Kraljevina Jugoslavija

Odgovorom na regenta Aleksandra na Adresu Narodnog veća nastala je 1. decembra 1918. prva Jugoslavija pod nazivom Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.^[2]
Ustav od 28. juna 1921. (Vidovdanski ustav) naziva novu državu Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca,^[3] pa je taj naziv uobičajeniji nego prvi.
Dana 3. oktobra 1929. obnarodovan je Zakon o nazivu i podeli Kraljevine na upravna područja, čime je proglašena Kraljevina Jugoslavija.^[4]

[uredi] Istorija

[uredi] Nastanak

Nakon kraja Prvog svetskog rata i raspada Austrougarske monarhije stvorili su se uslovi za stvaranje države koja bi okupila Južne Slovene koji su živeli na području Srbije, Crne Gore i slovenskih delova Austrougarske.

Kraljevina Srbija je na početku Prvog svetskog rata za svoje ratne ciljeve postavila ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca, donošenjem Niške deklaracije 7. decembra 1914. godine. Ubrzo je usledilo formiranje Jugoslovenskog odbora u Londonu 1915. godine i Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje 1917. godine.

Konkretni pregovori o uređenju buduće države vođeni su neposredno u dva navrata - na Krfu 1917. godine kada je doneta Krfska deklaracija i u Ženevi 1918. godine kada je potpisan Ženevski sporazum. Nakon rata, pod vođstvom Jugoslovenskog odbora u Zagrebu se formira Država Slovenaca, Hrvata i Srba, dok su istovremeno crnogorski delegati na spornoj „Podgoričkoj skupštini“ doneli odluku o prisajedinjenju Crne Gore Srbiji. Pri tom, i delegati Velike narodne skupštine Vojvodine su 25. novembra doneli odluku da se direktno pripoje Kraljevini Srbiji. Proglašenje nove države je obavio regent Aleksandar I Karađorđević, u ime svog oca kralja Petra I 1. decembra 1918. pod imenom Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

[uredi] Granice i sporne teritorije

Kraljevina Jugoslavija, 1929-1941

Kraljevina SHS se graničila na severozapadu sa Italijom i Austrijom, Mađarskom i Rumunijom na severu, Bugarskom na istoku, Grčkom i Albanijom na jugu, a na zapadu je izlazila na Jadransko more.

Referendum je održan u austrijskoj pokrajini Koruškoj, ali je na njemu odlučeno da Koruška ostane u sastavu Austrije. Dalmatinska luka Zadar i nekoliko dalmatinskih ostrva su pripali Italiji, koja je pokušala da okupira i anektira Crnu Goru. Grad Rijeka je proglašen Slobodnom Državom Rijekom, ali ju je uskoro okupirala i 1924. anektirala Italija. Napetosti oko granice sa Italijom su se nastavile, pošto je Italija tražila još dalmatinske obale, a Kraljevina SHS je tražila Istru, deo bivšeg Austrijskog primorja, koji je anektirala Italija, ali koji je imala značajan broj slovenačkog i hrvatskog stanovništva.

Nova vlada je pokušala da novu državu integriše politički i ekonomski, što je bio težak zadatak zbog velikih razlika u jezicima, nacionalnostima i religiji, različitim istorijama regija i veliki razlikama u ekonomskoj razvijenosti među regionima.

[uredi] Unutrašnje protivrečnosti

[uredi] Situacija u Crnoj Gori

Neutralna tačka gledišta ovog članka je osporena.
Molimo Vas da pogledate stranicu za razgovor ovog članka.

Za više informacija videti Podgorička skupština, Bjelaši, Zelenaši i Božićna pobuna

Zbačeni crnogorski kralj Nikola I Petrović

Krajem 1918. godine, u dogovoru sa Crnogorskim odborom za narodno ujedinjenje, a bez prethodnog prethodnog dogovora sa crnogorskim kraljem Nikolom, srpska vojska je ušla u Crnu Goru sa naredbom „da se na okupiranoj teritoriji uguši svaka agitacija“ za restauraciju Crne Gore.^[5] U vreme održavanja podgoričke skupštine, srpska vlada je zatražila i dobila od Francuske odluku o diplomatskom blokiranju povrataka kralja Nikole I Petrovića Njegoša i njegovih sinova iz izbeglištva.^[6]

Kao reakcija na spornu Podgoričku skupštinu srpskog naroda u Crnoj Gori, koja je zbacila kralja Nikolu i donela odluku o bezuslovnom sjedinjenju sa Srbijom, izbija božićna pobuna pristalica ravnopravnog jugoslovenskog ujedinjenja (zelenaši), a protiv bezuslovnog pripajanja Crne Gore Srbiji. Pristalice bezuslovnog ujedinjenja (bjelaši) uz pomoć saveznika guše ovu pobunu. Oružane borbe crnogorskih komita nastavljaju da traju sve do 1924. godine kada oni prihvataju amnestiju kralja Aleksandra.

[uredi] Situacija u Hrvatskoj

Za više informacija pogledajte članak Prosinačke žrtve

Od samih početaka zajedničke, između Srba i Hrvata dolazi do nepomirljivih razlika. Stjepan Radić, vođa Hrvatske seljačke stranke, je težio federalnom republikanskom konceptu, dok je srpska vlast zahtevala unitarno monarhističko ustrojstvo države.^[7] Prisajedinjenjem su Hrvatskoj ukinuti Sabor, ustav i njena vojska, a umesto željene federacije, nametnut je centralizam. Među Hrvatima je zavladalo nezadovoljstvo novom državom, a ogorčenje su javno iskazali građani protestujući zagrebačkim ulicama. Njima su se pridružili domobrani dveju pukovnija 5. decembra 1918. godine, tražeći autonomiju Hrvatske. Na Trgu bana Jelačića presrela ih je srpska vojska na čelu sa Milanom Nedićem^[8], ubivši 20 i ranivši 17 domobrana i građana, koji su ostali upamćeni kao „prosinačke žrtve“.^[9] Naredne, 1919. godine, hrvatski političari su uručili Kongresu primirja u Parizu zahtev za samoodređenjem hrvatskog naroda, koji je potpisalo čak 157.000 Hrvata.^[10]

[uredi] Situacija u Makedoniji

Tačnost činjenica iznetih u ovom članku ili odeljku je osporena.

Molimo Vas pogledajte odgovarajuću raspravu na strani za razgovor.

