Kosovo i Metohija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Skoči na: navigacija, pretraga
Padlock.svg Ova stranica je zaključana od daljih izmena anonimnih korisnika i novajlija, zbog sumnjivog doprinosa istih, koji treba da se raspravi na stranici za razgovor.
Da biste videli prethodne verzije sadržaja, kliknite na karticu istorija.
Kosovo i Metohija

Kosovo i Metohija (skraćeno: Kosmet ili KiM, alb. Kosovë/Kosova, ponekad kratko Kosovo) je oblast na Balkanskom poluostrvu, prema Ustavu Republike Srbije Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija u okviru Srbije[1], pod privremenom upravom Ujedinjenih nacija, čiji su organi jednostrano proglasili nezavisnost kao Republika Kosovo koja je delimično međunarodno priznata. Kosovo i Metohija se graniči sa Albanijom, Republikom Makedonijom, Crnom Gorom i centralnom Srbijom. Ima oko 2 miliona stanovnika. Službeni jezici su srpski i albanski, a sedište administracije se nalazi u Prištini.

Od završetka NATO bombardovanja SR Jugoslavije 1999. godine, Kosovo i Metohija se u skladu sa Rezolucijom 1244 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija nalazi pod administracijom UN (UNMIK). Evropska unija je 16. februara 2008. odlučila da pokrene „Misiju vladavine prava EU na Kosovu-EULEKS Kosovo“, a 17. februara 2008. organi privremene samouprave na Kosovu i Metohiji, uz političku i organizacionu podršku EU i SAD,[2] doneli su jednostranu odluku o proglašenju nezavisnosti Kosova i Metohije od Srbije.[3] Srbija je odbacila ovu deklaraciju, a Generalna skupština UN je rezolucijom A/63/L.2 usvojenom na predlog Srbije 8. oktobra 2008. zahtevala savetodavno mišljenje Međunarodnog suda pravde o njenoj legalnosti. Nezavisnost Kosova i Metohije priznaje 63 od 192 članice Ujedinjenih nacija.[4]

Sadržaj

Ime

Naziv Kosovo potiče od slovenske reči kos - crna ptica. Ime Metohija dolazi od reči metoh, kojom su nazivana crkvena imanja (zemljište u toj regiji je bilo u vlasništvu Pećke Patrijaršije).

Istorija

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte Istorija Kosova i Metohije
Srbija i njene autonomne pokrajine

Istorija Kosova i Metohije je usko povezana sa istorijom srednjovekovne srpske države. Mnogobrojni manastiri i crkve kao i ostali spomenici kulture svedoče o prisustvu mnogih naroda još iz antičkog doba.

Karakteristika Kosova je raznolikost stanovništva: Albanci, Srbi, Romi i Turci, koja je posledica migracionih kretanja kroz istoriju. Ova migraciona kretanja su počela još u doba Ilira, i nastavljala se kroz period Rimskog carstva, naseljavanja Slovena na Balkansko poluostrvo, turskih osvajanja, mađarsko-turskog rata 1448., austro-turskih ratova 1683.-1699., 1716.-1718., i 1737.-1739., srpsko-turskih ratova 1876-1877., 1877.-1878., balkanskih ratova 1912.-1913., prvog svetskog rata i drugog svetskog rata.[5] Dalje promene su uslovljene iseljavanjem ne-albanskog stanovništva od 1945. do 1999. i agresije NATO-a na Srbiju 1999., koja dovodi do daljeg iseljavanja i progona Srba i drugih ne-albanaca.

Antičko doba

U antičko doba prostor današnjeg Kosova i Metohije se nazivao Dardanija. Ilirska plemena su bila preci današnjih Albanaca, i na prostoru Kosova se nalaze od 2. milenijuma p. n. e. Dardanci su naseljavali i prostor današnje jugozapadne Srbije i deo Makedonije.[5]

U trećem i drugom veku pre nove ere, ovim regionom su vladali dardanski kraljevi: Longarus, Bato i Monunius, kao i Etuta, Monuniusova ćerka. Kosovo i Metohija zatim dolazi pod vlast Makedonaca.

Rimljani osvajaju teritoriju Kosova i Metohije godine 75., u toku Ilirskih ratova. Teritorija ulazi u sastav rimske provincije gornje Mezije (Moesia Superior). Od cara Dioklecijana čini zasebnu provinciju Dardaniju (Dardania).[5]

Srednji vek

Od podele rimskog carstva godine 395. do kraja 12. veka područje je naizmenično pod kontrolom Vizantije, Bugarske i Makedonije pod carom Samuilom. Južni Sloveni dolaze na Balkansko poluostrvo u 7. veku. Tokom 12. veka Srbi iz Raške počinju da prodiru na područje Kosova i Metohije. Dolazi do sukuba između Vizantije i Srba. Do prvog sukoba dukljanskog vladara Bodina sa vizantijskom vojskom dolazi 1073. godine kod utvrde Paun na Kosovu polju. Bodin je izgubio bitku i pao u zarobljeništvo.[5]

Raški veliki župan Vukan je uspeo da održi Zvečan 1091. godine. Iz njega je vršio pohode dalje, i spalio je Lipljan. Dalje pobede protiv Vizantije je izvojevao 1096., ali 1106. trpi poraz. Krajem 12. veka župan Stefan Nemanja dolazi do Lipljana. Godine 1170. kod sela Pantine na levoj obali Sitnice odnosi pobedu nad vizantijskom vojskom.[5]

