Kina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Koordinate: 18°-54° SG Š, 74°-135° IGD

Narodna Republika Kina (kineski: 中华人民共和国, pinjin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), poznatija samo kao Kina ili kao kontinentalna Kina, je država u istočnoj Aziji. NR Kina ima obalu od 14.500 km i graniči se sa (smer kazaljke sata, od istoka ka severu) Vijetnamom, Laosom, Mjanmarom, Indijom, Butanom, Nepalom, Pakistanom, Avganistanom, Tadžikistanom, Kirgizijom, Kazahstanom, Rusijom, Mongolijom i Severnom Korejom. Glavni grad je Peking.

Kine je četvrta po veličini zemalja u svetu sa površinom preko 9,6 miliona km², kao i najmnogoljudnija zemlja sveta sa oko 1,3 milijarde stanovnika, što je oko 20% od ukupnog broja stanovnika na svetu.

Kina ima stalno mesto u savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija. Kina je četvrta najveća ekonomija sveta, kao i najveći uvoznik i izvoznik roba i usluga. Zbog velikog razvoja i rasta troškova vojske, kao i sve većeg povećanja broja stanovnika, na Narodnu Republiku Kinu se gleda kao na buduću supersilu sveta.

Sadržaj 1 Geografija 1.1 Reljef 1.2 Vode 1.3 Klima 2 Istorija 2.1 Istorija Narodne Republike Kine 3 Ekonomija 4 Administrativna podela 5 Reference 6 Vidi još 7 Spoljašnje veze

[uredi] Geografija

Narodna Republika Kina je druga najveća država u Aziji posle Rusije, a smatra se trećom najvećom na svetu po površini kopna i mora. Kina se graniči sa 14 država: Vijetnamom, Laosom, Mjanmarom, Indijom, Nepalom, Pakistanom, Avganistanom, Tadžikistanom, Kirgistanom, Rusijom, Mongolijom i Severnom Korejom. Kina je morem odvojena od Tajvana, koji smatra svojim delom.

[uredi] Reljef

Teritorija Kine obuhvata ranovrsne tipove reljefa. Više od 2/3 zemlje zauzimaju planinski lanaci, brda i visoravni, pustinje i polupustinje. Na istoku, uz obale Žutog i Istočnokineskog mora, nalazi se prostrana i gusto naseljena aluvijalna ravan u kojoj živi oko 90% stanovništva. Ove oblasti su u ozbiljnim ekološkim uslovima, što je rezultat duge i intenzivne poljoprivredne i zagađenja životne sredine.

Na severu se nalazi Mongolska visoravan. Južnom Kinom dominiraju brda i niski planinski venci. Na zapadu se prostiru visoki planinski lanci, od kojih su najvažniji Himalaji, sa najvišom tačke Kine na istočnoj strani Mont Everesta, dok se visoke visoravni pojavljuju između sušnijih predela kao što su pustinje Taklamakan i Gobi.

[uredi] Vode

U Kini postoji mnoge reka čija je ukupna dužina je 220.000 km. Reke Kine čine unutrašnje i spoljašnje sisteme. Spoljašnje reke, među kojima su Jangcekjang, Hoangho, Heilungđang, Biserna reka, Mekong, Nujiang i Jalutsangpo se ulivaju u Tihi, Indijski i Severni ledeni okean, a njihov sliv pokriva oko 64% države. Unutrašnje reke pokrivaju oko 36% zemlje, čiji broj je mali, nalaze se daleko jedna od druge. One se ulivaju u jezera u unutrašnjim oblastima ili se gube u pustinjama i slanim močvarama.

U Kini se nalazi mnogo jezera, ukupne površine oko 80.000 km². Postoje i oko hiljadu veštačkih jezera. Jezera u Kini se takođe, mogu podeliti na spoljašnja i unutrašnja. Da izvan uglavnom bogata akvaproduktami slatkovodnih jezera kao što su Pojang, Dongting i Tajhu. Unutrašnjosti obuhvataju slana jezera, od kojih je najveća - jezero Kinghaj. Mnoga jezera u unutrašnjosti su suva, kao što su jezera Lob Nor.