Neutralna tačka gledišta ovog članka je osporena.
Molimo Vas da pogledate stranicu za razgovor ovog članka.

Za više informacija videti Makedonsko pitanje, Srbizacija i VMRO

Podela Makedonije 1913.

U novoosvojenim oblastima na jugoistoku Kraljevine SHS i dalje je bilo otvoreno „makedonsko pitanje“. Nezadovoljna podelom oblasti Makedonije, Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija (VMRO) je nastavila oružanu borbu za oslobođenje i ujedinjenje čitave Makedonije (egejske, pirinske i vardarske).^[11]

VMRO optužuje beogradsku vladu za sistematsku politiku denacionalizacije i srbizacije makedonskog stanovništva.^[12] Oblast Makedonije je u Kraljevini Jugoslaviji nazivana „Južnom Srbijom“ (neslužbeno) ili „Vardarskom banovinom“ (službeno). Govorni jezik makedonskih Slovena službeno je smatran dijalektom srpskohrvatskog jezika.^[13] Pri tom, ovaj južni dijalekat je potiskivan obrazovanjem, vojskom i drugim sredstvima, a njegova upotreba je bila kažnjiva.^[14]

Narednih godina u Vardarskoj Makedoniji su vođenje prave oružane borbe žandarmerije sa makedonskim i pro-bugarskim komitima. Usled ovakve situacije u Makedoniji pojačan je pritisak na civilno stanovništvo, a jugoslovenske vlasti su maltretirale na hiljade ljudi pod sumnjom saradnje sa Unutrašnjom makedonskom revolucionarnom organizacijom.^[15]

[uredi] Situacija na Kosovu i Metohiji

Za više informacija videti Kačaci i Kosovski komitet

Većinsko Albansko stanovništvo je bilo protiv priključenja Kosova srpskoj ili jugoslovenskoj državi. Srpske trupe su odmah po dolasku naišle sa oružani otpor bandi kačaka, a iste 1918. godine osnovan je Komitet narodne odbrane Kosova, poznatiji kao Kosovski komitet, koji se borio za izdvajanje teritorija naseljenih Albancima (Kosova, Metohije, zapadne Makedonije i delova Sandžaka) iz novoformirane Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i za njihovo pripajanje Albaniji.^[16] Komitet je uspostavio saradnju sa crnogorskom emigracijom okupljenom oko kralja Nikole i makedonskom VMRO, a primao je pomoć u novcu i oružju od Italijana.^[16] Narednih godina na Kosovu i Metohiji se vode oružani sukobi srpske vojske i žandarmerije sa albanskim kačacima. Usled pojačanog pritiska na Albance i Turke pod srpskom upravom, deo njih se iseljava sa Kosova i Metohije.^[17]

[uredi] Privremeno predstavništvo

Odmah nakon ujedinjenja, pregovori između Narodnog vijeća Države Slovenaca, Hrvata i Srba i srpske vlade su rezultovale sporazumom oko nove vlade kojom bi predsedavao Nikola Pašić. Međutim, kada je ovo poslato regentu na usvajanje, ono je odbijen i tako je izazvao prvu krizu vlade u novoj državi. Sve stranke su ovo označile kao kršenje parlamentarnih principa, ali je kriza prevaziđena kada su se sve strane složile da zamene Pašića Stojanom Protićem koji je bio vodeći član Pašićeve Narodne radikalne stranke. Nova privremena vlada je stvorena 20. decembra 1918. Do izbora za Ustavotvornu skupštinu, Privremeno predstavništvo je služilo kao parlament koji su formirali delegati iz raznih izabranih tela koja su postojala pre stvaranja države. Udruživanjem stranaka kombinovanjem nekoliko članova srpske opozicija sa strankama iz bivše Austrougarske je dovela do stvaranja nove Demokratske stranke, koja je dominirala Privremenim predstavništvom i vladom.

Pošto je Demokratska stranka predvođena Ljubomirom Davidovićem zagovarala vrlo centralizovan program, nekoliko hrvatskih delegata je prešlo u opoziciju. Međutim, ni radikali nisu bili srećni pošto su imali samo tri ministra naspram 11 Demokratske stranke i 16. avgusta 1919. Stojan Protić je podneo ostavku. Ljubomir Davidović je onda osnovao kaoliciju sa Socijaldemokratskom strankom. Ova vlada je imala većinu, ali kvorum u Privremenom predstavništvu je bio polovina plus 1 glas. Opozicija je počela da bojkotuje parlament, a pošto se vlada nije mogla osloniti da će se sve njene pristalice pojaviti, postalo je nemoguće da vlada zakaže sednicu u skupštini sa dovoljnim brojem poslanika. Davidović je uskoro podneo ostavku, ali pošto niko drugi nije mogao da formira vladu, on je opet postao premijer. Pošto je opozicija nastavila sa bojkotom, vlada je odlučila da vlada preko uredbi. Ovo je bilo napadnuto od strane opozicije koja je počela da naziva sebe „skupštinska zajednica“. Davidović je shvatio da je stanje neodrživo i zatražio od kralja da odmah zakaže izbore za ustavotvornu skupštinu. Kada je kralj Petar odbio, Davidović nije imao izbora osim da podnese ostavku.

[uredi] Skupštinska zajednica

Skuštinska zajednica je sada formirala vladu predvođenu Stojanom Protićem posvećenu uspostavljenju parlamentarnih normi i slabljenju centralizacije prethodne vlade. Njihovo protivljenje programu radikalne agrarne reforme prethodne vlade ih je takođe ujedinilo. Pošto je nekoliko manjih grupa i pojedinaca promenilo stranu, sada je Protić imao tesnu većinu. Međutim, i Demokratska stranka i socijaldemokrate su sada bojkotovale skupštinu i Protić nije mogao da računa na kvorum. Otuda je i Skupštinska zajednica, sada u vladi, bila primorana da vlada uredbama.

Skupštinsku zajednicu je tako kršenje osnovnih principa oko kojih su se okupili stavilo u izuzetno težak položaj. U aprilu 1920. izbili su veliki radnički protesti, koji su uključivali štrajk železničara. Ovo je nateralo dve najveće stranke da prevaziđu svoje razlike. Nakon uspešnih pregovora Protić je podneo ostavku kako bi se stvorila nova vlada kojom je predsedavao neutralna figura Milenko Vesnić. Socijaldemokrate nisu sledili svoje bivše saveznike jer su bili protiv antikomunističkih mera kojima se bavila nova vlada.