Od toga doba pa do pada pod tursku vlast posle kosovske bitke, područje je važan deo srpske srednjevekovne države. Bilo je važno raskršće puteva kojima su prolazili karavani. Neko vreme je grad Prizren prestonica srpskih vladara Dušana i Uroša. Grad Peć je središte srpske Patrijaršije 1346.-1457. i ponovo 1557.-1766. godine. Pre dolaska Turaka, područje se dobro razvija, rudarstvo i stočarstvo sa ratarstvom je prisutno. Rudnik Trepča se spominje od 1303. kao nalazište olova i srebra. Novo Brdo je jedan od najvažnijih rudnika Srbije toga doba, i iz njega se vadi srebro i olovo. Srebro u tom rudniku je bilo pomešano sa zlatom, i srpski vladari su imali dobre prihode od rada rudnika.[5]

Kosovska bitka i posledice

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte Kosovska bitka

Na Kosovu polju se 1389 godine odigrala Kosovska bitka, u kojoj su Srbi doživeli poraz od nadmoćnije turske vojske. Time se Turcima otvara put za dalje osvajanje Balkanskog poluostrva. Između 1371 i 1398 godine Kosovom i Metohijom je vladao Vuk Branković, gospodar Kosova i Drenice, koji 1389. godine postaje turski vazal.

U borbama posle Kosovske bitke, despot Stefan Lazarević je odneo pobedu 1402. kod mesta Tripolje protiv Đurđa Brankovića, koji je uz tursku pomoć pokušao da preotme zemlje koje su ranije pripadale njegovom ocu, Vuku Brankoviću. Tokom mađarsko-turskog rata 1448. zapovednik mađarske vojske Janoš Hunjadi (poznat u narodu kao Sibinjanin Janko) preko Kruševca dolazi na Kosovo polje sa 24000 vojnika. Dolazi do dvodnevne bitke protiv brojnije turske vojske sultana Murata II, koju Mađari gube. Kosovo ostaje pod vlašću srpske Despotovine do 1459., kad pada pod tursku vlast.[6]

Kosovo i Metohija u sastavu Otomanskog carstva

Između 1459 i 1912 godine, Kosovo i Metohija je bilo u sastavu Osmanskog carstva. U vreme turske vladavine, na teritoriji Kosova i Metohije su postojali Prizrenski i Vučitrnski sandžak, da bi kasnije bio formiran Kosovski vilajet, prvobitno sa sedištem u Prizrenu, a potom u Skoplju.

Prodorima Turaka od kraja 14. veka, dolazi do pomeranja srpskog i dela albanskog stanovništva (Klimenti) na zapad i sever Balkanskog poluostrva. Turci terorišu, pljačkaju, i odvode narod u ropstvo. Zbog nepodnošljive situacije, dolazi do masovnih preseljenja Srba (videti članak Seobe Srba). Otpor Turcima često dolazi i od Albanaca. Poznati albanski vođa Đurađ Kastriot Skenderbeg ratuje sa Turcima 1443.-1468. godine.[6]

Padom srpske Despotovine 1459. Turci uspostavljaju svoj spahijski sistem. Područje Kosova i Metohije do godine 1541. pripada rumelijskom ejalatu. Od 1541. do 1580. pripada budimskom, zatim bosanskom, a od 1607. opet rumelijskom ejalatu. Po turskom sistemu dolazi do podele na sandžake (okrug), kaze (srez), i nahije i kadiluke (opština). U borbi protiv otpora stanovništva Turci koriste islamizaciju i druge metode. Islamizaciju smatraju najboljim sredstvom za smirivanje područja. Isprva u islam prelaze feudalci, zatim gradsko, i na kraju i seosko stanovništvo. Proces islamizacije traje sve do kraja 19. veka, i Albanci masovno prelaze u islam, a Srbi delimično. Turci uzimaju mlade Albance u vojsku putem danka u krvi i regrutacijom u jedinice azapa, iz kojih redova se regrutuju budući feudalci i vojni komandanti. Sultan Selim II oslobađa dažbina svaku hrišćansku kuću iz koje je bar jedan muškarac prešao u islam. Mnoge srpske porodice se sele na sever i zapad, a napuštena imanja zauzimaju islamizirani Albanci i tako šire vlastitu etničku teritoriju. Albanci hrišćani pružaju otpor Turcima zajedno sa Srbima.[6]

Sve teže sveopšte prilike u turskom carstvu protokom vremena dovode do ustanaka i nemira stanovnika, naročita za vreme ratova Austrije sa Turskom.

Posle sloma turske opsade Beča i osnivanja Svetog saveza Austrije, Poljske i Mletačke republike 1684., dolazi do ponovnog buđenja otpora pokorenih naroda u Turskoj. U borbu protiv Turaka stupaju Srbi i Albanci i neki se pridružuju austrijskoj vojsci Đ. Pikolominija koja nadire ka Skoplju. U Prizrenu se toj vojsci pridružuje još oko 20.000 ljudi, ali smrću Pikolominija dolazi do osipanja i poraza od Turaka kod Kačanika dana 1. februara 1690. Sa austrijskom vojskom se povlače i Srbi iz Prištine, Peći, Mitrovice, Prizrena i Novog Pazara u opravdanom strahu od turske osvete. Predvođeni patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem, prelaze u Vojvodinu, zajedno sa manjim grupama Albanaca.[6]

