Kosovo i Metohija
Iz projekta Википедија
 |
Ova stranica je zaključana od daljih izmena anonimnih korisnika i novajlija, zbog sumnjivog doprinosa istih, koji treba da se raspravi na stranici za razgovor. Da biste videli prethodne verzije sadržaja, kliknite na karticu istorija. |
 |
Ovaj članak sadrži informacije o aktuelnom ili zakazanom događaju.
Moguće je da članak sadrži spekulativan sadržaj. Moguće su česte promene informacija tokom razvoja događaja |
Kosovo i Metohija (skraćeno: Kosmet ili KiM, alb. Kosovë/Kosova) je teritorija na Balkanskom poluostrvu. Kosovo i Metohiju kao nezavisnu državu priznaje 39 članica Ujedinjenih nacija, dok Republika Srbija smatra Kosovo i Metohiju svojom autonomnom pokrajinom.[1]. Graniči se sa Albanijom, Republikom Makedonijom, Crnom Gorom i centralnom Srbijom. Na Kosovu i Metohiji živi oko 2 miliona stanovnika. Službeni jezici su srpski, albanski i engleski jezik, a glavni grad je Priština.
Od završetka NATO bombardovanja SR Jugoslavije 1999. godine, Kosovo i Metohija se nalazi pod administracijom Ujedinjenih nacija (UNMIK). Savet ministara Evropske unije je 16. februara 2008. odlučio da pokrene „Misiju vladavine prava EU na Kosovu-EULEKS Kosovo“ uz uzdržanost Kipra. Postaće operativna posle prelaznog perioda od 120 dana kada bi trebalo da zameni misiju UNMIK. Srbija smatra ovu misiju nelegalnom bez odluke SB UN. Dana 17. februara privremena vlada Kosova i Metohije, uz političku i organizacionu podršku EU i SAD[2], donela je jednostranu odluku o proglašenju nezavisnosti Kosova i Metohije od Srbije[3], što Srbija ne priznaje.
Sadržaj |
Ime
Naziv Kosovo potiče od slovenske reči kos - crna ptica. Ime Metohija dolazi od reči metoh, kojom su nazivana crkvena imanja (zemljište u toj regiji je bilo u vlasništvu Pećke Patrijaršije).
Istorija
Istorija Kosova i Metohije je usko povezana sa istorijom srednjovekovne srpske države. Mnogobrojni manastiri i crkve kao i ostali spomenici kulture svedoče o prisustvu mnogih naroda još iz antičkog doba.
Antičko doba
U antičko doba prostor današnjeg Kosova i Metohije se nazivao Dardanija. U trećem i drugom veku pre nove ere, ovim regionom su vladali dardanski kraljevi: Longarus, Bato i Monunius, kao i Etuta, Monuniusova ćerka. Kosovo i Metohija zatim dolazi pod vlast Makedonaca, Rimljana, Vizantinaca i Bugara, da bi od dvanaestog veka bilo u sastavu srpske države (između 1190. i 1459. godine).
Kosovska bitka
 |
Za više informacija pogledajte Kosovska bitka. |
Na Kosovu polju se 1389 godine odigrala Kosovska bitka, u kojoj su Srbi doživeli poraz od nadmoćnije turske vojske. Između 1371 i 1398 godine Kosovom i Metohijom je vladao Vuk Branković, gospodar Kosova i Drenice, koji 1389. godine postaje turski vazal.
Kosovo i Metohija u sastavu Otomanskog carstva
Između 1459 i 1912 godine, Kosovo i Metohija je bilo u sastavu Turskog carstva. U vreme turske vladavine, na teritoriji Kosova i Metohije su postojali Prizrenski i Vučitrnski sandžak, da bi kasnije bio formiran Kosovski vilajet, prvobitno sa sedištem u Prizrenu, a potom u Skoplju.
Od devetnaestog veka, pa sve do 1945. godine, Srbi su za oblast današnjeg Kosova i Metohije koristili i naziv Stara Srbija. Pored Kosova i Metohije, naziv Stara Srbija je obuhvatao i neke delove Centralne Srbije, Crne Gore i Makedonije.
Kosovo i Metohija ponovo u sastavu Srbije
Između 1912. i 1918. godine, Kosovo i Metohija je bilo u sastavu Srbije, a od 1918. godine se nalazi u sastavu Kraljevstva SHS, odnosno Kraljevine Jugoslavije, gde ostaje sve do Drugog svetskog rata.