Kontroverze koje su ranije podelile stranke su još uvek bile aktuelno pitanje. Demokratska stranka je nastavila da zagovara svoj program centralizacije i potrebe za radikalnom agrarnom reformom. Nesuglasice oko izbornog zakona su konačno dovele do toga da Demokratska stranka glasa protiv vlade i vlada je pala. Iako na ovom zasedanje nije bilo dovoljno prisutnih, Vesnić je to iskoristio kao izgovor da podnese ostavku. Njegova akcija je dala rezultat koji je očekivao i Narodna radikalna stranka se složila da prihvati potrebu za centralizacijom, dok se Demokratska stranka složila da se odrekne svojih zahteva za agrarnu reformu i Vesnić je opet bio na čelu vlade. Hrvatska zajednica i Slovenska ljudska stranka nisu bile srećne zbog prihvatanja centralizacije od strane radikala, kao ni Stojan Protić, koji se povukao iz vlade zbog ovog pitanja.

U septembru 1920. su izbili seljački nemiri u Hrvatskoj, čiji je neposredan povod bilo žigosanje stoke. Hrvatska zajednica je za ovo okrivila centralizovanu politiku vlade, a posebno ministra Svetozara Pribićevića.

[uredi] Ustavotvorna skupština

Jedan od nekoliko zakona koje je usvojilo Privremeno predstavništvo je bio izborni zakon za Ustavotvornu skupštinu. Tokom pregovora koji su prethodili osnivanju nove države bilo je dogovoreno da će glasanje biti tajno i zasnovano na opštem pravu glasa. Socijaldemokrate i Slovenska ljudska stranka su podržavale pravo glasa za žene, dok su se radikali protivili. Demokratska stranka je bila deklarativno za tu ideju, ali joj se nije dovoljno posvetila, pa ovaj predlog nije prošao. Proporcionalno predstavništvo je prihvaćeno kao princip, ali je izabrani sistem favorizovao velike stranke i stranke sa jakom regionalnom podrškom.

Izbori 28. novembra 1920. Kada su glasovi prebrojani, Demokratska stranka je osvojila najviše sediša, više od radikala, ali tek nekoliko više. Za stranku koja je bila dominantna u Privremenom predstavništvu to je značilo poraz. Dalje, oni su prošli još gore u svim bivšim austrougarskim krajevima. To je poljuljalo njihovo verovanje da njihova centralistička politika predstavlja volju Jugoslovena kao celine. Ni radikali nisu bolje prošli u tim krajevima, ali je to njima predstavljao mnogo manji problem jer su otvoreno istupali kao srpska partija. Dramatičniji uspeh su postigle dve anti-sistemske partije. Vođstvo Hrvatske republikanske seljačke stranke je bilo pušteno iz zatvora tek kada je izborna kampanja već počela, ali prema nekim istoričarima ovo im je više pomoglo nego aktivna kampanja. Drugi dobitnici su bili komunisti, koji su bila treća stranka po jačini u skupštini i koji su prošli izuzetno dobro u Makedoniji. Za razliku od ostalih stranaka u kraljevini, KPJ je bila revolucionarna, i podržavala je mnoge štrajkove, demonstracije, pa čak i terorističke činove. Prekretnica je bio štrajk rudara u Husinu pored Tuzle, kada su ubijen jedan policajac i četiri rudara. Zato je vlada, na predlog ministra unutrašnjih poslova Milorada Draškovića, 30. decembra 1920. izdala Obznanu, kojom je privremeno zabranjena KPJ. Jedina legalna komunistička aktivnost je bilo angažovanje u Ustavotvornoj skupštini. Ostatak mesta u skupštini su zauzele manje stranke koje su, u najboljem slučaju, bile skeptične prema centralističkoj platformi Demokratske stranke.

Rezultati izbora su stavili Nikolu Pašića u izuzetno povoljnom položaju, pošto Demokratska stranka nije imala izbora, osim da udruži sa radikalima, ukoliko je želela da njihov koncept centralističke države prođe. Sa druge strane, Pašić je uvek bio oprezan da drži otvorenom opciju u odnosima sa hrvatskom opozicijom. Demokrate i radikali zajedno nisu bili dovoljno jaki da sami donesu ustav, pa su napravili koaliciju sa Jugoslovenskom muslimanskom organizacijom. Ova stranka je tražila i dobila ustupke oko očuvanja Bosne u njenim granicama i oko toga kako će agrarna regorma uticate na muslimanske zemljoposednike u Bosni.

Hrvatska republikanska seljačka stranka (HRSS) je odbila da se zakune na odanost kralju, pošto je to značilo da će država ostati monarhija, a oni su smatrali da samo građani mogu da odluče o obliku vladavine. Stoga, oni nisu mogli da zauzmu svoje mesta u skupšitini. Iako je većina opozicije zauzela svoja mesta u parlamentu, mnogi su vremenom objavljivali bojkot, tako da je u skupštini ostalo samo nekoliko glasova protiv. Međutim, ustav je tražio 50% plus jedan glas da bude usvojen bez obzira koliko će biti glasova protiv. Samo je ustupak srpskih političara Džemetu - koji su bila grupa muslimana sa Makedonije i Kosova - omogućio da ustav bude usvojen.

[uredi] Vidovdanski ustav

Za više informacija pogledajte članak Vidovdanski ustav

Ustav je usvojen na Vidovdan 28. juna 1921, koji je uspostavio unitarnu monarhiju. Ovo nije odgovaralo komunistima, pa su organizovali neuspešan atentat na kralja Aleksandra I Karađorđevića. Zbog toga se pojačala kampanja protiv komunističke ideje, koja je bilo vrlo prihvaćena kod radnika i studenata, kao i kod seljaka. Komunisti su želeli da se osvete Draškoviću za Obznanu, pa su ga ubili 21. jula 1921. Kao rezultat ovoga usvojen je Zakon o zaštiti javne bezbednosti i poretka u državi, koji je zabranio Komunističku partiju i svaku komunističku aktivnost. Vidovdanskim ustavom su napušteni tradicionalni regioni pre Prvog svetskog rata, a zamenjeni su sa 33 novih administrativnih oblasti, kojima se upravljalo iz centra oko kog su uspostavljene.

