Katalonija
|
Cataluña Catalunya Catalonha |
|
|---|---|
| Zastava | Grb |
 (Zastava) |
 (Grb) |
|
|
|
 |
|
| Uprava | |
| Glavni grad | Barselona |
| Zvanični jezici | španski, katalonski, oksitanski |
| Predsednik | Hose Montilja (PSC) |
| Osnovni podaci | |
| Površina | 32.114 km² |
| Broj stanovnika | 7.504.881 |
| 230 st./km² | |
| Službene stranice | www.gencat.cat |
Katalonija (katal. Catalunya; šp. Cataluña) je jedna od 17 autonomnih pokrajina Španije. Njeno područje uglavnom odgovara istorijskoj teritoriji Kneževine Katalonije. Autonomna pokrajina Katalonija ima površinu od 31.950 km², a zvaničan broj stanovnika je oko 7,5 miliona (2010). Pretežno stanovništvo su Katalonci koji govore katalonskim jezikom. Glavni grad Katalonije je Barselona.
Katalonija je zvanično priznata kao istorijska nacija u Katalonskom autonomnom statutu usvojenom 1979. godine. u skladu sa španskim ustavom Španije iz 1978. godine.
Sadržaj |
[uredi] Poreklo naziva
Naziv Katalonija počeo se upotrebljavati u 11. veku.[1] Postoji nekoliko pretpostavki kako je dati naziv izveden:
- Po prvoj pretpostavci Katalonija je dobila naziv prema mesnoj reči za zamak - kastla (castlà, eng. Castel), pa bi prema tome Katalonija bila "Zemlja zamaka"[2][3];
- Po drugoj pretpostavci je dati naziv dobijen od reči Gotija ("Zemlja Gota"), koja je postepeno prešla u današnji naziv (Gotija > Gotlandija > Gotalanija > Katalonija)[4].
- Po zadnjoj pretpostavci Katalonija je dobila naziv od drevnog iberijskog plemena Laketana, čiji je naziv kasnije bio osnova današnjeg naziva pokrajine[traži se izvor od 09. 2010.].
[uredi] Položaj
Katalonija se nalazi u severoistočnom delu Pirinejskog poluostrva. Sa drugih strana pokrajina je okružena:
- Sever: Francuska i Andora,
- Istok: Sredozemno more,
- Jug: Valensijanska pokrajina,
- Zapad: Aragonija.
[uredi] Prirodne odlike
Površina pokrajine je 32.114 km² i po ovome je Katalonija jedna od prostanijih španskih pokrajina.
Reljef: U okviru Katalonije razlikuju se tri prirodne celine. Priobalni deo na istoku i jugu čini niz primorskih dolina ispresecanih pobrđem koje dopire do mora. Primorske ravnice stvaraju značajnije reke pokrajine (Ebro, Ter, Ljobregat, Segre) u donjem delu svojih tokova. Ova celina ima je najnaseljeniji i privredno najznačajniji deo Katalonije. Tu je smešten i grad Barselona. Središnji deo pokrajine čine brda i niže planine i to je mahom deo pod maslinjacima i vinogradima. Severni deo pokrajine je izrazito i čine ga istočni Pirineji, koji u potpunosti zatvaraju pokrajinu sa severa. Njihovi najviši vrhovi dosežu i preko 3000 m nadmorske visine (Vrh Pika D'Estats 3143 m n. v.). Ovo je privredno slabije razvijen deo Katalonije sa retkom naseljenošću po uskim dolinama.
Klima: Klima u primorskom delu Katalonije je sredozemna, u središnjem delu ima odlike umereno kontinentalne klime, da bi u planinskim krajevima dobila oštrije, planinske crte.
Vode: Katalonija je primorska pokrajina sa izlaskom na severozapadnu obalu Sredozemnog mora na svom istoku i jugoistoku. Obala je slabo razuđena, bez značajnijih ostrva. Od rečnog sistema najznačajniji je Ebro, koji teče pokrajinom samo donjim delom toka. Druge značajne reke su Ter, Ljobregat i Segre, koje gornjim delom toka teku kroz Pirineje, da bi donjim delom dosegle primorske ravnice i more.
Biljni i životinjski svet: Katalonija spada u "zelenije" oblasti inače sušne Španije, pa je čak 30% pokrajine pod obradivom zemljom. Oblast Pirineja je pokrivena šumama, uglavnom borovim.
[uredi] Upravna podela
Katalonija je podeljena na 4 provincije sa istoimenim gradovima kao upravnim središtima:
Date provincije se dalje dele na okruge (komarke). Njih je ukupno 41.