[uredi] Klima

Klima Kine je veoma raznolika - od suptropske na jugu do umerene na severu. Na obali vreme određuju monsuni, koji se javljaju zbog različitih apsorpcione moći zemljišta i okeana. Sezonsko kretanje vazduha i prateći vetar donose velike količine vlage leti i relativno suve zime. Dolazak i trajanje monsuna u velikoj meri određuju broj i raspodelu padavina u zemlji. Ogromna razlika u širini, dužini i visini Kine za posledicu ima različite temperature i vremenske režime, uprkos činjenici da najveći deo zemlje leži u oblasti umerene klime.

Najsevernija kineska provincija Heilungđang nalazi se u oblasti umerene klime, a južno ostrvo Hajnan u tropima. Temperatura razlike između ove dve regije tokom zimskih meseci je velika, ali je u leto razlika se smanjuje. U severnom delu Heilungđanga temperatura u januaru može pasti i do -30 °C, prosečna temperatura - oko 0 °C. Prosečna temperatura u julu ove oblasti je 20 °C. U južnim delovima pokrajine Guangdung prosečna temperatura se kreće od 10 °C u januaru do 28 °C u julu.

Padavine variraju čak i više od temperaturu. Na južnim padinama Kinling padaju velike količine kiše, najviše za vreme letnjih monsuna. Severno i zapadno od planine verovatnoća padavina se smanjuje. Severnozapadna oblast zemlje je veoma suva, sa pustinjama (Taklamakan, Gobi, Ordos) i gotovo bez padavina.

Južne i istočne oblasti Kine često (oko 5 puta godišnje) stradaju od razornih tajfuna i poplava, monsuna, cunamija i suše. Veliki problem predstavljanja širenje pustinja, posebno pustinje Gobi. Iako su zaštitni pojasevi šuma sađeni još od 1970ih smanjili učestanost peščanih oluja, duže suše i loše poljoprivredne navike izazivaju peščane oluje koje muče severnu Kinu svakog proleća, a odatle se šire prema Koreji i Japanu. Kina gubi godišnje oko 4.000 km zemlje zbog dezertifikacije. Vode, erozija i kontrola zagađenja su postale važna pitanja u odnosima Kine sa drugim zemljama.

[uredi] Istorija

Drevna Kina je jedna od najstarijih civilizacija čovečanstva.

Za više informacija pogledajte Istorija Kine

Istorija Kine prema tradicionalnim kineskim zapisima se proteže do vremena Tri suverena i pet imperatora pre oko 5000 godina. Zapisana istorija podržana arheološkim dokazima potiče iz 16. veka p.n.e^[1] Kina je jedna od najstarijih kontinualnih civilizacija na svetu. Za kornjačin oklop koji se koristio za proricanje sa oznakama koje podsećaju na drevno kinesko pismo iz dinastije Šeng je ustanovljeno da potiču iz vremena oko 1500. godine p. n. e. Kineska država potiče od gradova-država u dolini Hoanghoa. Godina 221. p. n. e. se često uzima za godinu u kojoj je Kina ujedinjena u veliko kraljevstvo ili carstvo. Te godine Ćin Š’ huang je prvi ujedinio Kinu. Sukcesivne kineske dinastije su razvile birokratski sistem koji je omogućio kineskom caru da kontroliše ogromnu teritoriju.

Konvencionalno gledište na istoriju Kine je da je država prolazile kroz periode političkog jedinstva i nejedisnta, a povremeno su njom dominirali tuđinski narodi, od kojih se većina stopila sa Kinezima. Kulturni i politički uticaji iz mnogih delova Azije, prenošeni sukcesivnim imigracijama, širenjima i kulturnim asimilacija su se spojili u kinesku kulturu.