Tokom idućeg rata Austrije s Turskom 1737.-1739. car Karlo Šesti od Austrije poziva hrišćane na ponovni ustanak. Austrijanci zauzimaju Niš, a srpski ustanici Novi Pazar 30. jula 1737. godine. Patrijarh Arsenije Četvrti Jovanović upućuje ljude na Kosovo i sjevernu ALbaniju da dižu narod na ustanak. Ustanici i Austrijanci nanose Turcima poraz kod Nove Varoši u augustu. Turskom protivofanzivom sve je izgubljeno i dosta Srba i nešto Albanaca se ponovo seli preko Dunava u Austriju. Na prazne posjede Turci naseljavaju Albance, i u područje oko Novog Pazara, gde veliki broj preostalih Srba prelazi u islam da izbegne tursku osvetu. U idućem periodu Albanci naseljavaju oblasti doline Laba, južne Morave do Surdulice i Leskovca, Skoplja, Kuršumlije i Niša. U novim krajevima Turci im davaju plodnu zemlju i povlastice, što izaziva gnev i mržnju Srba. Svim ovim premeštanjima, srpski etnički centar se seli iz starih područja Raške i Kosova u sliv Morave i Vojvodinu.[6]

Sultan Selim III je pokušao da uvede reforme, reorganizacijom vojske i uprave. U to vreme već dolazi do Prvog i Drugog srpskog ustanka, kojima je Srbija delomično oslobođena od turske vlasti. Turske reforme 1835. godine dovode do pobune albanskih feudalaca u Peći, Prizrenu, Đakovici i Prištini. Stanovnici Prizrena 1839. izbacuju turskog komandanta Ismet-pašu. Turci zbog toga usporavaju reforme, a Albanci sve više traže oslobođenje od turske vlasti. Turci pojačavaju naseljavanje Albanaca na Kosovo i Metohiju pred srpsko-turski rat 1876.-1877., srpsko-turski rat 1877.-1878., i crnogorsko-turski rat 1876.-1878. Albanci su mobilisani i korišteni u borbama protiv Srba kod Niša, Jankove klisure, Javoru i Crnoj Gori. Tokom rata 1877.-1878., nastupanjem srpske vojske prema Vranju dolazi do povlačenja albanskog stanovništva iz rejona Niša, Leskovca, Toplice i drugih mesta, i oni se nastanjuju na Kosovo. Turci do 1912. uspostavljaju granični pojas ka Srbiji, sastavljen od sela naseljenih Albancima.[6]

Albanci osnivaju Prizrensku ligu na sastanku u Prizrenu 10. juna 1878. Zahtevi Turskoj su bili autonomija za Albance, i ujedinjenje u jedan vilajet. Porta je ovo odbila, i ustanak je počeo 1879. kojim je turska vlast svrgnuta u Vučitrnu, Prizrenu, Đakovici, Prištini, Peći i drugde.[6]

U nekim delovima Albanije isto dolazi do masovne pobune. Turska šalje Derviš-pašu sa vojskom da razbije ustanak, i on od aprila 1881. ulazi u Prizren, Đakovicu i Peć. Smirenje je bilo privremeno, jer ponovo izbijaju nemiri po pašinom povratku u Carigrad. Lokalne bune niču 1883. i 1884. godine.[7]

Od godine 1905. do 1912. Albanci dižu niz ustanaka. U julu 1908. u Uroševcu se okuplja 20000 ljudi, i pokušava se izvesti oslobođenje od Turaka. Međutim u to vreme dolazi do Mladoturske revolucije u Turskoj, i obećavaju stanovništvu smanjenje poreza, demokratizaciju i poboljšanje opštih životnih uslova. Učvršćenjem svoje vlasti Mladoturci napuštaju svoja obećanja i guše albanski otpor. Propagira se ideja da su Albanci Osmanlije. Zbog toga augusta 1909. izbija novi ustanak na Kosovu i Metohiji, a Porta šalje vojsku da ga uguši silom. Do bitke dolazi kod Kačanika od 11. maja do 13. maja 1910. Turci odnose pobedu uz oko 600 poginulih. Godine 1912. ponovo dolazi do ustanka pod vođstvom Opšteg ustaničkog komiteta, na području Drenice, Peći, Đakovice, i severne Albanije. Bajram Curi diže ustanak u području Krasnićija (Krasniqi). Ustanici zauzimaju čitavo Kosovo, severnu Albaniju, pa čak i Skoplje, na šta Mladoturska vlada podnosi ostavku. Nova vlada šalje delegaciju koja se sastaje sa predstavnikom Albanaca Hasanom Prištinom. Turci odbijaju zahteve za autonomiju, upotrebu albanskog jezika u školama i administraciji, i finansiranje razvoja Kosova i Metohije.[7]

Od 19. veka, pa sve do 1945. godine, Srbi su za oblast današnjeg Kosova i Metohije koristili i naziv Stara Srbija. Pored Kosova i Metohije, naziv Stara Srbija je obuhvatao i neke delove Centralne Srbije, Crne Gore i Makedonije.

