Košarka
Iz projekta Википедија
Košarka je vrsta timskog sporta u kom dve ekipe sastavljene od pet igrača pokušavaju postići što više poena ubacivanjem lopte kroz obruč koša po određenim pravilima.
Do poena se dolazi ubacivanjem lopte kroz obruč koša. Ekipa koja na kraju utakmice postigne više poena je pobednik. Koš postignut unutar luka vredi 2 poena, iza luka vredi 3 poena, a slobodno bacanje vredi 1 poen. Loptom se upravlja njenim udaranjem o podlogu (vođenje) ili međusobnim dodavanjem između saigrača. Telesni kontakt koji ometa igrača u igri nije dozvoljen. Postoje strogo određena pravila i načini na koje se lopta sme voditi.
Tokom vremena košarka je razvila uobičajene tehnike šutiranja, dodavanja i vođenja, kao i pozicije igrača i napadački i obrambeni mehanizam. Dok se uobičajena takmičarska košarka odvija pod strogim i tačno određenim pravilima, razne varijacije košarke učinile su košarku bližu igračima i s manjim brojem pravila. Košarka je jedan od najgledanijih sportova na svetu.
Dok je takmičarska košarka isključivo dvoranski sport koji se odvija na terenu za košarku, manje regulisane vrste košarke mogu se igrati i kao vanjski sport na podlogama različitim od parketa, koji je standard za takmičarsku košarku.
Sadržaj |
[uredi] Istorija
 |
Za više informacija pogledajte Istorija košarke. |
[uredi] Počeci
Početkom decembra 1891, Džejms Nejsmit, kanadski lekar Univerzitetu Mekgil i profesor fizičkog vaspitanja na Koledžu Springfild), osmislio je novu dvoransku igru s namerom zadržavanja kondicije svojih učenika tokom dugih zima. Nakon odbijanja ideja objašnjenjem da su pregrube ili nepotpune, modifikovao je dečju igru Patka na kamenu, prilagodio je nekoliko sportova u jednu celinu i napisao je jednostavna pravila. Koš je stavio na visinu od 3.05 metara. Taj koš se razlikovao od današnjega po tome što je imao čvrsto dno, dok današnji koševi imaju mrežicu koja propušta loptu. Dok su koševi imali čvrsto dno, svaki put nakon postignutoga koša lopte su se morale izbijati iz koša. Nejsmitova nova igra bila je vrlo slična rukometu koji je nastao otprilike u isto vreme kao i košarka, krajem 19. veka.
Ženska košarka počela je 1892. kada je Senda Berenson, profesorka fizičkog vaspitanja prilagodila Nejsmitova pravila ženama. Prva službena košarkaška utakmica održana je 20. januara 1892. u dvorani Gimnazije Udruženja mladih hrišćana. Igralo se s devet igrača na terenu upola kraćem nego današnji NBA teren. Originalni naziv košarke na engleskom je basketball, a složenica je od reči basket – koš i ball – lopta. Ime je Nejsmitu predložio jedan od njegovih učenika. Igra je bila popularna od samog početka.
Prvi igrači košarke bili su studenti Gimnazije Udruženja mladih hrišćana. Kasnije igra se proširila na čitav SAD i Kanadu. Do 1896. godine postojale su i brojne ženske košarkaške ekipe, no poprilično gruba pravila i brojna publika odvratila su košarku od primarnog cilja Udruženja mladih hrišćana, igre koja pomaže studentima da ostanu u formi. No, usprkos tome, pre Prvog svetskog rata uspostavili su se brojni amaterski savezi s amaterskim klubovima, i to u SAD.
Košarka se prvo igrala s fudbalskom loptom. Prve lopte izrađene isključivo za košarku bile su smeđe, što je bila uobičajena boja sve do pedesetih 20. veka kada je Pol Toni Hinkl, u potrazi za loptom koja bi bila uočljivija, u upotrebu uveo narandžastu loptu, koja je i danas standardna.
Vođenje ili odbacivanje lopte od podloge (enleski: dribling), nije bilo predviđeno prvim pravilima. Predviđeno je bilo samo dodavanje lopte između saigrača odbacivanjem lopte od podloge. Dodavanje lopte bio je prvi primer kretanja lopte. Vođenje je postepeno našlo put do košarke i postao dozvoljen, međutm, nije se previše koristio zbog nepravilnog oblika tadašnjih lopti i njihovog nepravilnog odskoka. Tek je sredinom pedesetih vođenje postalo popularna metoda baratanja loptom, što je bilo uslovljeno poboljšanjem njenih svojstava za što je zaslužan Pol Toni Hinkl.