Iste godine u Splitu je osnovana ORJUNA (Organizacija jugoslavenskih nacionalista), militantna pro-monarhistička skupina, upletena u niz ubistava hrvatskih i slovenačkih političara i javnih ličnosti i gušenje radničkoga pokreta.^[18] ORJUNA je delovala često u savezu sa SRNAO (Srpskom nacionalnom omladinom) a protiv HANAO (Hrvatske nacionalne omladine).^[18]

Srpski političari su smatrali Srbiju za standarnog nosioca jugoslovenskog jedinstva, kao što je Pijemont bio za Italiju ili Pruska za Nemačko carstvo. Tokom narednih godina, hrvatski otpor srpskoj centralističkoj politici se nastavio. Stjepan Radić, vođa HRSS, je bio uhapšen iz političkih razloga. Pušten je 1925. i vratio se u skupštinu.

[uredi] Atentat u skupštini

Za više informacija pogledajte članak Atentat u Narodnoj skupštini

Atentat u Narodnoj skupštini 1928.

U proleće 1928, Stjepan Radić i Svetozar Pribićević su vodili ogorčenu borbu protiv usvajanja Neptunske konvencije sa Italijom. Za ovo su mobilisali opoziciju u Srbiji, ali su izazvali nasilnu reakciju vladajuće većine, uključujući i pretnje smrću.

Na skupštinskoj sednici 20. juna 1928. godine Puniša Račić, srpski političar iz Crne Gore, je pištoljem pucao na poslanike Hrvatske seljačke stranke,pritom je ranio njenog vođu Stjepana Radića, koji je smrtno ranjen preminuo nakon mesec dana.Na licu mesta su poginuli Stjepanov brat Pavle i poslanik Stjepan Basariček

Posle ovoga, hrvatska opozicija se kompletno povukla iz skupštine, izjavivši da se neće vratiti u skuptšinu u kojoj je ubijeno nekoliko njenih poslanika. 1. avgusta, na sastanku u Zagrebu, su osudili proglašenje Kraljevine SHS od 1. decembra i zatražili da se pregovori o ujedinjenju počnu ispočetka. Stjepan Radić je preminuo 8. avgusta 1928. godine. 1. septembra iste godine konferencija Hrvatske stranke prava u Zagrebu donosi odluku o samostalnosti i nezavisnosti Hrvatske.

[uredi] Šestojanuarska diktatura

Za više informacija pogledajte članak Šestojanuarska diktatura

Kralj Aleksandar Karađorđević

Dana 6. januara 1929. godine, koristeći kao izgovor političku krizu koju su izazvala ubistva, kralj Aleksandar je ukinuo Vidovdanski ustav, raspustio Narodnu skupštinu i zaveo ličnu diktaturu, kojom se zabranjuje rad svih političkih stranaka i sindikata.^[19] Kralj Aleksandar objavio novi ustav, koji je preneo izvršnu vlast na kralja. Odredba o tajnom glasanju je odbačena, a pritisak na javne radnike da glasaju za vladajuću stranku će biti osobina svih izbora održanih pod Aleksandrovim ustavom. Dalje, polovinu Gornjeg doma je direktno imenovao kralj, a predlog zakona je mogao postati zakon nakon usvajanja u jednom domu i takođe ako ga odobri kralj. Takođe je 3. oktobra promenio ime države Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevina Jugoslavija, proglasio ideologiju „integralnog jugoslavenstva“ ^[19] i promenio unutrašnju podelu sa 33 oblasti na 9 banovina.

Tokom diktature proganjani su i zatvarani mnogi politički protivnici centralizma, pre svega članovi Komunističke partije Jugoslavije, Hrvatske republikanske seljačke stranke i Unutrašnje makedonske revolucionarne organizacije.

Komunistička partija Jugoslavije je pozvala narod da se oružano suprostavi diktaturi. Vlada generala Petra Živkovića posle ovog poziva je krenula svim sredstvima da uništi KPJ. Prva žrtva je bio politički sekretar KPJ Đura Đaković. U ovim akcijama policije i režima stradali su još i Nikola Hećimović, sekretrar Crvene pomoći, kao i članovi CK KPJ Marko Mašanović, Rista Samardžić, Božo Vidas Vuk, Bracan Bracanović i sedmorica sekretara SKOJ-a. Do sredine 1932. godine, samo pred Državnim sudom za zaštitu države održana su 83 sudska procesa protiv komunista. Na robiju od 15 godina osuđeni su između ostalih: Josip Kraš, Đuro Pucar, Ivan Milutinović, Otokar Keršovani, Edvard Kardelj, Jovan Veselinov, Aleksandar Ranković, Boris Kidrič i ostali.

Hrvatski otpor novom režimu je bio jak i krajem 1932. Hrvatska seljačka stranka je objavila Zagrebački manifest koji je zahtevao „kraj srpske dominacije i diktature“. Režim je na ovo reagovao zatvaranjem mnogih političkih protivnika, uključujući novog vođu Hrvatske seljačke stranke Vladka Mačeka. Uprkos ovim merama, opozicija diktaturi je nastavljena, dok su Hrvati tražili rešenje „Hrvatskog pitanja“. Krajem 1934, kralj je planirao da oslobodi Mačeka iz zatvora, sprovede demokratske reforme i pokuša da nađe zajednički jezik između Srba i Hrvata.

U zatvoru Lepoglava početkom 1934. godine dolazi do stvaranja „Zajednice političkih osuđenika: hrvatskih nacionalnih revolucionara, makedonskih nacionalnih revolucionara i komunista“, u cilju zajedničke borbe protiv diktature.

[uredi] Atentat u Marseju

Za više informacija pogledajte članak Atentat u Marseju

Atentat u Marseju na kralja Aleksandra I Karađorđevića se odigrao u utorak, 9. oktobra 1934. godine, prilikom njegove zvanične posete Francuskoj, u Marseju, na trgu Berzamski, u 16 časova i 20 minuta.

