Kozara

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u članku Kozara (višeznačna odrednica).
Disambig.svg
Ukoliko ste tražili Nacionalni park, pogledajte članak Nacionalni park Kozara.


Koordinate: 44° 58′ 00" SGŠ, 16° 55′ 00" IGD

Kozara
Lisina
Lisina
Nadmorska visina 978[1] m Lisina (Kozara)
Republike BiH - Republika Srpska
Kozara na mapi BiH

Kozara je planina u sjeverozapadnom dijelu Republike Srpske,[1] BiH.

Kozara se prostire u dužinu od 70 km i širinu od 20 do 30 km.[1] Omeđena je rijekama Savom na sjeveru, Vrbasom na istoku, Sanom na jugu, Unom na zapadu i Gomjenicom.[1] Najviši vrh Kozare je Lisina (978 m).[1] Kozara se proteže u pravcu sjeverozapad-jugoistok na području 7 opština: Novi Grad, Kostajnica, Kozarska Dubica, Gradiška, Laktaši, Banja Luka i Prijedor.[1]


Reljef[uredi]

Reljef svakog predjela je rezultat njegove morfogeneze, tj.rezultat djelovanja endogenih i egzogenih geomorfoloških procesa. Kozara je ostrvska planina čiji se osnovni, tektonski, reljef formirao u dugom periodu mlađeg kenozoika izdizanjem dijela kopna pod uticajem orogenih pokreta u Zemljinoj kori i oticanjem Panonskog mora. Najznačajniji period tektonskog uobličavanja masiva Kozare je vrijeme alpske orogeneze, krajem mezozoika i početkom tercijara. Najviši vrhovi su se izdigli iz Panonskog mora sredinom starijeg tercijara (eocen).

Potom Kozara prvo postaje poluostrvo, a krajem tercijara, nakon oticanja panonskog zaliva Paratetisa, dio šireg kompaktnog kopna. Dalje uobličavanje reljefa se odvijalo pod uticajem egzogenih sila tj. destrukcije površine Zemlje procesom erozije. Pripada Dinarskom sistemu planina.

I pored toga što je Kozara stara-gromadna planina i relativno male nadmorske visine, ona posjeduje veliki broj strmih strana, stjenovitih predjela, uvala, zavala.

U središnjem dijelu planine, smjerom istok-zapad, uzdiže se vrh Mrakovica (804 m), a smjerom sjeverozapad, u podnožju Mrakovice izvire potok Mala Mlječanica, koji se daljim tokom, ostavljajući sa svoje desne strane veoma strmu stranu, Vitlovsku kosu, spaja sa rječicom Gračanicom, na mjestu Sastavci.

Biljni i životinjski svijet[uredi]

Vertikalna stratifikacija biljnog sistema planine izgleda ovako: na pašnjake u plodnom Potkozarju naslanja se sprat listopadnih šuma, uglavnom graba, bukve i hrasta, iznad njega crnogorične šume smreke, jele i bora, iz kojih izviruju kamene litice kozaračkih vrhova: Lisine, Kozaračkgo kamena, Zečjeg kamena...

Horizontalni raspored šuma: na sjeveru dominiraju visoke jelove i bukove šume a u južnom dijelu su površine obrasle niskim šumama hrasta i kulturama četinara- crni bor, bijeli bor i smrijeka (smrča).

Kada bi se kod Laktaša u blizini Banjaluke ušlo u kozaračke šume, sedamdeset kilometara bi se moglo neprekidno prolaziti kroz šume, a nastavljajući dalje od hrvatske granice, i mnogo duže.

Kozara ima i veliki broj ljekovitog bilja: nana, kamilica, majčina dušica, zova...

Pored velikog broja otrovnih gljiva ima i ogroman broj jestivih gljiva: vrganji, lisičice, smrčci, rudnjače, puhare, pupavke... Bogata je svakovrsnom lovnom divljači: srnom, divljom svinjom, divljom mačkom, lisicom, zecom, potom fazanom, divljom patkom, jarebicom, u vrijeme velikih poplava rijeke Save, bježeći od povodnja u Kozari nađu utočište i jeleni, što sve zajedno čini lovni rezervat rijedak u ovome dijelu Balkana. Ovom bogatstvu divljači doprinosi i činjenica da je totovo svih 70 km dužine i 20 km širine planina prekrivena šumama.

Industrijski potencijali[uredi]

Nepregledne šume, uz domaćinski odnos prema njima i nama, su nepresušni izvor blaga od zdravlja do industrije. Premudra i namjerna Austrougarska carevina je, još krajem 19. vijeka, po cijeloj Kozari izgradila uskotračnu prugu kojom je lakše i brže odvozila naše šume u svoje fabrike. (Ostaci pruge su i sada vidljivi po planini).