Košarka, netbol, odbojka i lakros jedini su sportovi s loptom izmišljeni od strane država Severne Amerike. Druge igre poput bejzbola i kanadskog fudbala izmislili su Evropljani, Azijci ili Afrikanci.
[uredi] Univerzitetska košarka
Džejms Nejsmit i Senda Berenson su imali presudnu ulogu u nastanku univerzitetske košarke. Nejsmit je bio trener Univerziteta Kanzasa šest godina pre prepuštanja mesta treneru Fogu Alenu. Nejsmitov učenik Amos Alonso Stag predstavio je košarku Univerzitetu Čikaga, dok je Adolf Rap, Nejsmitov student u Kanzasu, ostvario izvrsne uspehe sa Univerzitetom Kentakija. Univerzitet Kalifornije i Škola Mis Hed su 1892. odigrale prvu žensku utakmicu između obrazovnih ustanova. Berensine brucoškinje su igrale protiv druge godine u prvoj ženskoj koledž utakmici na Smit koledžu 21. marta 1893. Iste godine su žene na koledžima Maunt Haliok i Sofi Njukomb koledž (koji je trenirala Klara Gregori Ber) su počele da igraju košarku. Do 1895. košarka se proširla na koledžima i na druge savezne države SAD, uključujući Velesli, Vasar i Brin Maur. Prva međufakultetska utakmica za žene odigrana je 4. aprila 1896. između Stenforda i Berklija. Svaka ekipa se sastojala od devet igračica, a rezultat je bio 2-1 za Stenford. Nakon uspeha ženske sveučilišne košarke došlo je do uspostave brojnih muških klubova. Koledži, uključujući Univerzitet Čikaga, Kolumbija univerzitet, Dartmut koledž, Univerzitet Minesote, Američku mornaričku akademiju, Univerzitet Jute i Univerzitet Jejl su 1901. počeli da organizuju utakmice muškaraca. 1910. godine, česte nepravde na košarkaškim utakmicama su navele tadašnjeg američkog predsednika Teodora Ruzvelta da predloži formiranje izvršnog tela. Na taj način nastao je Međuuniverzitetski savez (IIA).
Broj ekipa je rastao tokom 1920ih. Postojale su stotine muških ekipa u gradovima duž SAD-a, dok je organizacija bila na vrlo niskom nivou. Igrači su se stalno premeštali iz klubova, a mesta odigravanja utakmica bile su fabrike i zadimljene plesne dvorane. Ekipe poput Oridžinal Seltiksa i dva Afro-Američka tima Njujork Renesans Fajv i (još uvek postoje) Harlem Globtrotersi su igrali do 200 utakmica na svojim turnejama. Košarka kod žena bila je bolje organizirana. Kada je 1905. Nacionalni košarkaški savez SAD-a za žene objavio pravila, u njima se spominjao broj igrača koji je varirao od šest do devet i broj sudaca, kojih je obavezno moralo biti jedanaest. Međunarodna sportska federacija za žene uvrstila je 1924. godine košarku u svoje službene sportove. Amaterska atletska unija je organizovala prvo nacionalno prvenstvo u košarci za žene. Prvi najbolji ženski tim amaterske lige je izabran 1929. Ženska liga se proširila po celoj državi i proizvela je poznate sportiskinje kao što je Bejb Didrikson iz Golden Sajklonusa i Ameriken Red Heds tim koji se takmičio protiv muških timova i to po muškim pravilima. Do 1938. godine žene su promenile sistem, pa su počele igrati sa šest igračica na terenu od dve polovine, a ne tri, kako se do tada igralo. Prvi nacionalni turnir za muškarce, Nacionalno pozivno prvenstvo (NIT), održano je u Njujorku 1938. godine.
Univerziteska košarka raspadala se zbog kockarskih skandala koji su je potresali između 1948. i 1951. Na desetine igrača je optuživano za nameštanje utakmica. Pošto je delimično bila dovedena u vezu sa prevarama, NIT je ustupio mesto NCAA.
[uredi] Međunarodna košarka
Međunarodnu košarkašku organizaciju je 1932. osnovalo osam država: Argentina, Čehoslovačka, Grčka, Italija, Portugal, Rumunija i Švajcarska. U to vreme, organizacija se brinula samo o amaterskim igračima.