Atentator, Vlado Černozemski, poreklom Bugarin^[20], pripadnik Unutrašnje makedonske revolucionarne organizacije (VMRO), usmrtio je kralja Aleksandra sa četiri metka, a jednim je lakše ranio francuskog ministra inostranih poslova Luja Bartua, koji je usled neadekvatne medicinske pomoći iskrvario i umro.^[21]

Oko atentata su sarađivali ustaše i VMRO, koji nisu želeli da Hrvati i Makedonci^[22] (koje su neki smatrali Bugarima^[23]^[24]) žive pod srpskom dominacijom, posebno nakon zavođenja šestojanuarske diktature i donošenja oktroisanog ustava,^[25], već su se zalagali za stvaranje nezavisnih država Makedonije i Hrvatske.^[26] U atentat su bile umešane i pojedine strane sile, u prvom redu Musolinijeva Italija, koja je imala teritorijalne pretenzije ka Jugoslaviji, odnosno njenoj jadranskoj obali.

Pošto je najstariji Aleksandrov sin Petar bio maloletan, tročlano namesništvo, određeno po Aleksandrovoj želji, je preuzelo ulogu kralja. Namesništvom je dominirao kraljev brat knez Pavle Karađorđević.

[uredi] Vlada Milana Stojadinovića

U situaciji novog zaoštravanja posle petomajskih izbora, knez Pavle Karađorđević, delujući iz pozadine, izazvao pad Jevtićeve vlade i mandat za sastav nove dodelio Milanu Stojadinoviću. Stojadinovićev dolazak na čelo Vlade, 24. juna 1935. godine, značio je da je u Beogradu prevagnuo britanski uticaj. Poznati finansijski stručnjak bio je direktor filijala dva britanska koncerna u Kraljevini Jugoslaviji. Kada je Stojadinović preuzeo mesto predsednika vlade, unutrašnja situacija Jugoslavije već je označavala tendencije ka jednoj značajnoj političkoj promeni. Oslonjajući se na kneza Pavla, Milan Stojadinović se posvetio pre svega dva izuzetno teškim zadacima, a to je korenita izmena jugoslovenske unutrašnje i spoljne politike. Jezgro Stojadinovićeve vlade činili su pripadnici Glavnog odbora Narodne radikalne stranke, Slovenske ljudske stranke i JMO - koja je ubrzo posle petomajskih izbora napustila opoziciono tabor. Stojadinović je uvideo, da zemlju treba smesta dovesti do smirenja. Zato je privukao u vladu predstavnike Slovenaca i bosanskih Muslimana kao i pristalice stare srbijanske Radikalne stranke, koja je još uvek prestavljala najjaču stranku u Srbiji. U Deklaraciji vlade 4. jula 1935. godine Stojadinović je, distancirajući se od Jevtića i njegove vlade, osporio bilo čiji monopol na jugoslovenski ideal: "Amanet koji je ostavio pokojni Viteški Kralj Aleksandar Prvi Ujedinitelj da čuvamo Jugoslaviju veliki je Amanet, ali taj Amanet nije ostavljen na čuvanje jednoj vladi ili jednoj političkoj grupi. Taj Amanet ostavljen je celom jugoslovenskom narodu." Vlada Stojadinović - Korošec - Spaho pošla je od toga da će Ujediniteljev amanet najbolje sačuvati ako bude išla putem smirivanja i stišavanja političkih zaoštrenosti. U Hrvatskoj započeo je da provodi politiku popuštanja i najšireg sporazumevanja da i onde dođe što pre do smirenja. Stojadinović je pokazao nameru da primi u vladu i predstavnike Hrvata, ali mu nije uspelo da sprovede tu zamisao, jer su Hrvati odmah zahtevali reviziju Ustava, što knez Pavle nije bio spreman da odobri, zbog otpora koji bi to izazvalo kod Srba, mada je i sam mislio da je postojeći ustav nedemokratski.

[uredi] Stvaranje Banovine Hrvatske

Za više informacija pogledajte članak Banovina Hrvatska

Krajem 30ih, unutrašnje tenzije su nastavile da rastu srpskim i hrvatskim težnjama za uspostavljanjem etničkih federalnih jedinica. Srbi su želeli da se današnja Makedonija, Vojvodina, Crna Gora ujedini sa srpskim zemljama, dok su Hrvati tražili Dalmaciju i deo Vojvodine. Obe strane su tražile teritoriju današnje Bosne i Hercegovine. Ekspanzija nacističke Nemačke 1938. je dala novi podstrek naporima da se reše ovi problemi. Knez Pavle je 1939. imenovao Dragišu Cvetkovića za novog premijera, sa ciljem postizanja sporazuma sa hrvatskom opozicijom. Prema ovom sporazumu, Vladko Maček je postao potpredsednik vlade Jugoslavije i svorena je autonomna Banovina Hrvatska sa svojim saborom.

Ove promene nisu zadovoljile Srbe koji su bili zabrinuti za status srpske manjine u novoj Banovini Hrvatskoj i koji su želeli još Bosne i Hercegovine kao srpsku teritoriju. Hrvatske ustaše su takođe bile nezadovoljne bilo kojim rešenjem koji je bio manji od pune nezavisnosti Hrvatske sa celom Bosnom i Hercegovinom.^[27]

[uredi] Podela Jugoslavije

Okupatorska podela Jugoslavije

Za više informacija videti Aprilski rat, Drugi svetski rat u Jugoslaviji i Okupatorska podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu

Plašeći se invazije sila Osovine u Drugom svetskom ratu, knez Pavle je potpisao pristupanje Trojnom paktu 25. marta 1941, obavezavši se na saradnju sa silama Osovine. Zbog ovoga su se održale masovne demonstracije u Beogradu, Nišu i Užicu, i 27. marta, vlada je zbačena vojnim pučem uz podršku Velike Britanije. 18-godišnji kralj Petar II Karađorđević je preuzeo vlast, dok je general Dušan Simović postao premijer, a Jugoslavija je de facto povukla svoju podršku silama Osovine, a da nije zvanično napustila Trojni pakt. Iako se nova vlada suprotstavila Nemačkoj, plašili su se da, ako Hitler napadne Jugoslaviju, Velika Britanija neće biti u mogućnosti da pomogne. Bez obzira na ovo, sile Osovine su napale Jugoslaviju 6. aprila i brzo je pokorili. Kraljevska porodica, uključujući kneza Pavla, je pobegla u inostranstvo.

Uskoro su sile Osovine podelile Kraljevinu Jugoslaviju u nekoliko oblasti: Mađarska i Bugarska su anektirale neke pogranične krajeve, na području Hrvatske i Bosne je uspostavljena Nezavisna Država Hrvatska, a ostatak srpske zemlje je stavljen pod upravu Milana Nedića, koji je još uvek priznavao Petra II za kralja.