Kosovo i Metohija u sastavu Srbije i Crne Gore

U Prvom balkanskom ratu, srpska i crnogorska vojska prodiru na Kosovo i Metohiju 1912. godine. Srpska vojska zauzima Kosovo i Prizren, a crnogorska deo Metohije, Đakovicu i Prizren. Pojačan je pritisak na Albance i Turke, i deo njih se iseljava sa Kosova i Metohije.[7]

Porazom srpske vojske 1915., austrougarske jedinice okupiraju severni deo Kosova, a bugarske južni (Prizren, Priština, Kačanik, Uroševac, Gnjilane), gde zavode veoma okrutan okupacioni sistem. Austrougari otvaraju škole na albanskom jeziku da pridobiju stanovništvo. Posle proboja Solunskog fronta 1918., Kosovo zauzimaju jedinice srpske 2. armije u oktobru 1918., i područje nešto kasnije ulazi u sastav novostvorene Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.[7]

Kosovo i Metohija su 1929. podeljeno između 3 banovine: Zetsku, Moravsku i Vardarsku. Područje je slabo razvijeno kao i pre, sa 62% domaćinstava na posedima večičine ispod 5 hektara. Agrarna reforma ukida velike posede i kmetske i feudalne odnose. Počinje kolonizacija Srba na Kosovo i Metohiju. Po podacima iz 1930., u 10 srezova je bilo predviđeno za 183.848 hektara za kolonizaciju. Bilo je pojava oduzimanja zemlje od Albanaca, što dovodi do pobuna nekih sela, čak i do nivoa intervencije vojske. Mržnja starosedelaca prema kolonizovanim Srbima raste. Uprava i škole koriste samo srpski jezik, što je suprotno zahtevima Albanaca. Fašistička Italija potpiruje suprotnosti zarad svojih interesa u vezi Albanije.[7]

Komunistička partija Jugoslavije deluje na Kosovu i Metohiji, i 1938. komunisti stvaraju naziv Kosmet za područje. Stvara se stav prema autonomnosti Kosmeta i bratskoj ravnopravnosti naroda Kosova, potvrđen na 5. zemaljskoj konferenciji KPJ 1940. u Zagrebu. Komunistička omladina 1938. i 1939. štampa letke u kojima se protivi iseljavanju Albanaca u Tursku, oduzimanja njihove zemlje i terora prema njima. Postoje partijske organizacije u većim mestima. Međutim, zanimljiva je brojnost članova: godine 1940., KPJ ima 239 članova, od toga 23 Albanca.[7]

Kosovo i Metohija u Drugom svetskom ratu

Fašistička Velika Albanija u Drugom svetskom ratu

Između 1941. i 1945. godine, za vreme fašističke okupacije, Italija je anektirala najveći deo Kosova i Metohije, delove Makedonije i Grčke i priključila ih takozvanoj Velikoj Albaniji, koja je bila italijanski protektorat, kraljevskim ukazom od 12. avgusta 1941. Manje delove K. zauzimaju Nemci i Bugari. Nemci zauzimaju kosovskomitrovački, lapski (podujevski) i vučitrnski srez, a Bugari deo gnjilanskog sreza, deo vitinskog kraja, Kačanik i Sirinićku župu. Nemci preuzimaju okupaciju italijanske zone od 1943. zbog kapitulacije Italije.[8]

Od Albanaca su formirane jedinice pomoćne policije, u gradovima 20-30, a selima 10-15 ljudi. U većim mestima su italijanske kvesture sa 30-40 policajaca. Od Albanaca Italijani formiraju i bataljon fašističke milicije, i zasebne poluvojničke dobrovoljačke jedinice. Italijani ukupno imaju oko 20000 vojnika, 5000 policajaca i 5000 naoružanih Albanaca, pripadnika raznih kvislinških formacija. Italijani se prikazuju kao oslobodioci Albanaca, stvaraoci Velike Albanije. U tu svrhu uvode albanski jezik u upravi i školstvu, i dozvoljavaju upotrebu albanske zastave.[8]

Nemci na svom području formiraju albansku žandarmeriju od 1000 Albanaca, a još organizuju i oko 1000 dobrovoljaca po selima. Bugarski okupator počinje u svom području bugarizaciju, a okupaciona posada se sastoji od 2 bataljona.[8]

Tokom rata na terenu Kosova i Metohije delovale su mnogo manje partizanske jedinice nego u ostalim delovima zemlje. Velike represalije, težak život pod italijanskom okupacijom, odvođenje u logore i na prinudni rad su učinili svoje. Takođe, tokom Drugog svetskog rata na teritoriji Kosova delovale su i četničke jedinice Koste Milovanovića Pećanca.

Srbi na Kosovu okupaciju doživljavaju kao gubitak slobode, dok Albanci slom Kraljevine Jugoslavije primaju kao olakšanje svog položaja. Zbog toga je u toku čitavog rata KPJ bila neuspešna u pokušaju da masovno pridobije Albance za borbu protiv okupatora, što utiče na stanje na K. Zbog terora okupatora i albanskih kvislinških bandi, veći deo Srba se seli u Crnu Goru i Srbiju već ubrzo po početku okupacije. S njima odlazi i oko polovina komunista, pa se time orijentišu na manje akcije, sabotaže i pripreme za ustanak.[8]

Od 1945. do 1952. godine na teritoriji Kosova i Metohije delovale su grupe razbijenih balista (ostataka albanskih okupacionih snaga). U borbi sa njima učestvovale su jedinice OZNA-e i UDBA-e koje su najčešće u pojedinačnim okršajima razbile ostatke balista dok se određeni broj izvukao i sakrio u inostranstvu, dok se jedan broj njih predao i priključio Brozovim partizanskim jedinicama.[traži se izvor od 09. 2009.] Ovi poslednji znatno su uticali da Brozov režim donese uredbu o zabrani povratka Srba na teritoriju Kosova i Metohije, što je zapravo značilo nastavak progona i balističke velikoalbanske politike.[traži se izvor od 09. 2009.] Tome je kasnije znatno doprineo i sporazum Broz-Hodža po kome je Albanija zajedno sa Kosovom trebalo da bude sedma republika u Jugoslaviji sa pravom na otcepljenje nakon Brozove smrti.[traži se izvor od 09. 2009.]