Kosovo i Metohija u Drugom svetskom ratu
Između 1941. i 1945. godine, za vreme fašističke okupacije, Italija je anektirala Kosovo i Metohija, delove Makedonije i Grčke i priključila ih takozvanoj Velikoj Albaniji, koja je bila italijanski protektorat.
Tokom rata na terenu Kosova i Metohije delovale su mnogo manje partizanske jedinice nego u ostalim delovima zemlje. Velike represalije, težak život pod Italijanskom okupacijom, odvođenje u logore i na prinudni rad su učinili svoje. Takođe, tokom Drugog svetskog rata na teritoriji Kosova delovale su i jedinice Koste Milovanovića Pećanca.
Od 1945. do 1952. godine na teritoriji Kosova i Metohije delovale su grupe razbijenih balista (ostataka albanskih okupacionih snaga). U borbi sa njima učestvovale su jedinice OZNA-e i UDBA-e koje su najčešće u pojedinačnim okršajima razbile ostatke balista dok se određeni broj izvukao i sakrio u inostranstvu.
Kosovo i Metohija u SFRJ
Posle završetka rata, Kosovo i Metohija su vraćeni Jugoslaviji i ulaze u sastav Narodne (kasnije Socijalističke) Republike Srbije. Autonomna Kosovsko-Metohijska Oblast (AKMO) zvanično je proglašena 10 Jula 1945. godine. Današnje granice oblast je dobila 1959. godine proširenjem na severu, kada su delovi opštine Raška naseljeni isključivo srpskim življem izuzeti iz sastava Centralne Srbije i dodati oblasti kao delovi opštine Leposavić.
Aprila 1963. godine AKMO je uzdignuta na nivo pokrajine, postavši Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija. Novembra 1968. godine ime pokrajine je promenjeno u Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo, čime je Metohija uklonjena iz naziva. Između 1974 i 1989 godine, Kosovo i Metohija je imalo faktički status federalne jedinice SFRJ, iako je formalno i dalje bilo deo Srbije.
| Jugoslovenski ratovi |
| Rat u Sloveniji (1991) |
| Rat u Hrvatskoj (1990-1995) |
| Rat u BiH (1992-1995) |
| Kosovski rat (1996-1999) |
| Rat u Makedoniji (2001) |
Sukobi na Kosovu i Metohiji
|
Za više informacija videti Srpsko-albanski sukob i Kosovski rat. |
Kosovo i Metohija gubi status de facto federalne jedinice 1989. godine i otada je samo Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija u sastavu Srbije, sa malim nadležnostima. Većina stanovništa pokrajine, čiju većinu čine etnički Albanci, je 1990 godine proglasila nezavisnost, ali to nije priznato ni od jedne države osim Albanije.
Kosovo i Metohija pod upravom UN
|
Za više informacija pogledajte Teroristički napadi na Kosovu i Metohiji. |
Posle NATO bombardovanja SRJ 1999 godine, Kosovo i Metohija dolazi pod upravu Ujedinjenih Nacija. Prema Rezoluciji 1244, Kosovo i Metohija je deo Srbije, ali je pod kontrolom UN.
17. marta 2004. godine se odigralo masovno etničko čišćenje Srba na teritoriji Kosova i Metohije. Albanski ekstremisti su napali čitave srpske zajednice i srpske kulturno-istorijske spomenike.
Konačni politički status Kosova i Metohije još nije određen.
Geografija
Kosovo i Metohija zauzima 10.887 km² i 1999. godine je prema procenama imalo gotovo dva miliona stanovnika. Nalazi se istočno od Crne Gore, jugoistočno od Raške oblasti, severozapadno od republike Makedonije i severno od Albanije. Najveći gradovi su: Priština sa 209.000 stanovnika i Prizren sa 127.000. Pokrajina se sastoje iz dve regije, Kosova na istoku i Metohije na zapadu.
Metohija na najširem delu ima 23 km širine, a duga je oko 60 km, na prosečnoj nadmorskoj visini od 550 metara. Glavna reka je Beli Drim. Metohiju okružuju planine Mokra Gora na severu i severozapadu, Prokletije na zapadu, Paštrik na jugozapadu, Šar-planina na jugu i jugoistoku i Drenica, koja je odvaja od ostatka Kosova, na istoku i severoistoku.