Petar II, koji je pobegao u inostranstvo, je još uvek od strane saveznika smatran za kralja. Međutim, tokom rata, efektivna vlast je prešla u ruke jugoslovenskih partizana, predvođenih Komunističkom partijom Jugoslavije. 16. juna 1944. je potpisan Sporazum Tito-Šubašić, koji je ujedinio dve paralelne vlade. Demokratska Federativna Jugoslavija, kao monarhija na čelu sa Petrom II i hibridnom vladom sastavljenom od predstavnika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije i članova monarhističke izbegličke vlade, zvanično je proglašena 10. avgusta 1945. godine. Nove komunističke vlasti su 29. novembra 1945. proglasile Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju i ukinule monarhiju, čime je prekinut pravni kontinuitet Kraljevine Jugoslavije.

[uredi] Upravna podela

Od 1918. do 1922. Kraljevina SHS je nastavila da bude podeljena prema predratnoj podeli Austrougarske i bivših nezavisnih balkanskih država Srbije i Crne Gore.^{[traži se izvor od 03. 2011.]}

[uredi] Oblasti

Vidovdanski ustav iz 1921. je uspostavio Kraljevinu SHS kao unitarnu državu, i, od 1923, sa 33 nove administrativne oblasti je upravljano iz grada oko kog su osnovane. Nova podela nije imala veze sa prethodnom. Teritorija je bila podeljena na oblasti:

[uredi] Banovine

Za više informacija pogledajte članak Banovine Kraljevine Jugoslavije

Banovine Kraljevine Jugoslavije

Od 1929, nakon proglašenja Kraljevine Jugoslavije, administrativno se deli se na banovine:

Dravska banovina, sedište Ljubljana (1929—1941)
Banovina Hrvatska, sedište Zagreb (1939—1941)
- Savska banovina, sedište Zagreb (1929—1939)
- Primorska banovina, sedište Split (1929—1939)
Vrbaska banovina, sedište Banja Luka (1929—1941)
Drinska banovina, sedište Sarajevo (1929—1941)
Zetska banovina, sedište Cetinje (1929—1941)
Dunavska banovina, sedište Novi Sad (1929—1941)
Moravska banovina, sedište Niš (1929—1941)
Vardarska banovina, sedište Skoplje (1929—1941)
Grad Beograd, sa Zemunom i Pančevom čine zasebnu administrativnu jedinicu.

Kao ustupak Hrvatima u Jugoslaviji, Banovina Hrvatska je nastala 1939. spajanjem Primorske i Savske banovine, sa pojedinim delovima Vrbaske, Zetske i Dunavske banovine.

[uredi] Privreda Kraljevine Jugoslavije

Ratne posledice sa kojima se Kraljevina Jugoslavija suočila bile su veoma teške:razorena saobraćajna ifrastruktura, veliki broj uništenih fabrika, inflacija, glad... Osim Srbije i Crne Gore, koje su doživele demografsku katastrofu, kao posledicu ljudskih žrtava u Prvom svetskom ratu, znatno su stradale i ostale oblasti koje u ušle u sastav nove države. Kraljevina Jugoslavija je bila spoj različitih ekonomskih sistema i standarda. Pokrajine su bile neravnomerno razvijene, a prihod stanovništva je poticao iz različitih osnova. Nakon ujedinjenja centralna vlada je zavela velike carine za industrijske proizvode a u isto vreme nametnula je izvozne carine za poljoprivredne proizvode. Time je došlo do prelivanja dohodka iz poljoprivrede u industriju, odnosno iz manje razvijenih u razvijenije regione. Zamenom austrougarskih kruna za dinare i inflatornoj konjukturi severozapad države je stekao ekonomsku prednost. U prvom petogodištu, na Sloveniju, Hrvatsku i Slavoniju otpalo je tri petine ukupnih investicija u industriji Kraljevine.^[28]

[uredi] Industrija

Industrijski početak Kraljevine Jugoslavije nije bio na visokom nivou. Srbija i Crna Gora su kao industrijski nerazvijene zemlje, u ratu izgubile značajan deo kapaciteta, koji su imale pre rata, dok su bivši krajevi Austrougarske monarhije, koji su ušli u sastav Jugoslavije nalazili van industrijskih centara nekadašnje države. Kraljevina Jugoslavija je uložila velike napore da izgradi sopstvenu idustriju, međutim ona nije imala ustaljenu politiku idustrijskog razvoja. U industrijskom pogledu Kraljevina Jugoslavija je mogla da se podeli na industrijski razvijen sever i severozapad, i industrijski nerazvijeni jug i jugoistok. Većina mesta u Srbiji se bavila poljoprivredom, tako da su mogla da se izdvoje samo četiri velika industrijska mesta: Beograd, Bor, Leskovac i Trepča. Najveći fabrika se nalazio na području [[Zagreb]a], Beograda, Osijeka, i Sarajeva. Pretežno je preovladavala prehrambena industrija, električne centrale i industrija drveta. Najčešće su se izvozile sirovine, dok se izvozni sektor uglavnom nalazio u posedu stranog kapitala.

[uredi] Saobraćaj

Dok su putevi na područiju Austrougarske rađeni po tehničkim propisima, putevi u Srbiji i Crnoj Gori su rađeni bez ikakvih tehničkih propisa, pa ih je prekomerno korišćenje u ratu gotovo uništilo. Slična situacija je bila i sa železnicom. Pruge na područiju Austrougarske nisu bile oštećene u ratu, ali je mnogo toga kod njih bilo dotrajalo. Mnoge do tada sporedne pruge su postale glavne, i bila su potrebna određena ulaganja da bi se one dovele u red. Naručito je bila velika potreba za mostovima i saobraćajnim čvorovima. U cilju nabavke sredstava za razvoj saobraćaja, Kraljevina Jugoslavija je u nekoliko navrata uzimala zajam u zemlji i inostranstvu. Prvi most preko Dunava u Beogradu, je pušten u saobraćaj 1935. godine, i nazvan je "Pančevački most Kralja Petra 2."

