Kosovska Mitrovica
Iz projekta Википедија
Koordinate: 42° 53' 54" SG Š, 20° 52' 12" IGD Kosovska Mitrovica (albanski: Mitrovica / Mitrovicë) je grad koji se nalazi na severu Kosova i Metohije u Republici Srbiji, na 42.89° severno, 20.87° istočno. Kosovska Mitrovica je i opština čija je površina 350 km². Pored grada opštinu čine i 49 sela. Kosovska Mitrovica se nalazi na severnom delu Kosovog polja, dok je sa istoka, severa i zapada okružena planinama Mokrom Gorom i obroncima Golije i Kopaonika. Kroz grad teku reke Ibar, koji grad deli na južni i severni deo, Sitnica i Ljušta. Od grada na sever počinje Ibarska klisura kroz koju Ibar teče na sever do Kraljeva, gde se uliva u Zapadnu Moravu.
Sadržaj |
[uredi] Ime grada
Grad je jedna od najstarijih naseobina na Kosovu, koje se prvi put pominje u pisanim dokumentima još u srednjem veku. Ime Mitrovica najverovatnije potiče iz 14. veka, verovatno po Svetom Dimitriju Solunskom, mada ima i drugih legendi o poreklu imena grada.
[uredi] Istorija
Na prostoru grada nađeni su tragovi rudarenja iz doba neolita, rimski žrtvenici i statuete (2-3. vek). U 6. veku vizantijski car Justinijan I gradi tvrđavu Zvečan. Kao rudarski grad Trepča se spominje 1303. godine. U Starom Trgu se nalazi bogata zbirka kristala. Ostaci tvrđave Ćutet (13. vek). U Brnjaku je bio grad-dvorac u drugoj polovini 13. veka koji je pripadao ženi srpskog kralja Stefana Uroša I, Jeleni Anžujskoj (umrla u njemu 1314. g.). U vreme Nemanjića kraj Kosovske Mitrovice izdizao se grad Zvečan koji je igrao važnu ulogu u srednjevekovnoj istoriji Srbije, a čije se ruševine i danas uzdižu na obližnjem istoimenom brdu. Današnji grad se prvi put pominje kao Dmitrovica sredinom 15. veka. Ime je poteklo od lokalne crkve sv. Dimitrija. Za vreme Otomanskog carstva Mitrovica je bila tipični mali orijentalni grad. Nakon Prvog balkanskog rata 1912. Kosovska Mitrovica, zajedno sa ostatkom Kosova i Makedonijom ulazi u sastav Kraljevine Srbije, a 1918. Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Nakon Drugog svetskog rata, u skladu sa načelom da bi u svakoj republici i pokrajini SFRJ po jedan grad trebalo da ponese ime predsednika Josipa Broza Tita, Kosovska Mitrovica menja ime i postaje Titova Mitrovica. Početkom 90tih godina 20. veka gradu je vraćeno njegovo staro ime Kosovska Mitrovica.
[uredi] Industrija
Brzi razvoj grada započeo je u 19. veku kada je jedna engleska kompanija započela eksploataciju rudnika olova i cinka Trepča, mada se ruda iskorišćavala i u nemanjićko vreme. Od tada Kosovska Mitrovica postaje jedan od najvećih, ali i najzagađenijih industrijskih centara na Kosovu i Srbiji. Pored rudnika Trepča, u Zvečanu postoji topionica olova i cinka, a u samom gradu među većim preduzećima izdvajaju se Fabrika superfosfata (veštačka đubriva i sumporna kiselina) i Fabrika akumulatora "Trepča".
[uredi] Demografija
Pre NATO agresije 1999. opština Kosovska Mitrovica imala je oko 116.500 stanovnika, po proceni OEBS-a. Po popisu iz 1991. godine opština je imala 104.022 stanovnika, od koji su 78% bili Albanci, 10,2% Srbi, 4,96% Muslimani, 4,63% Romi i 0,41% Turci. Većina nealbanskog stanovništva živela je u gradu Kosovska Mitrovica, koji je imao 84.736 stanovnika – 71% kosovskih Albanaca, oko 9.000 Srba i 10.141 drugih nacionalnosti. Većina Srba živela je u severnom delu grada, dok je većina Albanaca živela na južnoj strani reke Ibar. Grad je postao poprište stalnih sukoba jer su ekstremisti albanske nacionalnosti želeli da silom uspostave jedinstvenu administrativnu upravu nad gradom, čemu se Srbi iz severnog dela oštro protive, verujući da bi to bio uvod u izgon Srba iz ovog grada. Danas grad ima 84.736 stanovnika.