[uredi] Istorija Narodne Republike Kine

Kineski građanski rat završio je 1949. KP Kine je preuzela vlast nad glavninom Kine, sem Tajvana. Kuomintang se povukao na Tajvan i neka mala ostrva Fudžijana. Mao Cedung je 1. oktobra 1949. proglasio Narodnu Republiku Kinu. Mao Cedung se povukao sa pozicije predsednika Kine 1959. posle nekoliko velikih ekonomskih neuspeha, kao što je bio Veliki skok napred. Li Šaoči ga je zamenio, ali Mao je i dalje imao ogroman uticaj na partiju i ostao je generalni sekretar KP Kine. Jedno vreme Kinom je upravljalo umereno vođstvo : Li Šaoči, Deng Sjaoping i drugi, koji su započeli ekonomske reforme. Mao Cedung i njegovi saveznici su 1966. lansirali Kulturnu revoluciju. Prema mišljenju mnogih istoričara to je bio pokušaj da se očisti vodstvo od umerenih elemenata. Maovi sledbenici su to smatrali eksperimentom direktne demokratije i prvi pokušaj borbe protiv korupcije i drugih negativnih uticaja na kinesko društvo. Razvio se Maov kult, a ekonomija zemlje je tokom toga perioda nazadovala. Došlo je do velikog nereda tokom kulturne revolucije, pa je predsednik vlade Ču Enlaj posredovao u smanjivanju destruktivnosti i pomagao je umerene elemente. Ču Enlaj je inicirao normalizaciju odnosa sa SAD, pa je Kina 1971. postala član saveta bezbednosti UN umesto Tajvana, koji je dotad predstavljao Kinu. Poslednjih godina života otvoreno je kritikovao ženu Mao Cedunga i preostale pripadnike bande četvoro. Bio je najbliži saradnik Deng Sjaopinga i pomogao je da se Kina nakon kulturne revolucije oslobodi radikalnih elemenata.

Posle Maove smrti 1976. uhapšena je Četvoročlana banda, a Deng Sjaoping je uspeo da preuzme vlast od Maovog naslednika Hua Kuafenga. Deng nije nikad postao šef partije ili države, ali je svojim uticajem na partiju vodio zemlju putem ekonomskih reformi. Pragmatizam kojim je vodio Kinu ocrtan je njegovim rečima: "Nije bitno da li je mačka crna ili bela, bitno je da lovi miševe". Komunistička partija je smanjila svoju sveobuhvatnu kontrolu. Raspuštene su i zadruge, a seljaci su počeli dobijati zemlju u zakup. Zbog toga je došlo do povećanja poljoprivredne proizvodnje.

[uredi] Ekonomija

Za više informacija pogledajte Ekonomija Narodne Republike Kine

Od kraja 1978. kinesko vodstvo je započelo sa ekonomskim reformama. Dotad je kineska ekonomija bila planska ekonomija sovjetskoga tipa. Reformisana je u mešovitu ekonomiju, mnogo bliže tržišnoj ekonomiji, ali još uvek pod političkim okvirima koje nameće KP Kine. Kolektivizacija u poljoprivredi je zamenjena privatizacijom zemlje. Povećana je odgovornost lokalnih vlasti i direktora fabrika. Dozvoljeno je otvaranje velikog broja manjih privatnih firmi, a strane investicije su ohrabrene brojnim ekonomskim i političkim merama. Kao rezultat tih promena kineska ekonomija je postala mešovita, a Kina je 2001. primljena u Svetsku trgovinsku organizaciju.

U 5 specijalnih ekonomskih zona zakoni o investiranju su mnogo povoljniji sa ciljem da se u te zone privuče strani kapital. Od 1990-ih specijalne ekonomske zone su se raširile i na veće kineske gradove uključujući Peking i Šangaj. Zbog toga je Kina šest puta povećala bruto domaći proizvod(BDP) od 1978. Kina ima jednu od najbržih ekonomskih stopa rasta, tako da je prosečni godišnji rast BDP-a 9,4% u zadnjih 25 godina. Krajem 2005. Kina je postala četvrta ekonomija sveta po ukupnom BDP-u, a druga na svetu po BDP-u izračunatom po paritetu kupovne moći. Zbog velikog broja stanovnika BDP po stanovniku po paritetu kupovne moći je 7.200 $, što predstavlja 1/6 američkog.