[uredi] Finansije

novčanica Dinara Kraljevine Jugoslavije

Kraljevina Jugoslavija je bila država sa nedovoljno finansijske snage, da u potpunosti podmiri svoje potrebe. Državna valuta je bio dinar Kraljevine Jugoslavije, koji je dobio ime po srpskoj nacionalnoj valuti. Utvrđena vrednost za zamenu austrougarskih kruna za jugoslovenski dinar, i istovetna vrednost srpskog dinara jugoslovenskim dinarom, dugo je bila izvor nezadovoljstva Hrvata i Slovenaca. Smatrali su se oštećenim, iako je dinar Kraljevine Srbije bio neuporedivo veća valuta posle rata. Ogromna posleratna inflacija počela je da se smiruje 1923. godine, usled mera koje je sproveo ministar finansija Milan Stojadinović. Razultat njegovih mera je bio da je dinar u periodu od 1923. do 1931. postao veoma stabilna valuta. U finansijkom pogledu dominirali su hrvatski novčani zavodi, među kojima se isticala Prva hrvatska štedionica, kao najjača finansijska ustanova u državi.

[uredi] Spoljna politika

[uredi] Pro-saveznička vlada

Kraljevina je održavala bliske odnose sa Saveznicima iz Prvog svetskog rata, posebno sa tradicionalnim saveznicima Francuskom i Velikom Britanijom između 1920. i 1934. godine.

[uredi] Mala Antanta

Za više informacija pogledajte članak Mala Antanta

Kraljevina SHS je osnovala Malu Antantu sa Čehoslovačkom i Rumunijom od 1920. do 1921. da bi sprečila mogućnost da Mađarska povrati teritorije koje je izgubila nakon Prvog svetskog rata. Savez se uskoro raspao pošto Kraljevina SHS nije učestvovala u akcijama Rumunije i Čehoslovačke protiv Mađarske.

[uredi] Balkanski savez

Za više informacija pogledajte članak Balkanski pakt

Kraljevina SHS je 1924. formirala balkanski blok sa Grčkom, Rumunijom i Turskom čiji je zadatak bio da održi ravnotežu na Balkanskom poluostrvu. Savez je ozvaničen 9. februara 1934, kada je postao Balkanska Antanta. Ubistvom kralja Aleksandra u Marselju i promenom jugoslovenske spoljne politike, savez se raspao.

[uredi] Sporazum o prijateljstvu

Fašistička Kraljevina Italija je imala teritorijalne pretenzije protiv Kraljevine Jugoslavije, i osnovala je savez sa državama koje su imale slične državničke planove, pod velikim uticajem Italije i/ili fašizma: Albanijom, Mađarskom, Rumunijom i Bugarskom. Saradnja sa Velikom Britanijom i Francuskom je učinila da se Italija povuče iz saveza 1927. Kao odgovor na rastući italijanski ekspanzionizam, kraljevska jugoslovenska vlada je 1927. potpisala Sporazum o prijateljstvu i saradnji sa Velikom Britanijom i Francuskom.

[uredi] Profašistički period

Nakon ubistva kralja Aleksandra, vlada Milana Stojadinovića je promenila svoju spoljnu politiku ka saradnji sa fašističkom Italijom.

[uredi] Demografija

Za više informacija pogledajte članak Demografija Jugoslavije

Zvanični narodi u državi su bili Srbi, Hrvati i Slovenci sve do 1929. godine kada su svi, odlukom kralja Aleksandra, postali jedna nacija - Jugosloveni.

[uredi] Sastav stanovništva prema popisu iz 1921.

Ovaj popis je baziran na govornom jeziku. Makedonski jezik se službeno smatrao dijalektom srpko-hrvatskog jezika, a Makedonci su smatrani Srbima.

srpsko-hrvatski: 8.911.509 (74,36%)

Srbi: 44,57%

Hrvati: 23,50%

Muslimani: 6,29%

slovenački: 1.019.997 (8,51%)
češki: 115.532 (0,96%)
rusinski: 25.615 (0,21%)
poljski: 14.764 (0,12%)
ruski: 20.568 (0,17%)
mađarski: 467.658 (3,90%)
nemački: 505.790 (4,22%)
arnautski^[a]: 439.657 (3,67%)
turski: 150.322 (1,26%)
rumunski: 231.068 (1,93%)
italijanski: 12.553 (0,11%)
ostali: 69.878 (0,58%)

[uredi] Veroispovest stanovništva prema popisu iz 1921.

pravoslavna: 5.593.057 (46,67%)
rimokatolička: 4.708.657 (39,29%)
grkokatolička: 40.338 (0,34%)
evangelistička: 229.517 (1,91%)
muslimanska: 1.345.271 (11,22%)
jevrejska: 64.746 (0,54%)
ostale: 1.944 (0,02%)
bez konfesije: 1.381 (0,01%)

[uredi] Literatura

Becić M. Ivan, Finansijska politika Kraljevine SHS, Beograd 2003.
Dimić Ljubodrag, Kulturna politika Kraljevine Jugoslavije, Beograd 1996.