Pokrajina je uglavnom brdovita. Najpopularniji turistički centri je Brezovica i Prevalac, na Šar planini, koja se nalazi na jugu i jugoistoku na granici sa Makedonijom. Najveći vrh je Đeravica (2.656 m), na Prokletijama, na granici Albanije i Crne Gore. Deo planine Kopaonik se nalazi na severu ove pokrajine. Od reka, najveće su Beli Drim, Binačka Morava, Sitnica, Ibar.
Klima na Kosovu i Metohiji je kontinentalna, sa toplim letima i hladnim zimama.
Politika i međunarodni status
|
Za više informacija pogledajte Politika Kosova i Metohije. |
Međunarodni status Kosova i Metohije je i dalje pod znakom pitanja. Zvanično, Kosovo i Metohija je pokrajina Srbije, ali Srbija nema suverenu vlast nad regijom.
Vojno-tehnički sporazum iz Kumanova 1999. godine, regulisao je smernice povlačenja Vojske Jugoslavije i srpske policije sa teritorije Autonomne pokrajne Kosovo i Metohija. Administracione poslove obavljaju Ujedinjene nacije bez učešća Srbije (rezolucija 1244 Saveta bezbednosti od 10. juna 1999.). Vlast ima UNMIK.
UNMIK je do sada napravio privremenu skupštinu, privremenu vladu i kancelariju privremenog predsednika koje čine zakonodavno i izvršno telo pod kontrolom UNMIK-a. Kontrola sigurnosti (unutrašnji poslovi), sudski sistem i spoljni poslovi su i dalje pod punom kontrolom UNMIK-a.
Trenutni predsednik Kosova i Metohije je Fatmir Sejdiu, a premijer osumnjičeni ratni zločinac Agim Čeku. Sedišta vlade, skupštine i predsednika su u Prištini.
Status pokrajine još nije određen, a pregovori oko konačnog statusa pokrajine održavali su se tokom 2006. godine u Beču između Vlade Republike Srbije, privremenih institucija na Kosovu i Metohiji i Ujedinjenih nacija.
Dana 16. februara EU je odobrila slanje misije vladavine prava.
Skupština Kosova i Metohije je 17. februara 2008, bez učešća srpskih poslanika, usvojila zastavu i grb Kosova i Metohije koji prikazuju mapu Kosova i Metohije i dizajnom podsećaju na zastavu EU. Šest zvezda na zastavi bi trebalo da simbolično predstavljaju Albance, Srbe, Turke, Gorance, Rome i Bošnjake.
Ekonomija
Na Kosovu i Metohiji se paralelno koriste evro i dinar kao zvanične valute. Evro se koristi za zvanične administrativne potrebe.
Kosovo i Metohija spada u jednu od najsiromašnijih regija u Evropi sa godišnjim prihodom po stanovniku od 1.565 evra (2004).[4] Iako je u prošlosti Kosovo i Metohija primalo velike investicije za vreme SFRJ od bivših Republika, Kosovo i Metohija je i pre bilo najsiromašniji deo Jugoslavije. Pored toga, za vreme 1990ih, loša ekonomska politika, međunarodne sankcije, slab izvoz, kao i etnički sukobi, su uticali na već lošu ekonomiju.[5]
Posle blagog rasta 2000. i 2001. godine, BDP je imao negativan rast 2002. i 2003. godine. Inflacija je mala, dok je budžet u deficitu prvi put od 2004. godine. Veća ekonomska ulaganja su počela od 1999. godine u trgovini i građevinarstvu, dok je industrija i dalje slaba, kao i nabavka električne energije. Nezaposlenost je između 40-50% od ukupnog radno-sposobnog stanovništva. [6]
UNMIK je de-facto uveo carine, kao i spoljno-trgovinsku politiku od 3. septembra 1999, kada je postaljena carinska kontrola na granicama Kosova i Metohije. Sva uvezena roba je ocarinjena sa 10% (uključujući i robnu razmenu između Centralne Srbije i Vojvodine). UNMIK i kosovsko-metohijska vlada potpisalo su sporazum o slobodnoj trgovini sa Bosnom i Hercegovinom[7], Albanijom[8] i Republikom Makedonijom[9].
Zbog nepoznatog statusa Kosova i Metohije, pokrajina ima velikih poteškoća u privćačenju stranih investicija i kredita.[10] Zbog takvog stanja, na Kosovu i Metohiji ima dosta "sive ekonomije" - švercovanje benzina, cigareta, cementa. Takođe, jedan od problema je i organizovani kriminal.