Kina je uglavnom postala proizvođač sa niskim troškovima. Troškovi proizvodnje u Kini su mnogo manji nego u Aziji ili Latinskoj Americi. Pošto je dugo vremena fiksirala tečaj juana uz dolar dolazile su kritike da je to razlog ogromnog suficita, koji Kina ima u trgovini sa gotovo svim razvijenim zemljama, sem sa Tajvanom i Južnom Korejom. Od 21. jula 2005. tečaj juana je posto plivajući. Kina ujednačuje svoj porezni sistem koji je dotad davao prednost izvoznim kompanijama. Postoji ogroman jaz u bogatstvu između obalnog područja Kine i unutrašnjosti. To predstavlja problem, koji može potencijalno destabilizovati zemlju, pa je vlada Kine zadnjih godina započela sa nizom inicijativa, kojima bi se pomoglo unutrašnjosti Kine da sustiže ekonomski razvoj naprednog područja. Kao rezultat velikog ekonomskog razvoja standard života u Kini je bitno veći, a broj siromašnih je postao malen.

[uredi] Administrativna podela

Narodna Republika Kina ima suverenitet nad dvadeset i dve provincije, dok Tajvan smatra svojom dvadeset i trećom provincijom. Tu su još i pet autonomnih oblasti, četiri regiona i dve specijalne administrativne regije koje uživaju veliku autonomiju. Dvadeset dve provincije, pet autonomija i četiri regiona nazivaju se još i kontinentalnom Kinom, sa izuzetkom Hong Konga i Makaua.

Administrativna podela NR Kine	Provincije
	Anhui Gansu Guidžou Đangsi Đangsu	Đilin Junan Guandung Ćinghai Ljaoning	Sečuan Tajvan* Fuđien Hainan Henan	Hebei Heilungđang Hubei Hunan Džeđang	Šansi Šensi Šandung
	*Tajvan je suverena provincija Kine koja se nalazi pod upravom Republike Kine.
	Autonomne pokrajine		Regioni		Specijalne administrativne regije
	Guangsi Unutrašnja Mongolija Ningsja Sinkjang Tibet		Peking Čungćing Šangaj Tjencin		Hong Kong Makao

[uredi] Reference

[uredi] Vidi još

• Istorija Kine
• Budizam u Kini

[uredi] Spoljašnje veze

• Vlada Kine
• Portal sa vestima

Administrativna podela Narodne Republike Kine

Provincije: Anhui | Gansu | Guangdung | Guidžou | Đangsi | Đangsu | Đilin | Junan | Lijaoning | Sečuan | Ćinghai | Fuđen | Hainan | Hebei | Heilungđang | Henan | Hubei | Hunan | Džeđang | Šandung | Šansi | Šensi Autonomne regije: Guangsi | Ningsja | Sinđang | Tibet | Unutrašnja Mongolija Gradovi u rangu provincije: Peking | Tjenđin | Čungćing | Šangaj Specijalne administrativne regije: Makao | Hongkong Kineska provincija van suvereniteta NR Kine: Kineski Tajpej (Tajvan)

Države i regioni kinesko-tibetskih naroda
Suverene države
Kina • Singapur • Mijanmar • Butan
Nepriznate države
Tajvan
Autonomne teritorije
Tibet (Kina) • Ningsja (Kina) • Sikim (Indija) • Megalaja (Indija) • Arunačal Pradeš (Indija) • Nagaland (Indija) • Manipur (Indija) • Mizoram (Indija) • Tripura (Indija) • Arakan (Mijanmar) • Čin (Mijanmar) • Kačin (Mijanmar) • Kajah (Mijanmar) • Karen (Mijanmar) • Kuala Lumpur (Malezija) • Selangor (Malezija) • Penang (Malezija) • Perak (Malezija) • Džohor (Malezija)