[uredi] Istorija
[uredi] Praistorija i antika
Oblast Katalonije bila je naseljena već u doba praistorije raznim iberskim plemenima. U doba rane antike Stari Grci i Kartaginjani osnivaju svoje kolonije duž katalonskog priobalja. Kasnije, tokom vremena starorimske države tadašnja provincija Tarako postaje jedna od najrazvijenijih u zapadnom Sredozemlju. U ovo vreme mesno stanovništvo je romanizovano.
[uredi] Srednji vek
Nakon pada Zapadnog rimskog carstva oblast današnje Katalonije je zajedno sa ostalim provincijama na Pirinejskom poluostrvu pala pod vlast Vizigota, pod kojima ostaje 4 veka. Tada je njihova vlast bila zamenjena kratkotrajnom vlašću Mavara, koje 732. godine proteruju Franci. Ova oblast postaje nekoliko vekova pogranično područje između Franaka na severu i Mavara na jugu. Ovakva okolnost omogućila je pojavu mesnih kneževstava, vazala Franaka (801-987.), koja su utrla putu stvaranju katalonskog naroda. 987. godine knez od Barselone je postao samostalan i tada započinje razvoj srednjovekovne katalonske države. 1137. godine vladar Ramon Berenguer IV je ženidbom sa vladarkom susedne Aragonije stvorio zajedničku državu - Kraljevinu Aragoniju. Ova kraljevina je u kasnijim vekovima imala značajan uticaj na zapadnom Sredozemlju (Sicilija, Napulj, Korzika,...). 1469. g. Kraljevina Aragonija je venčanjem vladara zajednom sa Kraljevinom Kastiljom stvorila Kraljevinu Španiju.
[uredi] Novi vek
Iako su obe nekadašnje kraljevine imale značajnu autonomiju u okviru Španije pomeranje trgovačkih puteva na Atlantik dovelo do jačanja Kastilje i Madrida, pa je autonomija Katalonije vremenom slabila. Mesna privreda je propadala. Početkom 18. veka došlo do dinastičkih sukoba oko prestola, u kojima su pobedili Burboni, protivnici Katalonije, pa je došlo do ukidanja autonomije Katalonije 1714. g.
[uredi] Savremeno doba
Posle dva veka tavorenja u drugoj polovini 19. veka počinje razvoja savremene privrede u Kataloniji, koja postaje "industrijsko srce" Španije. Početkom 20. veka počinje osvešćivanje Katalonaca i borba za prava, koja su ishodila dobijanjem autonomije 1931. godine. Međutim, autonomija je bila kratkog veka i odmah po okončanju Španskog građanskog rata, 1939. godine general Franko ukida autonomiju Katalonije i ograničava upotrebu katalonskog jezika. Ovo je vremenom dovelo do velikog gneva kod stanovništva, pa je odmah po smrti generala Franka 1975. godine došlo do pritiska za dobijanje autonomije, koja je i dobijena 1978. godine. Kao veoma razvijena oblast u državi Katalonija je iskoristila priključenje Španije EU 1985. godine i naglo se razvila tokom protekle tri decenije. Dana 18. juna 2006. održan je referendum na kom se izglasalo sa 74% glasova "Za" novi statut autonomije u okviru Španije. Prema novom Statutu o autonomiji, Katalonija je dobila najširi oblik autonomije i punu samoupravu u okviru Španije, de fakto, dobila je status federalne jedinice. Novi statut stupio je na snagu 9. avgusta 2006. godine.
[uredi] Stanovništvo
Danas Katalonija ima preko 7,5 miliona stanovnika i to je jedna od najnaseljenijih pokrajina Španije. To je čak 4 puta više stanovnika nego pre jednog veka, odnosno za 50% više nego 1970. godine. Po ovome se može reći da je rast stanovništva bio znatno brži nego u drugim delovima države, a razlog ovome je nagli rast grada Barselone, u čijem širem području živi čak 2/3 stanovništva pokrajine.
Gustina naseljenosti je oko 230 st./km², što je više nego dvostruko od državnog proseka (oko 100 st./km²). Međutim, deo pokrajine oko grada Barselone je izuzetno gusto naseljen - preko 1000 st./km². Ravničarski i priobalni deo pokrajine je takođe gusto naseljen, gustine naseljenosti slične pokrajinskom proseku. Ovaj deo je i razvijeniji i okrenut industriji i turizmu. Pirinejsko područje na severu je slabo naseljeno (<50 st./km²).
Etnička slika: Pretežno stanovništvo pokrajine su Katalonci. Uticaj naglog razvoja pokrajine u poslednjem veku vidi se i u primetnom udelu novouseljenog stanovništva. Do pre nekoliko decenija ovde su se mahom naseljavali useljenici iz slabije razvijenih delova Španije, ali je proteklih dve decenije došlo do značajnog skoka useljavanja iz inostranstva (Latinska Amerika, Afrika, Istočna Evropa), pa strani useljenici danas čine oko 8,9% ukupnog stanovništva.