Demografija
|
Za više informacija videti Demografska istorija Kosova i Metohije i Srpske opštine na Kosovu i Metohiji. |
| Etničke grupe na KiM | |||
| Godina | Albanci | Srbi1 | Ostali |
|---|---|---|---|
| 1455[11] | 1 % | 98 % | 1 % |
| 1871 | 32 % | 64 % | 4 % |
| 1899 | 48 % | 44 % | 8 % |
| 1921 | 66 % | 26 % | 8 % |
| 1931 | 69 % | ?? % | ? % |
| 1939 | 60 % | 34 % | 5 % |
| 1948 | 68 % | 27 % | 5 % |
| 1953 | 65 % | 27 % | 6 % |
| 1961 | 67 % | 27 % | 6 % |
| 1971 | 74 % | 21 % | 5 % |
| 1981 | 77 % | 15 % | 8 % |
| 1991 | 82 % | 11 % | 7 % |
| 20002 | 88 % | 7 % | 5 % |
| 20072 | 92 % | 5 % | 3 % |
| 1 uključujući Crnogorce 2 približan podatak Izvor: Statistička kancelarija KiM-a, Svetska banka (2000), OSCE (2005) |
|||
Približna demografska slika Kosova i Metohije prema proceni UN iz 2002. godine. Ukupno stanovnika: između 1,7 i 1,9 miliona.
- 88 % Albanci (1.496.000—1.672.000)
- 6 % Srbi (102.000—114.000)
- 3 % Slovenski muslimani (Goranci, Muslimani, Bošnjaci i dr.) (51.000—57.000)
- 2 % Romi (34.000—38.000)
- 1 % Turci (17.000—19.000).
Administrativne podele
Prema institucijama Vlade Republike Srbije Kosovo i Metohija se deli na 5 okruga: Kosovski, Pećki, Prizrenski, Kosovskomitrovački i Kosovskopomoravski.
- Kosovski okrug ima 10 opština: Podujevo, Obilić, Priština, Kosovo Polje, Glogovac, Štimlje, Štrpce, Uroševac, Kačanik i Lipljan.
- Kosovskomitrovački okrug ima 6 opština: Zubin Potok, Leposavić, Zvečan, Kosovska Mitrovica, Srbica i Vučitrn.
- Kosovskopomoravski okrug ima 4 opštine: Kosovska Kamenica, Novo Brdo, Gnjilane i Vitina.
| Opštine | |||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||
| Kosovo i Metohija | |||||||||||||||||||||||||||||||
UNMIK-ova podela
Okrug (alb. Rreth) je viši nivo administrativne podele UNMIK-ovog protektorata Kosova i nepriznate države Kosovo preko ranije teritorije Republike Srbije Autonomne pokrajine Kosova i Metohije.
Kosovo je podeljeno još i na opštine. Pod UMNIK-ovom administracijom (od 1999.), novi okruzi na Kosovu su formirani 2000. Okruzi su:
| Okrug | Glavni grad | Površina u km² |
Stanovništvo iz 2002 (pozicija) |
Gustina po km² |
Opštine |
|---|---|---|---|---|---|
| Đakovački okrug (Komuna e Gjakovës)  |
Đakovica | 1042 | 242.077 | 232 | |
| Gnjilanski okrug (Komuna e Gjilanit)  |
Gnjilane | ||||
| Okrug Kosovska Mitrovica (Komuna e Mitrovicës)  |
Kosovska Mitrovica | ||||
| Pećki okrug (Komuna e Pejës)  |
Peć | ||||
| Prištinski okrug (Komuna e Prishtinës)  |
Priština | ||||
| Prizrenski okrug (Komuna e Prizrenit)  |
Prizren | ||||
| Uroševački okrug (Komuna e Ferizajt)  |
Uroševac |
Fotografije Kosova i Metohije
 Narodna biblioteka u Prištini |
 Glavna zgrada UNMIKA u Prištini |
||
 Panorama Đakovice |
 Prizren noću |
 Srpska četvrt u starom delu Prizrena |
Vidi još
- Kosovska bitka
- Teroristički napadi na Kosovu i Metohiji
- Nemiri na Kosmetu 1981. godine
- Kosovski rat
- NATO bombardovanje SRJ
- Pogrom Srba na Kosovu i Metohiji 2004.