[uredi] Kultura
U Kosovskoj Mitrovici se od 2001. godine nalazi privremeno sedište i više fakulteta Univerziteta u Prištini. Od 2003. godine u obližnjem Zvečanu redovno se održava i "Nort Siti džez i bluz festival", na kome su gostovali mnogi eminentni muzičari iz Srbije i sveta.
[uredi] Kosovska Mitrovica za vreme i posle NATO agresije
I grad i opština su pretrpeli velike štete koje je izazvalo NATO bombardovanje. Ovo područje je bilo polje gerilskog delovanja tzv. "Oslobodilačke vojske Kosova" i pre agresije.
Nakon NATO agresije grad je postao simbol etničkih podela na Kosovu i Metohiji. U južnom delu živi oko 50.000 Albanaca. Većina od oko 6.500 Roma je izbegla u druge delove Srbije. U severnom delu grada, oko 10.000 kosovskih Srba je ostalo u svojim domovima, ali je taj broj povećan nakon dolaska srpskih izbeglica iz drugih krajeva Kosova i Metohije. Na severnoj obali Ibra živi i oko 2.000 Albanaca i 1.700 Muslimana slovenskog porekla, koji žive u nekoliko gradskih mahala. Skoro svi Srbi koji su živeli u južnom delu grada izbegli su u severni deo. Procenjuje se da je 2003. godine u gradu živelo ukupno 75.600 stanovnika, dok se stanovništvo opštine procenjuje na 105.000.
Kosovska Mitrovica je postala žarište etničkih sukoba između dve zajednice. Most na Ibru koji povezuje dve strane grada čuvale su naoružane grupe da bi sprečavale prodore sa druge strane. Zbog tako napete situacije u gradu, trupe KFOR-a i UNMIK policija su zauzele most da bi sprečile dalje sukobe. Međutim, nasilje i provokacije su se nastavile sa obe strane reke, tako da su međunarodne trupe i policijski kontrolni punktovi postavljeni oko pojedinih područja, čak i ispred pojedinih zgrada.
Dana 17. marta, 2004, utapanje jednog albanskog deteta iz sela Čabra u Ibru, za koje su optuženi srpski mladići iz sela Zupče koji su navodno nagnali pse na albansku decu, izazvalo je velike etničke sukobe u gradu, kao i na širem području Kosova i Metohije. Demonstracije hiljada ekstremista albanske nacionalnosti pretvorile su se u nerede i oružani sukob, poprimajući oblik varvarskog divljanja i pogroma nad nealbanskim, pre svega srpskim stanovništvom, u kome je bar osam ljudi poginulo, a oko 300 povređeno, dok je na desetine srpskih kulturnih objekata uključujući i crkve i manastire širom Kosova i Metohije opljačkano i spaljeno. Ovo krvoproliće je bilo najveći nemir na Kosovu i Metohiji posle NATO agresije.
Velika nasilja albanskih ekstremista i terorista uperena protiv srpskog stanovništva vršena su i u drugim delovima Kosova i Metohije, između ostalog u Čaglavici, Obiliću, Svinjaru, Prizrenu i Gnjilanu gde su mnoge srpske kuće popaljene, a preostalo stanovništvo bilo prinuđeno da napusti svoja ognjišta. Istraga o događaju koji je bio povod za pogrom još uvek nije dovršena.
[uredi] Vidi još
[uredi] Spoljašnje veze
- Kosovska Mitrovica Live
- OSCE Profil Kosovske Mitrovice
- HCIC, Mitrovica Situation - HCIC, UNHCR, WEU, KFOR (22 Mar 2000)
- Mitrovica Situation - HCIC, UNHCR, WEU, KFOR (24 Feb 2000)