Oblasni komitet KPJ za Kosovo i Metohiju sredinom 1941. stvara Vojni komitet. Prva diverzija je na žičari za prevoz rude između Starog Trga i Zvečana noću 17. na 18. jul 1941. Ta grupa osniva kopaonički NOP odred 25. jula 1941., koji deluje uglavnom van teritorije K. U oktobru 1941. osniva se i Metohijski NOP odred. Ipak, veće akcije se ne vrše na K. sve do početka 1943, kada postaje aktivniji NOP odred Zejnel Ajdini formiran krajem 1942. [8]

Formiraju se još Šarplaninski pozadinski NOP odred oktobra 1942., Šarplaninski NOP odred novembra 1942., Karadački NOP odred januara 1943., i Emin Duraku NOP odred januara 1943. Aprila 1943. pogibaju Boro Vukmirović i Ramiz Sadik, članovi CK KP. Uprkos svim naporima, do konačnog oslobođenja Jugoslavije, na Kosovu i Metohiji nije bilo slobodne teritorije i partizani deluju u vrlo teškim uslovima.[9]

Posle kapitulacije Italije, Nemci okupiraju Albaniju i K. Nemci proklamuju poštovanje nezavisne i slobodne Albanije, i da dolaze kao oslobodioci albanskog naroda od italijanskog ropstva. Nemci formiraju kvislinške organizacije Drugu prizrensku ligu 16. septembra 1943. i Kosovski puk (Regjiment Kosova) krajem 1943. Kosovski puk uništava otpor i stanovništvo na području Uroševac-Priština-Kosovska Mitrovica-Peć-Prizren.[9]

Nemci i balisti sredinom februara 1944. počinju napad na jedinice NOV na K. i uspevaju skoro da unište Glavni štab NOV za K. i prateću četu. Tek sredinom 1944. dolazi do masovnijeg razvoja ustanka i od juna se formira ukupno oko 7 brigada NOV, pod imenom kosovsko-metohijske brigade. U oktobru 1944. počelo je povlačenje nemačke vojske (grupa armija E) iz Grčke preko K., i počela je kosovska operacija, kojom je trebalo uništiti glavninu nemačkih snaga. U tome se nije uspelo, ali je područje oslobođeno posle povlačenja Nemaca u novembru 1944.[9]

Međutim, u decembru 1944. dolazi do masovne pobune Albanaca protiv NOV i Jugoslavije u većem delu Kosova. Najteže borbe su vođene u Drenici, a zatim u Uroševcu, Gnjilanu i Kosovskoj Mitrovici. Tako 2. decembra 1944. štab NOV i PO za K. angažuje protiv Drenice 3. i 7. kosovsko-metohijsku brigadu, 25. brigadu 46. divizije, Ibarski NOP odred i delove 3. i 5. divizije NOV Albanije. Pošto to nije bilo dovoljno da se smiri pobuna,, kasnije je angažovano svih 8 k.-m. brigada, 46. divizija, i 3. brigada 22. divizije. Kako su borbe i dalje trajale, Vrhovni štab NOV i POJ formira 52. diviziju 8. februara 1945. godine od k.-m. brigada, i uvodi vojnu upravu za područje Kosova i Metohije. Tim merama je tek u martu 1945. slomljen otpor Albanaca.[9]

U toku Drugog svetskog rata, delovi K. su bili opustošeni, a stanovništvo poubijano, raseljeno, ili poslato u koncentracione logore. Poginulo je 6200 ljudi iz oblasti Kosova i Metohije.[9]

Kosovo i Metohija u SFRJ

Posle završetka rata, Kosovo i Metohija su vraćeni Jugoslaviji i ulaze u sastav Narodne (kasnije Socijalističke) Republike Srbije. Autonomna Kosovsko-Metohijska Oblast (AKMO) zvanično je proglašena 10 Jula 1945. godine. Današnje granice oblast je dobila 1959. godine proširenjem na severu, kada su delovi opštine Raška naseljeni isključivo srpskim življem izuzeti iz sastava Centralne Srbije i dodati oblasti kao delovi opštine Leposavić.

Aprila 1963. godine AKMO je uzdignuta na nivo pokrajine, postavši Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija. Novembra 1968. godine ime pokrajine je promenjeno u Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo, čime je Metohija uklonjena iz naziva. Između 1974 i 1989 godine, Kosovo i Metohija je imalo faktički status federalne jedinice SFRJ, iako je formalno i dalje bilo deo Srbije.

Jugoslovenski ratovi
Rat u Sloveniji (1991)
Rat u Hrvatskoj (1990-1995)
Rat u BiH (1992-1995)
Kosovski rat (1996-1999)
Rat u Makedoniji (2001)

Sukobi na Kosovu i Metohiji

Vista-xmag.png Za više informacija videti Srpsko-albanski sukob i Kosovski rat

Kosovo i Metohija gubi status de facto federalne jedinice 1989. godine i otada je samo Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija u sastavu Srbije, sa malim nadležnostima. Većina stanovništa pokrajine, čiju većinu čine etnički Albanci, je 1990 godine proglasila nezavisnost, ali to nije priznato ni od jedne države osim Albanije.

Kosovo i Metohija pod upravom UN

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte Teroristički napadi na Kosovu i Metohiji

Posle NATO bombardovanja SRJ 1999 godine, Kosovo i Metohija dolazi pod upravu Ujedinjenih nacija. Prema Rezoluciji 1244, Kosovo i Metohija je deo Srbije, ali je pod kontrolom UN.