- Nezavisnost Kosova i Metohije
- Fekundizam
- Srbija
- Međunarodna reakcija na jednostrano proglašenje nezavisnosti Kosova i Metohije
Bibliografija
- Krstić-Brano, Branislav. Kosovo: Facing the Court of History. (Prometheus Books, New York: 2004) (ISBN 159102207X)
- Nikolić, Miodrag. Autonomous Province of Kosovo and Metohija. (BIGZ, Belgrade: 1965)
Reference
- ^ Ustav Republike Srbije Preambula ustava, 10. novembar 2006.
- ^ Tajni protokol razgovora EU i SAD o planiranju proglašenja nezavisnosti Kosova, kao i o nekim njihovim aktivnostima pre i posle tog proglašenja
- ^ B92. Vesti: Kosovo proglasilo nezavisnost. 17. februar 2008, 23.27 č
- ^ Kosovo ukratko, Svetska Banka, 2006
- ^ Misija na Kosovu, Svetska Banka
- ^ 50% Kosova i Metohije nezaposleno, Ekonomska inicijativa za Kosovo
- ^ UMNIK i Bosna i Hercegovina započinju Trgovinski sporazum, EU UNMIK - misija na Kosovu i Metohiji, 17. februar 2006.
- ^ Slobodna trgovinska zona na Kosovu i Metohiji, Oda Ekonomike e Kosovës
- ^ Viznis na Kosovu i Metohiji, BuyUSA.gov
- ^ "Prva ponuda od Brisela za kredit", BBC News Online, 3. maj 2005
- ^ Turski katastarski popis (Originalna verzija na turskom jeziku se čuva u arhivi u Istanbulu, 1972 Institut za Bliskoistične studije u Sarajevu je uradio prevod tog popisa pod nazivom Oblast Brankovića - opširni katastarski popis iz 1455. godine)
Spoljašnje veze
- Vlada Republike Srbije: Kosovo i Metohija
- Koreni duše - izložba fotografija o Kosovu i Metohiji
- Uništeni objekti SPC na Kosovu i Metohiji
- Opšte informacije sa Albanian.com (na engleskom)
- Opšte informacije sa Beqiraj.com (na albanskom)
- Kosovo.com (na engleskom, dostupno i na srpskom)
- Kosovsko-metohijska skupština (na engleskom, albanskom i srpskom)
- Mape kosova sa Perry-Castañeda Library Map Collection (na engleskom)
- Kosovsko-metohijski premijer (na engleskom, albanskom i srpskom)
- Vesti beogradske radio i TV stanice (na engleskom, albanskom i srpskom)
- Vesti i opšte informacije srpskih vlasti
- Vesti SPC
- Srpski kosovski koordinacioni centar
Filmovi o stradanjima Srba na Kosovu i Metohiji
Srbi na Kosovu i Metohiji ((sr)) ((en))
-
- Dokumentarni film o terorističkim napadima na srpsku i ostalu nealbansku populaciju na Kosovu i Metohiji koji su trajali od 17. do 19. marta 2004. godine. Tokom pogroma poginulo je 19 ljudi, 34 pravoslavna manastira je uništeno ili skrnavljeno, a preko 500 srpskih domova je spaljeno i uništeno. Preko 4.000 Srba je pobeglo iz svojih domova, a stotine Srba su ozbiljno povređeni i prebijeni.
- Uništavanje srpske kulture na Kosovu i Metohiji ((en)) ((sr))
-
- Dokumentarni film o uništenim pravoslavnim crkvama i manastirima na Kosovu i Metohiji u periodu između 1998. do 2005. godine od strane albanskih terorista i ekstremista.
- Srbi u getima u 21. veku ((sr))
-
- Film medijske kuće Srbije RTS-a o stradanju Srba na Kosovu i Metohiji nakon NATO bombardovanja SRJ i odlaska Vojske Jugoslavije iz te srpske pokrajine.
-
- Film Vlade Republike Srbije o stradanjima Srba na Kosmeta. Dokumentarni film se fokusira na decu na Kosovu i Metohiji i rizike koje preživljavaju svaki dan u ovoj južnoj srpskoj pokrajini.
| Republika Srbija |
|---|
  Glavni grad: Beograd Autonomne pokrajine: Vojvodina | Kosovo i Metohija1 |
 Portal Republike Srbije |
Albanija • 
Bosna i Hercegovina • 
Makedonija • 
Moldavija • Srbija (
KiM) • 
Hrvatska • 
Crna Gora