Košarka je prvi put uvrštena na Olimpijske igre 1936, iako je demonstrativni turnir održan još 1904. Na ovim takmičenjima su uglavnom dominirale Sjedinjene Države, koje nisu osvojile samo četiri olimpijska turnira, a prvi poraz je bio u kontroverznoj finalnoj utakmici protiv Sovjetskog Saveza na Olimpijskim igrama 1972. u Minhenu. Prvo Svetsko prvenstvo u košarci za muškarce je održano u Argentini. Tri godine kasnije, prvo Svetsko prvenstvo u košarci za žene je održano u Čileu. Ženska košarka je uvrštena na Olimpijske igre 1976, sa timovima Brazila i Australije koje su bili najveći rivali Sjedinjenim Američkim Državama.
FIBA je 1989. odbacila razliku između amaterskih i profesionalnih košarkaša, a 1992. profesionalni igrači su prvi put igrali na Olimpijskim igrama. Dominacija SAD se nastavila sa predstavljanjem njihovog Tima snova. Međutim, sa razvojem košarke u drugim državama, ostali nacionalni timovi su počeli da pobeđuju Sjedinjene Države. Tim koji se sastojao od isključivo NBA igrača je završio kao šesti na Svetskom prvenstvu 2002. u Indijanopolisu iza Jugoslavije, Argentine, Nemačke, Novog Zelanda i Španije. Na Olimpijskim igrama 2004. u Atini, tim Sjedinjenih Država sastavljen od profesionalnih igrača je pretrpeo prvi poraz na Olimpijskim igrama, izgubivši od Portorika i Litvanije u utakmicama po grupi. Na kraju je ovaj tim osvojio bronzanu medalju, iza Argentine i Italije.
Košarkaški turniri se širom sveta održavaju za dečake i devojčice svih uzrasta. Globalna popularnost ovog sporta odražava se kroz nacionalnosti igrača koji igraju u NBA ligi. Vlade Divac, jedan od pripadnika prvog talasa neameričkih igrača, i Predrag Stojaković, dvostruki pobednik u šutiranju trojki su iz Srbije, Stiv Neš, koji je sovojio nagradu za najkorisnijeg igrača u NBA ligi je Kanađanin; Kobe Brajant je Amerikanac, ali je odrastao u Italiji; zvezda Dalas Meveriksa Dirk Novicki je Nemac, a zvezda Memfis Grizlisa Pau Gasol je iz Španije. San Antonio Sparsi u svojoj ekipi imaju Tim Dankana sa Američkih Devičanskih Ostrva (Dankan igra za SAD, pošto Devičanska Ostrva nemaju košarkaški tim za međunarodna takmičenja), Emanuel Đinobili je iz Argentine (kao i igrač Čikago Bulsa Andreas Noćioni), a Toni Parker je iz Francuske.
Najbolji timovi sa dva poslednja Svetska prvenstva održana 2002. u Indijanapolisu i 2006. u Japanu, jednako dramatično pokazuju globalizaciju igre. Samo jedan član ova dva tima je Amerikanac, a to je Karmelo Entoni. U timu iz 2002. su bili Novicki, Đinobili, Stojaković, Jao Ming iz Kine i Pero Kameron iz Novog Zelanda. Đinobili je takođe bio i u timu i 2006, a ostali su Entoni, Gasol i Horhe Garbahosa iz Španije i Teodoros Papalukas iz Grčke. Jedini igrači iz ova dva tima koji nikada nisu igrali u NBA su Kameron i Papalukas.
[uredi] Košarka u Srbiji
Prvu košarkašku loptu u Srbiju doneo je 1924. godine iz Amerike Vilijam Viland, predstavnik dobrotvorne organizacije "Vojska spasa". Viland je u Beograd stigao sa zadatkom da učitelje, nastavnike i profesore beogradskih škola upozna sa zvaničnim pravilima košarkaške igre. U pratnji gosta iz Amerike, u službi prevodioca, bila je Dragica Popović iz Crvenog krsta Beograda.
Domaćini su bili izuzetno zainteresovani za ovu posetu. Seminarima g-dina Vilanda prisustvovao je veliki broj znatiželjnika, koji su želeli da se upoznaju sa njima do tada potpuno nepoznatom igrom.
U znak velike pažnje i posebnog prijateljstva, Viland je g-đi Popović, koja ga je pratila tokom njegove kratke posete Srbiji, poklonio košarkašku loptu. Prema svim istorijskim svedočanstvima, to je bila i prva košarkaška lopta koja se pojavila u Srbiji.
[uredi] Pravila
|
Za više informacija pogledajte Pravila košarke. |
Mere i trajanje napada najčešće variraju između turnira i organizacija; u ovom delu članka koriste se međunarodna i NBA pravila.