17. marta 2004. godine se odigralo masovno etničko čišćenje Srba na teritoriji Kosova i Metohije. Albanski ekstremisti su napali čitave srpske zajednice i srpske kulturno-istorijske spomenike.

Konačni politički status Kosova i Metohije još nije određen.

Geografija

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte Geografija Kosova i Metohije
Dve geografske regije koje čine AP Kosovo i Metohiju

Kosovo i Metohija zauzima 10.887 km² i 1999. godine je prema procenama imalo gotovo dva miliona stanovnika. Nalazi se istočno od Crne Gore, jugoistočno od Raške oblasti, severozapadno od republike Makedonije i severno od Albanije. Najveći gradovi su: Priština sa 209.000 stanovnika i Prizren sa 127.000. Pokrajina se sastoje iz dve regije, Kosova na istoku i Metohije na zapadu.

Metohija na najširem delu ima 23 km širine, a duga je oko 60 km, na prosečnoj nadmorskoj visini od 550 metara. Glavna reka je Beli Drim. Metohiju okružuju planine Mokra Gora na severu i severozapadu, Prokletije na zapadu, Paštrik na jugozapadu, Šar-planina na jugu i jugoistoku i Drenica, koja je odvaja od ostatka Kosova, na istoku i severoistoku.

Pokrajina je uglavnom brdovita. Najpopularniji turistički centri je Brezovica i Prevalac, na Šar planini, koja se nalazi na jugu i jugoistoku na granici sa Makedonijom. Najveći vrh je Đeravica (2.656 m), na Prokletijama, na granici Albanije i Crne Gore. Deo planine Kopaonik se nalazi na severu ove pokrajine. Od reka, najveće su Beli Drim, Binačka Morava, Sitnica, Ibar.

Klima na Kosovu i Metohiji je kontinentalna, sa toplim letima i hladnim zimama.

Politika i međunarodni status

Međunarodni status Kosova i Metohije je i dalje pod znakom pitanja. Zvanično, Kosovo i Metohija je pokrajina Srbije, ali Srbija nema suverenu vlast nad regijom.

Vojno-tehnički sporazum iz Kumanova 1999. godine, regulisao je smernice povlačenja Vojske Jugoslavije i srpske policije sa teritorije Autonomne pokrajne Kosovo i Metohija. Administracione poslove obavljaju Ujedinjene nacije bez učešća Srbije (rezolucija 1244 Saveta bezbednosti od 10. juna 1999.). Vlast ima UNMIK.

UNMIK je do sada napravio privremenu skupštinu, privremenu vladu i kancelariju privremenog predsednika koje čine zakonodavno i izvršno telo pod kontrolom UNMIK-a. Kontrola sigurnosti (unutrašnji poslovi), sudski sistem i spoljni poslovi su i dalje pod punom kontrolom UNMIK-a.

Trenutni predsednik Kosova i Metohije je Fatmir Sejdiu, a premijer osumnjičeni ratni zločinac Agim Čeku. Sedišta vlade, skupštine i predsednika su u Prištini.

Status pokrajine još nije određen, a pregovori oko konačnog statusa pokrajine održavali su se tokom 2006. godine u Beču između Vlade Republike Srbije, privremenih institucija na Kosovu i Metohiji i Ujedinjenih nacija.

Dana 16. februara EU je odobrila slanje misije vladavine prava.

Skupština Kosova i Metohije je 17. februara 2008, bez učešća srpskih poslanika, usvojila zastavu i grb Kosova i Metohije koji prikazuju mapu Kosova i Metohije i dizajnom podsećaju na zastavu EU. Šest zvezda na zastavi bi trebalo da simbolično predstavljaju Albance, Srbe, Turke, Gorance, Rome i Bošnjake.

Ekonomija

Na Kosovu i Metohiji se paralelno koriste evro i dinar kao zvanične valute. Evro se koristi za zvanične administrativne potrebe.

Kosovo i Metohija spada u jednu od najsiromašnijih regija u Evropi sa godišnjim prihodom po stanovniku od 1.565 evra (2004).[10] Iako je u prošlosti Kosovo i Metohija primalo velike investicije za vreme SFRJ od bivših Republika, Kosovo i Metohija je i pre bilo najsiromašniji deo Jugoslavije. Pored toga, za vreme 1990ih, loša ekonomska politika, međunarodne sankcije, slab izvoz, kao i etnički sukobi, su uticali na već lošu ekonomiju.[11]

Posle blagog rasta 2000. i 2001. godine, BDP je imao negativan rast 2002. i 2003. godine. Inflacija je mala, dok je budžet u deficitu prvi put od 2004. godine. Veća ekonomska ulaganja su počela od 1999. godine u trgovini i građevinarstvu, dok je industrija i dalje slaba, kao i nabavka električne energije. Nezaposlenost je između 40-50% od ukupnog radno-sposobnog stanovništva. [12]

UNMIK je de-facto uveo carine, kao i spoljno-trgovinsku politiku od 3. septembra 1999, kada je postavljena carinska kontrola na granicama Kosova i Metohije. Sva uvezena roba je ocarinjena sa 10% (uključujući i robnu razmenu između Centralne Srbije i Vojvodine). UNMIK i kosovsko-metohijska vlada potpisalo su sporazum o slobodnoj trgovini sa Bosnom i Hercegovinom[13], Albanijom[14] i Republikom Makedonijom[15].