Jezik: Katalonci govore katalonskim jezikom, koji je danas zajedno sa španskim zvaničan jezik Katalonije. Međutim, tokom Frankove vladavine upotreba katalonskog jezika je bila strogo ograničena, usled čega je znatana deo stanovništva zaboravio maternji jezik. Dobijanjem autonomije katalonske vlasti su nizom mera vaspostavile značaj katalonskog jezika, pa je njegova upotreba danas veoma rasprostranjena u pokrajini. I pored toga i danas više od 1/3 stanovništva ga ne upotrebljava kao maternji jezik umesto španskog (koji je zna bezmalo celokupno stanovništvo). Ovo je osobeno posebno za Barselonu. U krajnje severozapadnom delu Katalonije (Aranska dolina) se govori oksitanski jezik, koji ima status zvaničnom u okvirima date doline.
[uredi] Privreda
Katalonija po svim privrednim pokazateljima spada u najbogatije španske pokrajine.
Tradiconalne privredne grane u većini delova pokrajine su uglavnom industrija i poljoprivreda. Poljoprivreda se uglavnom temelji na uzgajanju vinove loze i maslina i proizvodnji vina i maslinovog ulja. U ravničarskim krajevima gaje se žito i agrumi.
Industrija je mahom razvijena oko Barselone i raznovrsna je.
Međutim, najveći deo stanovništva upošljen je u tercijarnom i kvaternom sektoru (60%). Oba sektora su vezna za grad Barselonu, kao glavni grad države i važno turističko odredište - turizam i ugostiteljstvo, trgovina, bankarstvo, državna uprava, javne, kulturne, obrazovne ustanove. Turizam je izuzetno bitna razvojna grana pokrajine. Razvijene su sve vrste turizma, od kojih se najviše ističe kulturološki turizam, vezan za očuvano graditeljsko, versko i umetničko nasleđe grada Barselone. Letnji turizam je razvijen u priobalnim delovima pokrajine - Kosta Brava (Blanes, Tosa del Mar, Ljoret de Mar) i Kosta Dorada (Siđes, Taragona, Kambrils).
[uredi] Znamenitosti pokrajine
Postoji nekoliko Uneskovih mesta Svetske baštine u Kataloniji:
- Sagrada Familija, Barselona
- Arheološko nalazište Tarako, Taragona
- Romaničke crkve u gradiću Valj de Boj
- Park Guelj, Barselona
- Palata Guelj, Barselona
- Kasa Mila, Barselona
- Manastir Poblet, Poblet, provincija Taragona
- Katalonska palata muzike, Barselona
- Bolnica San Pau, Barselona
[uredi] Slike gradova pokrajine
.jpg)
[uredi] Izvori
- ^ Enciclopèdia Catalana online: Catalunya ("Geral de Cataluign, Raimundi Catalan and Arnal Catalan appear in 1107/1112") in Catalan
- ^ La Catalogne : son nom et ses limites historiques. Histoire de Roussillon.
- ^ (7. 7. 2006.) Historia del nacionalismo catalán - Google Libros. Books.google.com. Datum preuzimanja 25. 4. 2010..
- ^ Bulke, Ulrich. (1900). A History of Spain from the Earliest Times to the Death of Ferdinand the Catholic. Longman, Greens and Co. London, UK
[uredi] Vidi još
[uredi] Spoljašnje veze
- Ključni podaci o Kataloniji - zvanična veb stranica Generalitata Katalonije
- Statistički podaci iz Idescat-a (Catalan Institute of Statistics) - Katalonski institut za statistiku
- Fotografije Katalonije uključujući Barselonu, Đironu, Besalu i okolinu
- Fotografije Katalonije na flickr.com
- Katalonska hiperenciklopedija - Enciklopedija sa podacima o Kataloniji na engleskom jeziku
- Barselona reporter - Novosti i slike iz glavnog grada Katalonije
- Catalonia Today - Katalonske novine na engleskom jeziku
Autonomne pokrajine
Andaluzija · Aragon · Asturija · Balearska ostrva · Baskija · Valensija · Galicija · Ekstremadura · Kanarska ostrva · Kantabrija ·
Kastilja i Leon · Kastilja-La Manča · Katalonija · Madrid · Mursija · Navara · Rioha
Autononomni gradovi
Melilja · Seuta
Suverene teritorije
Čafarinska ostrva · Penjon de Alusemas · Penjon de Velez de la Gomera