Smisao igre je premašiti broj koševa (poena) druge ekipe ubacivanjem lopte kroz obruč protivničkog koša pod uslovom da je lopta ušla kroz obruč bez da je prošla kroz donji deo obruča, već od iznad, kao i sprečavanje protivničke ekipe da ubaci loptu kroz koš tima koji se brani. Pokušaj ubacivanja lopte kroz obruč (u koš) zove se udarac ili šut. Uspešan šut iz igre vredi dva poena ako je šut upućen na način da je zadnje mesto na kojem je šuter stajao bilo unutar luka poluprečnika 6.25 metara u Evropi, i 7.24 metara u NBA. Šut izvan toga luka vredi tri poena.
[uredi] Regulacije u igri
Utakmica se igra po četiri čevrtine od deset (međunarodna košarka) ili dvanaest minuta (NBA). Na fakultetima se igraju dva poluvremena od 20 minuta, dok većina koledža igra četiri četvrtine od osam minuta. Veliki odmor nakon dve četvrtine traje petnaest minuta, a odmor između dve četvrtine traje dva minuta. Ako je igra neodlučena nakon četiri četvrtine igra se jedan produžetak od pet minuta. Ako je nakon jednog produžetka utakmica i dalje neodlučena, produžeci se nastavljaju dok se ne dobije pobednik. Ekipe menjaju koševe (strane) nakon odigrane dve četvrtine. Sat se pomiče dok je lopta u igri; kad je lopta izvan granica ili nije u aktivnoj igri, sat se zaustavlja. Upravo zbog toga utakmice traju otprilike dva sata, mnogo više od predviđenih 40 (međunarodna košarka) ili 48 minuta (NBA).
Na terenu u igri sme biti pet igrača jedne ekipe u isto vreme. Timovi smeju imati maksimalno sedam zamena. Zamene se mogu obavljati neograničeno, ali samo kad je sat zaustavljen, tj. kad igra nije aktivna. Ekipe imaju trenera, koji najčešće razvija taktiku i strategiju, i ostalo osoblje koje takođe aktivno učestvuje, al izvan terena (doktori, pomoćni treneri, statističari).
I za žene i muškarce dres je isti. Standardni dres se sastoji od donjeg dela koje u današnje vreme dosežu ispod kolena i majice bez rukava sa jasno vidljivim brojem koji nema nito drugi u ekipi, koji je oštampan i na prsima i leđima. Profesionalni košarkaši koriste specijalnu obuću sa visokim đonom koji osiguravaju dodatnu potporu petama. Osim broja, na majicama se nalaze i imena kluba, igrača i sponzora.
Broj tajm autova na utakmici ograničen je najčešće na šest. Traju po ne više od jedne minute, osim ako nije predviđeno da traju duže zbog televizijskog prenosa. Utakmicu kontrolišu sudije kojih je na jedmoj utakmici četiri: glavni sudija, dva pomoćnika i jedan sudija za stolom, koji vodi brigu o broju postignutih koševa, ličnim greškama igrača, vremenu, strelcima i vremenu napada.
[uredi] Oprema
Jedina oprema koja je preko potrebna za odigravanje košarkaške utakmice su lopta i ravni pravougaoni teren sa koševima na suprotnim krajevima terena. Košarka na tačkmičarskom nivou zahteva više opreme kao sat, tablu s rezultatom, alternativne strelice poseda, i operativni sistem na konstrukciji koša sa sirenom.
Regularni košarkaški teren za međunarodnu košarku ima mere 28x15 metara, a u NBA 29x15 metara. Većina terena ima parket izrađen od drveta. Železni koš s tablom, mrežom i obručom visi 1.2 metara unutar terena po sredini s visinom gornjeg obruča od 3.05 metara. Ove mere skoro su identične u svim ligama na svetu. Dok dimenzije terena ili table na košu mogu varirati bez preteranog učinka, vrlo je važno da obruč bude na točnoj visini od 3.05 metara. Čak i malo odstojanje od nekoliko centimetara, pa čak i milimetara, može imati veliki učinak na uspešnost šuteva.
[uredi] Prekršaji pravila
Lopta se sme voditi prema košu njenim pucanjem (šutom), dodavanjem između igrača, njenim bacanjem, guranjem, kotrljanjem ili driblingom (odbacujući loptu od poda prilikom trčanja).
Lopta mora ostati unutar terena; ekipa koja poslednja dodirne loptu pre nego što ona dodirne graničnu liniju terena ili je pređe gubi posed nad loptom. Igrač koji se kreće s loptom ne sme pomaknuti obe noge dok dribla (vodi loptu), inače se sude koraci, ne sme loptu uhvatiti obema rukama niti driblati sa obe ruke, inače se sudi duplo vođenje. Ruka igrača ne sme biti ispod lopte dok dribla, inače se sudi nošena lopta. Ekipa koja ima posed lopte u napadačkom delu terena ne sme vratiti loptu u obrambeni deo terena. Lopta se ne sme udariti šakom. Ako se igrač ogluši o neko od ovih pravila dok je njegova ekipa u napadu, ekipa gubi loptu; ako se ekipa branila, vreme za napad se ponavlja od početka.