Zbog nepoznatog statusa Kosova i Metohije, pokrajina ima velikih poteškoća u privlačenju stranih investicija i kredita.[16] Zbog takvog stanja, na Kosovu i Metohiji ima dosta "sive ekonomije" - švercovanje benzina, cigareta, cementa. Takođe, jedan od problema je i organizovani kriminal.

Demografija

Vista-xmag.png Za više informacija videti Demografska istorija Kosova i Metohije i Srpske opštine na Kosovu i Metohiji
Etničke grupe na KiM
Godina Albanci Srbi1 Ostali
1455[17] 1 % 98 % 1 %
1871 32 % 64 % 4 %
1899 48 % 44 % 8 %
1921 66 % 26 % 8 %
1931 69 % ?? % ? %
1939 60 % 34 % 5 %
1948 68 % 27 % 5 %
1953 65 % 27 % 6 %
1961 67 % 27 % 6 %
1971 74 % 21 % 5 %
1981 77 % 15 % 8 %
1991 82 % 11 % 7 %
20002 88 % 7 % 5 %
20072 92 % 5 % 3 %
1 uključujući Crnogorce
 2 približan podatak
Izvor: Statistička kancelarija KiM-a,
Svetska banka (2000), OSCE (2005)

Približna demografska slika Kosova i Metohije prema proceni UN iz 2002. godine. Ukupno stanovnika: između 1,7 i 1,9 miliona.


Etničke karte Kosova i Metohije

Srbi na KiM 1961. godine

Etnička karta KiM 1961. godine

Etnička karta KiM 1971. godine

Etnička karta KiM 1981. godine

Udeo Albanaca na KiM 1981. godine

Etnička karta Kosova i Metohije 1991. godine

Etnička karta Kosova i Metohije 1991. godine

Crnogorci na KiM 1961. godine

Muslimani na KiM 1981. godine

Roni na KiM 1991. godine

Hrvati na KiM 1991. godine

Administrativne podele

Prema institucijama Vlade Republike Srbije Kosovo i Metohija se deli na 5 okruga: Kosovski, Pećki, Prizrenski, Kosovskomitrovački i Kosovskopomoravski.

UNMIK-ova podela

Okrug (alb. Rreth) je viši nivo administrativne podele UNMIK-ovog protektorata Kosova i nepriznate države Kosovo preko ranije teritorije Republike Srbije Autonomne pokrajine Kosova i Metohije.

Kosovo je podeljeno još i na opštine. Pod UMNIK-ovom administracijom (od 1999.), novi okruzi na Kosovu su formirani 2000. Okruzi su:

Okrug Glavni grad Površina
u km²		 Stanovništvo
iz 2002 (pozicija)		 Gustina
po km²		 Opštine
Đakovički okrug
(Rreth e Gjakovës)
RR GJA.png		 Đakovica 1042 242.077 232
Gnjilanski okrug
(Rreth e Gjilanit)
RR GJI.png		 Gnjilane
Kosovskomitrovački okrug
(Rreth e Mitrovicës)
RR MI.png		 Kosovska Mitrovica
Pećki okrug
(Rreth e Pejës)
RR PE.png		 Peć
Prištinski okrug
(Rreth e Prishtinës)
RR PR.png		 Priština
Prizrenski okrug
(Rreth e Prizrenit)
RR PZ.png		 Prizren
Uroševački okrug
(Rreth e Ferizajt)
RR FE.png		 Uroševac


Opštine
Kosovo municipalities.PNG
01. Dečani 11. Leposavić 21. Prizren
02. Dragaš 12. Lipljan 22. Srbica
03. Đakovica 13. Mališevo 23. Štrpce
04. Glogovac 14. Kosovska Mitrovica 24. Štimlje
05. Gnjilane 15. Novo Brdo 25. Suva Reka
06. Istok 16. Obilić 26. Uroševac
07. Kačanik 17. Orahovac 27. Kosovska
08. Kosovska Kamenica 18. Peć 28. Vučitrn
09. Klina 19. Podujevo 29. Zubin Potok
10. Kosovo polje 20. Priština 30. Zvečan
Kosovo i Metohija

Fotografije Kosova i Metohije

Šar planina

Narodna biblioteka u Prištini

Glavna zgrada UNMIKA u Prištini

Kosovska Mitrovica

Panorama Đakovice

Prizren noću

Srpska četvrt u starom delu Prizrena

Manastir Visoki Dečani

Vidi još

Bibliografija

  • Krstić-Brano, Branislav. Kosovo: Facing the Court of History. (Prometheus Books, New York: 2004) (ISBN 159102207X)
  • Nikolić, Miodrag. Autonomous Province of Kosovo and Metohija. (BIGZ, Belgrade: 1965)