[uredi] Napomene

^ albanski jezik

[uredi] Reference

^ ^a ^b ^v Politika, „U našoj zemlji ima 13,929.988 stanovnika“, br. 8.300 od subote 20. juna 1931, str. 7
^ Adresa Narodnog veća i odgovor regenta Aleksandra (Digitalna Narodna biblioteka Srbije)
^ Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1921, Odeljak VII: Opšte odredbe, Član 1.
^ Politika, br. 7.694 od petka 4. oktobra 1929, naslovna strana.
^ Naredba srpskog generala Mišića od 19. decembra 1918. da se silom uguši svako agitovanje za restauraciju Kraljevine Crne Gore
^ Mijat Šuković:Podgorička skupština
^ Župnik Juraj Tomac i vlasti Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1919.-1923.
^ Stevan Dedijer, Velika Srbija i mali glupi akademici
^ Vjesnik, Prosinačke žrtve iz 1918. - početak kraja obiju Jugoslavija
^ Hrvatska u Jugoslaviji
^ "Prinos kъm istoriяta na Makedonskata Mladežka Taйna Revolюcionna Organizaciя", Kosta Cъrnušanov, Makedonski Naučen Institut, Sofiя, 1996.
^ The Real Face of Serbian Education in Macedonia (English). newspaper "Makedonsko Delo", No. 9 (Jan. 10, 1926), Vienna, original in Bulgarian. Pristupljeno na dan 03. 08. 2007.
^ Friedman, V. (1985) "The sociolinguistics of literary Macedonian" in International Journal of the Sociology of Language. Vol. 52, pp. 31-57
^ By the Shar Mountain there is also terror and violence (English). newspaper "Makedonsko Delo", No. 58, Jan. 25, 1928, Vienna, original in Bulgarian. Pristupljeno na dan 03. 08. 2007.
^ Петър Петров, "Македония. История и политическа съдба", том II, Издателство "Знание", София, 1998, стр. 140–141.
^ ^а ^б Goran Antonić, Kosovski komitet i Kraljevina SHS u svetlu jugoslovenskih izvora 1918–1920
^ Војна енциклопедија, Београд, 1972., књига четврта, страна 654.
^ ^а ^б Slobodna Dalmacija Jugoslavenski integralisti koristili su se fašističkim metodama: Orjune nema, duh živi, 26. srpnja 2008.
^ ^а ^б Парламентаризам у Србији
^ Stefan Troebst, "Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934."
^ Вечерње новости - Атентат у Марсељу 1934.
^ У географском смислу - македонска нација још увек није била конституисана.
^ Ulf Brunnbauer, DREVNA NACIONALNOST I VJEKOVNA BORBA ZA DRŽAVNOST: HISTORIOGRAFSKI MITOVI U REPUBLICI MAKEDONIJI (BJRM), Zbornik radova "Historijski mitovi na Balkanu", Sarajevo, 2003: "Slično, 'Vnutrašnja makedonska revolucionarna organizacija' (VMRO), osnovana 1893. godine da bi se borila protiv osmanske vlasti, predstavljena je kao nacionalna makedonska organizacija koja se borila za nezavisnu makedonsku državu. Činjenicu da je jedna jaka struja u tom pokretu bila za to da se Makedonija ujedini sa Bugarskom, i prema tome smatrala da su slavenski pravovoslavni stanovnici Makedonije zapravo etnički Bugari, makedonski naučnici prosto su prenebregli."
^ Иван Михайлов, "Спомени", 1973, том IV, глава седма Събитието в Марсилия, стр. 509 - "Сърбите третираха македонските българи горе-доле така, както бяха третирани негрите от ониа господа, които някога по Африка с ласо са ги ловили и продавали през океана за черна работа."
^ King Alexander's Assatination: It's Background and Effects
^ Ivan Vanča Mihajlov: Macedonian Revolutionary without Homeland and Roots
^ Temeljna načela Hrvatske stranke prava - 1861.
^ Slobodan Vuković: ”STRATEGIJA” LAŽNOG MIRA U KUĆI (Ekonomski odnosi između regiona u Kraljevini Jugoslaviji), strana 461

[uredi] Vidi još

[uredi] Spoljašnje veze

Država koje nema („Večernje novosti“, feljton 1-10.12.2009)

Sa drugih Vikimedijinih projekata :

Kraljevina Jugoslavija na Vikiostavi (multimedijalne datoteke)
Kraljevina Jugoslavija na Vikizvorniku (tekstovi u javnom vlasništvu)

[note-28] ski jezik

[note-Politika_1931-0] v Politika, „U našoj zemlji ima 13,929.988 stanovnika“, br. 8.300 od subote 20. juna 1931, str. 7

[note-1] Adresa Narodnog veća i odgovor regenta Aleksandra (Digitalna Narodna biblioteka Srbije)

[note-2] Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1921, Odeljak VII: Opšte odredbe, Član 1.

[note-3] Politika, br. 7.694 od petka 4. oktobra 1929, naslovna strana.

[note-4] Naredba srpskog generala Mišića od 19. decembra 1918. da se silom uguši svako agitovanje za restauraciju Kraljevine Crne Gore

[note-5] Mijat Šuković:Podgorička skupština

[note-6] Župnik Juraj Tomac i vlasti Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1919.-1923.

[note-7] Stevan Dedijer, Velika Srbija i mali glupi akademici

[note-8] Vjesnik, Prosinačke žrtve iz 1918. - početak kraja obiju Jugoslavija

[note-9] Hrvatska u Jugoslaviji

[note-10] "Prinos kъm istoriяta na Makedonskata Mladežka Taйna Revolюcionna Organizaciя", Kosta Cъrnušanov, Makedonski Naučen Institut, Sofiя, 1996.

[note-serbification-11] The Real Face of Serbian Education in Macedonia (English). newspaper "Makedonsko Delo", No. 9 (Jan. 10, 1926), Vienna, original in Bulgarian. Pristupljeno na dan 03. 08. 2007.

[note-12] Friedman, V. (1985) "The sociolinguistics of literary Macedonian" in International Journal of the Sociology of Language. Vol. 52, pp. 31-57

[note-13] By the Shar Mountain there is also terror and violence (English). newspaper "Makedonsko Delo", No. 58, Jan. 25, 1928, Vienna, original in Bulgarian. Pristupljeno na dan 03. 08. 2007.

[note-.D0.9F.D0.B5.D1.82.D1.8A.D1.80_.D0.9F.D0.B5.D1.82.D1.80.D0.BE.D0.B2-14] Петър Петров, "Македония. История и политическа съдба", том II, Издателство "Знание", София, 1998, стр. 140–141.

[note-Antoni.C4.87-15] а ^б Goran Antonić, Kosovski komitet i Kraljevina SHS u svetlu jugoslovenskih izvora 1918–1920

[note-VE4-654-16] Војна енциклопедија, Београд, 1972., књига четврта, страна 654.

[note-Orjuna-17] а ^б Slobodna Dalmacija Jugoslavenski integralisti koristili su se fašističkim metodama: Orjune nema, duh živi, 26. srpnja 2008.

[note-.D0.BF.D0.B0.D1.80.D0.BB.D0.B0.D0.BC.D0.B5.D0.BD.D1.82.D0.B0.D1.80.D0.B8.D0.B7.D0.B0.D0.BC-18] а ^б Парламентаризам у Србији

[note-19] Stefan Troebst, "Historical Politics and Historical “Masterpieces” in Macedonia before and after 1991", New Balkan Politics, Issue 6, 2003: "... the suicide-assassin from VMRO, Vlado Cernozemski, who, on orders from Mihajlov and his ethno-national VMRO, which was defined as Bulgarian, killed the Yugoslav king Alexander I Karadzordzevic and the French Minister of Foreign Affairs Louis Bareau in Marseilles in 1934."

[note-20] