ogromnim sredstvima, ali daleko na jugu, na Balkanu, postoji jedan vojskovođa, iznikao iz prostog seljačkog naroda, koji je okupivši oko sebe svoje čobane, uspeo bez oružja i samo trešnjevim topovima, da potrese temelje svemoćnog osmanlijskog carstva i da tako oslobodi svoj porobljeni narod. To je CRNI ĐORĐE i njemu pripada slava najvećeg vojskovođe!”. [5]
[uredi] O datumu rođenja
Dan Karađorđevog rođenja nije zabeležen niti je kasnije, od njegovih savremenika, zapisan. Čudno je da se ni godina ne zna, odnosno u određivanju njegovog godišta se luta čitavih osamnaest godina, od 1752. do 1770. godine. Takođe je čudno da se ne pominje nijedan verski datum, što je bilo uobičajeno, vezan uz rođenje. Pogotovo što je on bio u pesmama opevani junak i vođa naroda, u njegovoj blizini su bili skoro svi pismeni Srbi tog vremena a ni svetske enciklopedije se ne slažu oko pretpostavljenog datuma.
Tako se 1766. godina, odnosno 3. septembar 1752. godine pojavljuju u zapadnoevropskim enciklopedijama[6][7], u sovjetskoj 1752. godina[8], u američkoj 1752/1762.[9] a u domaćim izvorima kao najverovatnija se pominje 1768. godina[10]. Prema Janićiju Đuriću, Karađorđevom ličnom sekretaru, Karađorđe je rođen 1752. godine.
Međutim, uz ime Karađorđa se pre vezuju priče o nebeskim pojavama kada je rođen. Tako se pominje svetlost na nebu i duga preko neba usred noći. Jedini pisani trag za vremena Karađorđevog života u kome se pominje dan rođenja je pismo ruskog poslanika u Beogradu Rodofinikina kada obaveštava svog pretpostavljenog da ga je "... Crni Đorđe pozvao u selo udaljeno sto vrsta na Đurđic da proslavimo dan njegovog rođenja i imendan"[11]. Naime, često je detetu davano ime po prazniku na koje je rođeno. Đurđic je po gregorijanskom kalendaru 3. novembra, odnosno tada po julijanskom 14. novembar.
Upoređivanjem datuma prolazaka pojedinih kometa preko neba Srbije tih godina, postoji nekoliko kandidata. Međutim, Halejeva kometa jeste bila najsjajnija 13. marta 1759. godine, ali to nije blizu Đurđica već pre Đurđevdana. Jedna kometa je bila čak i sjajnija od Halejeve, ali se pojavila 11. juna 1758. godine što takođe ne odgovara Đurđicu. U svakom slučaju i u 1758. i u 1759. godini se na nebu pojavila kometa koja je mogla privući pažnju svedoka rođenja Đorđa[12].
[uredi] Potomci
Karađorđe je osnivač srpske kraljevske loze Karađorđevića, njegovi sinovi su bili Aleksa i Aleksandar Karađorđević.
| Prethodnik: Osnivač dinastije |
Karađorđevići | Naslednik: Knez Aleksandar Karađorđević |
| Prethodnik: {{{pre2}}} |
{{{spisak2}}} | Naslednik: {{{posle2}}} |
| Prethodnik: {{{pre3}}} |
{{{spisak3}}} | Naslednik: {{{posle3}}} |
| Prethodnik: {{{pre4}}} |
{{{spisak4}}} | Naslednik: {{{posle4}}} |
| Prethodnik: {{{pre5}}} |
{{{spisak5}}} | Naslednik: {{{posle5}}} |
| Prethodnik: {{{pre6}}} |
{{{spisak6}}} | Naslednik: {{{posle6}}} |
[uredi] Porodično stablo
Pogledajte sliku porodičnog stabla (3722x1891, 339 Kb)
[uredi] Vidi još
- Karađorđev grad u Topoli
- Karađorđev dud
- Karađorđeva zvezda
- Karađorđeva zvijezda
- Rastanak Karađorđa sa Srbijom
[uredi] Izvori
- ^ Djordje Petrovic - Karadjordje. solair.eunet.rs.
- ^ Karađorđe istina i mit, Radoš Ljušić, strana broj 1
- ^ Vidovdan.org - Karađorđe - suprotstavljanje zlu silom. www.vidovdan.org.
- ^ Društvo. www.novosti.rs.
- ^ http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/69926/Ubistvo-Karadorda--193-godine-kasnije
- ^ Larousse, Vol. I-M, 1930, Paris
- ^ Brockhaus, 9, 1932, Berlin
- ^ Bolьšaя Sovetskaя Эnciklopediя, Tom 20, 1955, Moskva
- ^ Encyclopaedia Americana, Vol. 16, 1956, Washington
- ^ Enciklopedija Jugoslavije, tom 5. 1962. Izdanje i naklada Leksikografskog zavoda FNRJ, Zagreb
- ^ M. Vukićević, Karađorđe, knj. 1, Državna štamparija Kraljevine Srbije, Beograd, 1907
- ^ Zbornik radova konferencije „Razvoj astronomije kod Srba III", O određivanju datuma Karađorđevog rođenja, publ. astronomsko društvo „Ruđer Bošković“ br 6, 2005, pp 329-333
[uredi] Spoljašnje veze
- „Karađorđe istina i mit“, Prof. dr Radoš Ljušić, Večernje novosti, feljton, 18 nastavaka, 24. avgust - 10. septembar 2003.
- „Voždovi graničari sa Drine“, Dr Miladin Stevanović, Večernje novosti, feljton, 24 nastavaka, 23. decembar - 18. januar 2003/04.
- „Odjeci ustanka u Evropi“, Nebojša Bogunović, Večernje novosti, feljton, 13 nastavaka, 19 - 31 januar 2004.
- „Vostanije“ Vožda Karađorđa, Svetlana Velmar-Janković, Večernje novosti, feljton, 11 nastavaka, 27. jun - 7. jul 2004.
- „1806. KOEKUDO SRBIJO“, Nebojša Bogunović, Večernje novosti, feljton, 14 nastavaka, 19. novembar - 2. decembar 2006.
- Porodično stablo Karađorđevića
- Oplenac - mauzolej dinastije Karađorđević
- Karađorđev lik se pojavio 2008. u steni manastira Godovik
- Čaršav u kojem su krili voždovu glavu („Alo“, 7. maj 2010)
- Radomir J. Popović: Crni Đorđe ili Kara Đorđe - o nadimku Đorđa Petrovića, Istorijski časopis, broj 55, 2007. godine
- Vožd Karađorđe plakao („Večernje novosti“, 15. februar 2012)