Postoje ograničenja koja se odnose na: vreme dozvoljeno da lopta u posedu neke ekipe pređe iz obrambenog u napadački deo terena (osam sekundi); maksimalno dozvoljenom vremenu koje može proći bez da lopta u posedu ekipe dodirne obruč protivničkog koša (24 sekunde); držanju lopte bez driblanja (vođenja lopte) dok je igrač u posedu lopte (pet sekundi), i zadržavanju u reketu, mestu ispod koša (tri sekunde). Ova pravila su uvedena da nateraju ekipe na napad.
Igrač ne sme ometati koš dirajući bilo koji deo konstrukcije koša niti dirati loptu koja je u silaznoj putanji nakon upućenoga šuta protivnika prema košu, ne sme dirati loptu koja je na obruču (u NBA se ne sme dirati ni lopta koja je okomito iznad obruča). Ako se neki igrač koji brani svoj koš ogluši na ovo pravilo, koš se priznaje. Ako neki igrač puca prema košu, a njegov saigrač ogluši se na neko od ovih pravila, napad se prekida, i lopta prelazi u posed ekipe koja se u tom napadu branila.
[uredi] Prekršaj (faul)
Pokušaj da se protivnika nesportski ošteti preko telesnog kontakta nije dozvoljen i naziva se prekršaj (faul). Prekršaje najviše čine igrači ekipe koja se brani, ali učestali su i prekršaji u napadu (od strane igrača iz ekipe koja napada). Igrači na kojima je prekršaj napravljen ili dobivaju loptu da je ubace sa strane ili pucaju slobodno bacanje ako su faulirani prilikom šuta ili je ekipa koja je napravila prekršaj iskoristila bonus. Jedan poen se dodeljuje ekipi čiji igrač ubaci loptu na slobodnom bacanju, koji se izvodi iza linije udaljene od koša 4.5 metara. Igračima je dozvoljeno pucati slobodno bacanje i iza linije, ali unutar kruga. Najbolji primer za takvo izvođenje slobodnjaka bio je Nik Van Eksel koji je izvodio slobodna bacanja metar iza linije.
Većina sudija zna improvizovati u svojim odlukama, npr. u situacijama kada nema očitog prekršaja, a sudija misli da se radi o nesportskom oštećivanju protivnika. Ali, sudija može i prevideti prekršaj, bilo namerno ili slučajno. Kriterijumi sudija variraju između utakmica, liga, takmičenja, ali najviše između samih sudija.
Igraču ili treneru koji pokaže nesportsko ponašanje npr. svađanjem sa sudijom ili tučom s drugim igračem, može se dodeliti tehnička greška. Kada se tehnička greška dodeli, protivničkoj ekipi se dodeljuju dva slobodna bacanja i posed lopte, iako i ovo pravilo varira između takmičenja.
Ponovljeni incidenti mogu rezultovati isključenjem. Težak prekršaj koji igrač napravi sa namerom direktnog ometanja igre i protivnika bez namere igranja loptom, naziva se namerni prekršaj. Kada dođe do namernog prekršaja kazna je teža; sudija sme i izbaciti krivca za prekršaj iz igre, ako je to po mišljenju sudije potrebno.
Ukoliko ekipa pređe dozvoljeni broj prekršaja u periodu utakmice (četvrtini ili poluvremenu), koji iznosi četiri, protivničkoj ekipi dozvoljeno je pucanje jednog ili dva slobodna udarca (zavisno o pravilima takmičenja) nakon svakoga idućega prekršaja. Igraču koji napravi pet (međunarodna košarka) ili šest prekršaja (NBA), uključujući tehničke greške, nije dozvoljen nastavak utakmice, pa se isti igrač mora udaljiti sa terena. Kaže se da je igrač isključen.
[uredi] Vidi još
[uredi] Spoljašnje veze
- KSJ
- KK "ROOKIE", Banja Luka
- International Basketball Federation
- Eurobasket 2005
- Vesti iz košarke u Srbiji i Crnoj Gori
- 2-3 Zone Defense - most common zone used
|
Bendi | Bejzbol | Košarka | Kriket | Boćanje | Floorball Fudbal: američki | australijski Hokej: na travi | na ledu | Indoor | na rolerima | Rink | Ulični | Brumbol |
|---|
