Kina

Za ostale upotrebe, pogledajte Kina (višeznačna odrednica).

Ovom članku je potrebno hitno čišćenje. To podrazumeva gramatičke, jezičke, stilske i slične ispravke, da bi se dobio pravovopisno i gramatički korektan, a time i kvalitetan enciklopedijski članak. Pogledajte kako se menja strana za pomoć, ili stranu za razgovor. Uklonite ovu poruku kada završite.

Narodna Republika Kina
中华人民共和国
Žunhua Ženmin Gunhego

Zastava Grb
krilatica: nema
Himna Marš dobrovoljaca
Glavni grad	Peking
Službeni jezik	kineski (mandarinski)
Predsednik:	Hu Đintao
Premijer:	Ven Đijabao
Nezavisnost:	Proglašenje Narodne republike 1. oktobar 1949.
Površina
- Ukupno	9.671.018 km² (3.)
- Voda (%)	2,80
Stanovništvo
- 2009.	1.338.612.968¹ (1.)
- Gustina	140/km²
Valuta	Kineski juan (100 фена)
Vremenska zona	UTC +8
Internet domen	.cn .中國 .中国
Pozivni broj	+86
¹ - bez Hong Konga, Makaua i Tajvana

Narodna Republika Kina (kineski: 中华人民共和国, pinjin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), poznatija samo kao Kina ili kao kontinentalna Kina, je država u istočnoj Aziji. NR Kina ima obalu od 14.500 km i graniči se sa (smer kazaljke sata, od istoka ka severu) Vijetnamom, Laosom, Mjanmarom, Indijom, Butanom, Nepalom, Pakistanom, Avganistanom, Tadžikistanom, Kirgizijom, Kazahstanom, Rusijom, Mongolijom i Severnom Korejom. Glavni grad je Peking.

Kine je četvrta po veličini zemalja u svetu sa površinom preko 9,6 miliona km², kao i najmnogoljudnija zemlja sveta sa oko 1,3 milijarde stanovnika, što je oko 20% od ukupnog broja stanovnika na svetu.

Kina ima stalno mesto u savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija. Kina je druga najveća privreda sveta, kao i najveći uvoznik i izvoznik roba i usluga. Zbog velikog razvoja i rasta troškova vojske, kao i sve većeg povećanja broja stanovnika, na Narodnu Republiku Kinu se gleda kao na buduću supersilu sveta.

Geografija

Narodna Republika Kina je druga najveća država u Aziji posle Rusije, a smatra se trećom najvećom na svetu po površini kopna i mora. Kina se graniči sa 14 država: Vijetnamom, Laosom, Mjanmarom, Indijom, Nepalom, Pakistanom, Avganistanom, Tadžikistanom, Kirgistanom, Rusijom, Mongolijom i Severnom Korejom. Kina je morem odvojena od Tajvana, koji smatra svojim delom.

Reljef

Fizička karta Kine

Teritorija Kine obuhvata ranovrsne tipove reljefa. Više od 2/3 zemlje zauzimaju planinski lanaci, brda i visoravni, pustinje i polupustinje. Na istoku, uz obale Žutog i Istočnokineskog mora, nalazi se prostrana i gusto naseljena aluvijalna ravan u kojoj živi oko 90% stanovništva. Ove oblasti su u ozbiljnim ekološkim uslovima, što je rezultat duge i intenzivne poljoprivredne i zagađenja životne sredine.

Na severu se nalazi Mongolska visoravan. Južnom Kinom dominiraju brda i niski planinski venci. Na zapadu se prostiru visoki planinski lanci, od kojih su najvažniji Himalaji, sa najvišom tačke Kine na istočnoj strani Mont Everesta, dok se visoke visoravni pojavljuju između sušnijih predela kao što su pustinje Takla Makan i Gobi.

Vode

U Kini postoji mnoge reke čija je ukupna dužina je 220.000 km. Reke Kine čine unutrašnje i spoljašnje sisteme. Spoljašnje reke, među kojima su Jangcekjang, Hoangho, Amur, Biserna reka, Mekong, Nujiang i Jalutsangpo se ulivaju u Tihi i Indijski, a njihov sliv pokriva oko 64% države. Unutrašnje reke pokrivaju oko 36% zemlje, njihov broj je mali, i nalaze se daleko jedna od druge. One se ulivaju u jezera u unutrašnjim oblastima ili se gube u pustinjama i slanim močvarama.

U Kini imi mnogo jezera, ukupne površine oko 80.000 km². Postoji i oko hiljadu veštačkih jezera. Jezera u Kini se takođe mogu podeliti na spoljašnja i unutrašnja. Spoljašnja su uglavnom slatkovodna jezera kao što su: Pojang, Dungting i Tajhu. Unutrašnja uključuju slana jezera, od kojih je najveće jezero Ćinghaj. Mnoga jezera u unutrašnjosti su suva, kao što je jezero Lob Nor.

Klima

Klima Kine je veoma raznolika - od suptropske na jugu do umerene na severu. Na obali vreme određuju monsuni, koji se javljaju zbog različitih apsorpcione moći zemljišta i okeana. Sezonsko kretanje vazduha i prateći vetar donose velike količine vlage leti i relativno suve zime. Dolazak i trajanje monsuna u velikoj meri određuju broj i raspodelu padavina u zemlji. Ogromna razlika u širini, dužini i visini Kine za posledicu ima različite temperature i vremenske režime, uprkos činjenici da najveći deo zemlje leži u oblasti umerene klime.

Najsevernija kineska pokrajina Heilungđang nalazi se u oblasti umerene klime, a južno ostrvo Hajnan u tropima. Temperatura razlike između ove dve regije tokom zimskih meseci je velika, ali je u leto razlika se smanjuje. U severnom delu Heilungđanga temperatura u januaru može pasti i do -30 °C, prosečna temperatura - oko 0 °C. Prosečna temperatura u julu ove oblasti je 20 °C. U južnim delovima pokrajine Guangdung prosečna temperatura se kreće od 10 °C u januaru do 28 °C u julu.

Padavine variraju čak i više od temperature. Na južnim padinama Kinling padaju velike količine kiše, najviše za vreme letnjih monsuna. Severno i zapadno od planine verovatnoća padavina se smanjuje. Severnozapadna oblast zemlje je veoma suva, sa pustinjama (Takla Makan, Gobi, Ordos) i gotovo bez padavina.

Južne i istočne oblasti Kine često (oko 5 puta godišnje) stradaju od razornih tajfuna i poplava, monsuna, cunamija i suše. Veliki problem predstavljanja širenje pustinja, posebno pustinje Gobi. Iako su zaštitni pojasevi šuma sađeni još od 1970ih smanjili učestanost peščanih oluja, duže suše i loše poljoprivredne navike izazivaju peščane oluje koje muče severnu Kinu svakog proleća, a odatle se šire prema Koreji i Japanu. Kina gubi godišnje oko 4.000 km² zemlje zbog dezertifikacije. Vode, erozija i kontrola zagađenja su postale važna pitanja u odnosima Kine sa drugim zemljama.

Flora i fauna

Južna Kina pretežno je prekrivena vlažnim suptropskim zimzelenim šumama, srednje listopadnim, a sjeverna četinarskim šumama. Sečuanski se kraj odlikuje velikm brojem endemičnih vrsta, a Mandžurija endemičnim vrstama četinjača. U Mandžuriji su raširene livade i pašnjaci, a na krajnjem istoku i stepe. Flora visokoga planinskog pojasa ubraja se u vrstama najbogatije flore na svetu. Šuma je jače razvijena na pristrancima koji su izloženi vlažnim vjetrovima. Na šumsko područje otpada oko 13,9% površine Kine. Najveći su šumski kompleksi u Mandžuriji i na planinama Sečuana. U Kini raste oko 3000 vrsta biljaka koje se koriste u medicinske svrhe. Suve zavale u unutrašnjosti Kine i na sjeveru obrasle su travom i grmljem ili su polupustinje. Za vegetaciju, osobito za poljoprivredu, vrlo je značajno područje prapora oko središnjeg toka reke Hoangjo, koje je nastalo u pleistocensko ledeno doba eolskim nanosima prašine iz pustinjskih krajeva srednje Azije.

Istorija

Drevna Kina je jedna od najstarijih civilizacija čovečanstva.

Za više informacija pogledajte članak Istorija Kine

Istorija Kine prema tradicionalnim kineskim zapisima se proteže do vremena Tri suverena i pet imperatora pre oko 5000 godina. Zapisana istorija podržana arheološkim dokazima potiče iz 16. veka p. n. e Kina je jedna od najstarijih kontinualnih civilizacija na svetu. Za kornjačin oklop koji se koristio za proricanje sa oznakama koje podsećaju na drevno kinesko pismo iz dinastije Šeng je ustanovljeno da potiču iz vremena oko 1500. godine p. n. e. Kineska država potiče od gradova-država u dolini Hoanghoa. Godina 221. p. n. e. se često uzima za godinu u kojoj je Kina ujedinjena u veliko kraljevstvo ili carstvo. Te godine Ćin Š’ huang je prvi ujedinio Kinu. Sukcesivne kineske dinastije su razvile birokratski sistem koji je omogućio kineskom caru da kontroliše ogromnu teritoriju.

Konvencionalno gledište na istoriju Kine je da je država prolazile kroz periode političkog jedinstva i nejedisnta, a povremeno su njom dominirali tuđinski narodi, od kojih se većina stopila sa Kinezima. Kulturni i politički uticaji iz mnogih delova Azije, prenošeni sukcesivnim imigracijama, širenjima i kulturnim asimilacija su se spojili u kinesku kulturu.

Istorija Narodne Republike Kine

Veliki kineski zid

Kineski građanski rat završio je 1949. KP Kine je preuzela vlast nad glavninom Kine, sem Tajvana. Kuomintang se povukao na Tajvan i neka mala ostrva Fudžijana. Mao Cedung je 1. oktobra 1949. proglasio Narodnu Republiku Kinu. Mao Cedung se povukao sa pozicije predsednika Kine 1959. posle nekoliko velikih ekonomskih neuspeha, kao što je bio Veliki skok napred. Li Šaoči ga je zamenio, ali Mao je i dalje imao ogroman uticaj na partiju i ostao je generalni sekretar KP Kine. Jedno vreme Kinom je upravljalo umereno vođstvo : Li Šaoči, Deng Sjaoping i drugi, koji su započeli ekonomske reforme. Mao Cedung i njegovi saveznici su 1966. lansirali Kulturnu revoluciju. Prema mišljenju mnogih istoričara to je bio pokušaj da se očisti vodstvo od umerenih elemenata. Maovi sledbenici su to smatrali eksperimentom direktne demokratije i prvi pokušaj borbe protiv korupcije i drugih negativnih uticaja na kinesko društvo. Razvio se Maov kult, a privreda zemlje je tokom toga perioda nazadovala. Došlo je do velikog nereda tokom kulturne revolucije, pa je predsednik vlade Ču Enlaj posredovao u smanjivanju destruktivnosti i pomagao je umerene elemente. Ču Enlaj je inicirao normalizaciju odnosa sa SAD, pa je Kina 1971. postala član saveta bezbednosti UN umesto Tajvana, koji je dotad predstavljao Kinu. Poslednjih godina života otvoreno je kritikovao ženu Mao Cedunga i preostale pripadnike bande četvoro. Bio je najbliži saradnik Deng Sjaopinga i pomogao je da se Kina nakon kulturne revolucije oslobodi radikalnih elemenata.

Posle Maove smrti 1976. uhapšena je Četvoročlana banda, a Deng Sjaoping je uspeo da preuzme vlast od Maovog naslednika Hua Kuafenga. Deng nije nikad postao šef partije ili države, ali je svojim uticajem na partiju vodio zemlju putem ekonomskih reformi. Pragmatizam kojim je vodio Kinu ocrtan je njegovim rečima: "Nije bitno da li je mačka crna ili bela, bitno je da lovi miševe". Komunistička partija je smanjila svoju sveobuhvatnu kontrolu. Raspuštene su i zadruge, a seljaci su počeli dobijati zemlju u zakup. Zbog toga je došlo do povećanja poljoprivredne proizvodnje.