Turizam, lov, planinarenje na Kozari[uredi]

Prirodne ljepote Kozare i njeni raznoliki predjeli česta su odrednica mnogih planinarskih i lovačkih društava iz okolnih gradova, Prijedora, Kozarske Dubice, Banje Luke i Gradiške.

Lov je na Kozari star koliko i čovjek. Na njoj se organizovano lovi od vremena osnivanja prvog lovačkog društva 1906. godine. Na nižim nadmorskim visinama ima jarebice, prepelice i fazana. Kako se visina povećava tako se mijenja i sastav divljači u lovištu. Slede zec, lisica, srneća divljač, divlja svinja, divlja mačka...

Posebno aktivna društva na području Kozare su Planinarsko alpinistički klub Pauk-Prijedor, Planinarsko društvo Klekovača iz Prijedora kao i planinarsko društvo Previja iz Banja Luke.

Kada se ove djelatnosti u praksi ne bi dijelile, i kada bi im se organizovano pristupalo s namjerom da se sinhronizuju i primjere jena drugoj, efekti bi mogli biti i u finansijskom pogledu mnogo značajniji.

Predajnik[uredi]

Na Kozari je 2. oktobra 2011. pušten u rad predajnik Radio-televizije Republike Srpske, odnosno antenski stub i sistem.[2] Antenski sistem koji je visok 84 metra je zajednički projekat Vlade Republike Srpske i Radio-televizije Republike Srpske.[2] Predajnik signalom Javnog servisa Republike Srpske pokriva područje od Posavine do Zapadne Krajine, te rejon Šipova i Mrkonjić Grada.[2]

Spomenik žrtvama ustaško-fašističkog terora na Mrakovici

Kozara i istorija[uredi]

Kozara je pitoma planina. Nije visoka, ali su sve ostale njene dimenzije, i geografske i one druge, grandiozne. Na njoj, po Vitlovskoj ima prašumskih prostora po kojima još nije kročila ljudska noga. Nije ova planina bezazlena, u njoj se lako može i lutati i zalutati, a da nije takva zar bi se po njoj tokom vijekova tražila zbježišta što su čuvala glave za sva naša sjećanja. Ogromna prostranstva šuma, mnogobrojne kose, visovi, jarci i proplanci, izobilje divljači, ribe i jestivog bilja, ljekovito bilje, mnogo drveta, silni bivci, na hiljade izvora pitka vode, pružalo je dovoljno zaklona i sigurnosti u ovim vjetrovitim mnogonacionalnim i mnogokonfesionalnim, pa zato uvijek rizičnim, prostorima. Od praistorije, preko istorije novog vijeka, mnogobrojnih buna i pogroma, iz vremena Turaka, Austrougara i Nijemaca, Petra Popovića- Pecije i dr Mladena Stojanovića, nacionalnih ratova autohtonih Muslimana i Srba, noža hrvatskih ustaša, pa do najnovijeg vremena Kozari je sinonim život. U njoj su zbjegovi i zbježišta kroz istoriju. Nema ovdje mjesta nikakvom političkom ni ideološkom razlogu. U Kozaru su Srbi dolazili „glavom bez obzira“ da bi sa domaćim Srbima po njoj spašavali sopstvene glave. Kozara je i jedna od tačaka u kojoj je izvojevana pobjeda u Dugom svjetskom ratu protiv Njemaca i domaćih kvislinga na teritoriji tadašnjne Kraljevine Jugoslavije, potom FNRJ-e i SFRJ-e. U Kozari su se dizali ustanci i bune. Ona je porodilište i grobnica. Kozara je zato mitska planina.

Na jednom od vrhova planine Kozare, na visu Mrakovica, podignut je monumentalni spomenik palim za slobodu u Drugom svetskom ratu, rad vajara Dušana Džamonje, sa memorijalnim zidom na kome je upisano 9921 ime stradalih partizana i naroda.

Vrhovi Kozare[uredi]

Rijeke i potoci Kozare[uredi]

Ostali toponimi Kozare[uredi]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ a b v g d đ Kozara: vječito ponosna i legendarna planina, autor: Drago Todić, Srpske zemlje i svijet (geografski naučno-popularni časopis), Broj 27, štampa: Viluks d.o.o. u 3.000 primjeraka, izdavač: Geografsko društvo Republike Srpske, Banja Luka (2007), str. 5
  2. ^ a b v „Нови предајник на Козари“ (на ср). Радио-телевизија Републике Српске. 2. 10. 2011. Приступљено 3. 10. 2011.. 

Literatura[uredi]

  • Marjanović N. Tenis u Prijedoru, Srboštampa, Beograd, 1999.

Spoljašnje veze[uredi]