Reference

  1. ^ Ustav Republike Srbije Preambula ustava, 10. novembar 2006.
  2. ^ Tajni protokol razgovora EU i SAD o planiranju proglašenja nezavisnosti Kosova, kao i o nekim njihovim aktivnostima pre i posle tog proglašenja
  3. ^ B92. Vesti: Kosovo proglasilo nezavisnost. 17. februar 2008, 23.27 č
  4. ^ Nezavisnost Kosova priznao i Novi Zeland. Radio-televizija Srbije, 9. novembar 2009. Pristupljeno 9.11.2009.
  5. ^ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Vojna enciklopedija, Beograd, 1972., knjiga četvrta, strana 654.
  6. ^ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Vojna enciklopedija, Beograd, 1972., knjiga četvrta, strana 655.
  7. ^ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Vojna enciklopedija, Beograd, 1972., knjiga četvrta, strana 656.
  8. ^ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Vojna enciklopedija, Beograd, 1972., knjiga četvrta, strana 657.
  9. ^ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Vojna enciklopedija, Beograd, 1972., knjiga četvrta, strana 658.
  10. ^ Kosovo ukratko, Svetska Banka, 2006
  11. ^ Misija na Kosovu, Svetska Banka
  12. ^ 50% Kosova i Metohije nezaposleno, Ekonomska inicijativa za Kosovo
  13. ^ UMNIK i Bosna i Hercegovina započinju Trgovinski sporazum, EU UNMIK - misija na Kosovu i Metohiji, 17. februar 2006.
  14. ^ Slobodna trgovinska zona na Kosovu i Metohiji, Oda Ekonomike e Kosovës
  15. ^ Viznis na Kosovu i Metohiji, BuyUSA.gov
  16. ^ "Prva ponuda od Brisela za kredit", BBC News Online, 3. maj 2005
  17. ^ Turski katastarski popis (Originalna verzija na turskom jeziku se čuva u arhivi u Istanbulu, 1972 Institut za Bliskoistične studije u Sarajevu je uradio prevod tog popisa pod nazivom Oblast Brankovića - opširni katastarski popis iz 1455. godine)

Spoljašnje veze

Filmovi o stradanjima Srba na Kosovu i Metohiji

Dokumentarni film o terorističkim napadima na srpsku i ostalu nealbansku populaciju na Kosovu i Metohiji koji su trajali od 17. do 19. marta 2004. godine. Tokom pogroma poginulo je 19 ljudi, 34 pravoslavna manastira je uništeno ili skrnavljeno, a preko 500 srpskih domova je spaljeno i uništeno. Preko 4.000 Srba je pobeglo iz svojih domova, a stotine Srba su ozbiljno povređeni i prebijeni.
Dokumentarni film o uništenim pravoslavnim crkvama i manastirima na Kosovu i Metohiji u periodu između 1998. do 2005. godine od strane albanskih terorista i ekstremista.
Film medijske kuće Srbije RTS-a o stradanju Srba na Kosovu i Metohiji nakon NATO bombardovanja SRJ i odlaska Vojske Jugoslavije iz te srpske pokrajine.
Film Vlade Republike Srbije o stradanjima Srba na Kosmeta. Dokumentarni film se fokusira na decu na Kosovu i Metohiji i rizike koje preživljavaju svaki dan u ovoj južnoj srpskoj pokrajini.
Republika Srbija
Pokrajine Srbije
Flag of Serbia.svg Coat of arms of Serbia.svg
Glavni grad: Beograd

Autonomne pokrajine: Vojvodina | Kosovo i Metohija1
Glavni gradovi pokrajina: Novi Sad | Priština

1 - Prema rezoluciji 1244 Saveta bezbednosti, Kosovo i Metohija je pod upravom UN
Portal.svg Portal Republike Srbije
Flag of CEFTA.svg CEFTA

Zastava Albanije Albanija • Zastava Bosne i Hercegovine Bosna i Hercegovina • Zastava Republike Makedonije Makedonija • Zastava Moldavije Moldavija • Zastava Srbije Srbija (Flag of the United Nations KiM) • Zastava Hrvatske Hrvatska • Zastava Crne Gore Crna Gora


 
Faktički nezavisne države i teritorije (1)
Sadašnje
Evropa: Pridnjestrovlje (od 1990) • Kosovo (od 2008)
Azija: Severni Kipar (od 1975) • Abhazija (od 1992) • Južna Osetija (od 1991) • Nagorno-Karabah (od 1991) • Gaza (od 2005) • Tajvan (od 1945)
Afrika: Somaliland (od 1991) • Zapadna Sahara (od 1976)
Bivše (2)
Evropa: Republika Srpska Krajina (1991-1995) • Republika Srpska (1992-1995) • Herceg-Bosna (1992-1994) • Zapadna Bosna (1993-1995) • Gagauzija (1990-1994) • Krim (1992-1995) • Ičkerija (1991-1999)
Azija: Adžarija (1991-2004) • Nahčivan (1991-1993) • Tališ-Mugan (1993) • Južni Kurdistan (1991-2003) • Tamil Ilam (1983-2009) • Kačin (1962-1994) • Suvadive (1959-1963)
Afrika: Bijafra (1967-1970) • Anžuan (1997-2002) • Moheli (1997-1998) • Boputatsvana (1977-1994) • Ciskej (1981-1994) • Transkej (1976-1994) • Venda (1979-1994) • Džubaland (1998-2001) • Jugozapadna Somalija (2002-2006) • Puntland (1998-2004) • Katanga (1960-1964) • Rvenzururu (1963-1982)
Okeanija: Bugenvil (1975-1997) • Rotuma (1987-1988) • Tafea (1980) • Tana (1974) • Vemerana (1980)
Napomene:
(1) Uključujući države i teritorije koje su proglasile svoju nezavisnost i kao takve su ili delimično priznate ili potpuno nepriznate, kao i teritorije koje nisu zvanično proglasile svoju nezavisnost, ali funkcionišu ili su funkcionisale kao takve u određenom vremenskom periodu.
(2) U spisak bivših faktički nezavisnih država i teritorija uračunate su one faktički nezavisne države i teritorije koje su kao takve postojale od druge polovine 20. veka do danas.
Dobavljeno iz "http://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%B8_%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B8%D1%98%D0%B0"