Privreda

Za više informacija pogledajte članak Privreda Narodne Republike Kine

Šangaj je glavni privredni i poslovni centar Kine

Od kraja 1978. kinesko vodstvo je započelo sa ekonomskim reformama. Dotad je kineska privreda bila planska privreda sovjetskoga tipa. Reformisana je u mešovitu privredu, mnogo bliže tržišnoj privredi, ali još uvek pod političkim okvirima koje nameće KP Kine. Kolektivizacija u poljoprivredi je zamenjena iznajmljivanjem zemlje. Povećana je odgovornost lokalnih vlasti i direktora fabrika. Dozvoljeno je otvaranje velikog broja manjih privatnih firmi, a strane investicije su ohrabrene brojnim ekonomskim i političkim merama. Kao rezultat tih promena kineska privreda je postala mešovita, a Kina je 2001. primljena u Svetsku trgovinsku organizaciju.

U 5 specijalnih ekonomskih zona zakoni o investiranju su mnogo povoljniji sa ciljem da se u te zone privuče strani kapital. Od 1990-ih specijalne ekonomske zone su se raširile i na veće kineske gradove uključujući Peking i Šangaj. Zbog toga je Kina po planu Deng Sjaopinga petnaest puta povećala bruto domaći proizvod (BDP) od 1978 do 1995 (izvor Kineski statistički zavod). Kina ima jednu od najbržih ekonomskih stopa rasta, tako da je prosečni godišnji rast BDP-a 9,4% u zadnjih 25 godina. Krajem 2009. Kina je postala druga privreda sveta po ukupnom BDP-u, a druga na svetu po BDP-u izračunatom po paritetu kupovne moći. Zbog velikog broja stanovnika BDP po stanovniku po paritetu kupovne moći je 7.600 $, što predstavlja 1/6 američkog. Ali je zato hrana, električna enrgija, usluge i drugo daleko jeftinije nego u SAD.

Rast kineskog BDP-a od 1952. do 2005.

Kina je uglavnom postala proizvođač sa niskim troškovima. Troškovi proizvodnje u Kini su mnogo manji nego u Aziji ili Latinskoj Americi. Pošto je dugo vremena fiksirala kurs juana uz dolar dolazile su kritike da je to razlog ogromnog suficita, koji Kina ima u trgovini sa gotovo svim razvijenim zemljama, sem sa Tajvanom i Južnom Korejom. Od 21. jula 2005. kurs juana je postao plivajući. Kina ujednačuje svoj poreski sistem koji je dotad davao prednost izvoznim kompanijama. Postoji ogroman jaz u bogatstvu između obalnog područja Kine i unutrašnjosti. To predstavlja problem, koji može potencijalno destabilizovati zemlju, pa je vlada Kine zadnjih godina započela sa nizom inicijativa, kojima bi se pomoglo unutrašnjosti Kine da sustiže ekonomski razvoj naprednog područja. Kao rezultat velikog ekonomskog razvoja standard života u Kini je bitno veći, a broj siromašnih se smanjio na 5%.(Izvor cia Faktbuk)

Administrativna podela

Narodna Republika Kina ima suverenitet nad dvadeset i dve pokrajine, dok Tajvan smatra svojom dvadeset i trećom pokrajinom. Tu su još i pet autonomnih oblasti, četiri regiona i dve specijalne administrativne regije koje uživaju veliku autonomiju. Dvadeset dve pokrajine, pet autonomija i četiri regiona nazivaju se još i kontinentalnom Kinom, sa izuzetkom Hong Konga i Makaua.

Broj stanovnika provincija Kine

Vidi još

• Istorija Kine
• Budizam u Kini

Spoljašnje veze

• Vlada Kine
• Portal sa vestima

Administrativna podela Narodne Republike Kine

Provincije: Anhuej | Gansu | Guangdung | Guejdžou | Đangsi | Đangsu | Đilin | Junan | Ljaoning | Sičuan | Ćinghaj | Fuđen | Hajnan | Hebej | Hejlungđang | Henan | Hubej | Hunan | Džeđang | Šandung | Šansi | Šensi Autonomne regije: Guangsi | Ningsja | Sikjang | Tibet | Unutrašnja Mongolija Gradovi u rangu provincije: Peking | Tjencin | Čungking | Šangaj Specijalne administrativne regije: Makao | Hongkong Kineska provincija van suvereniteta NR Kine: Kineski Tajpej (Tajvan)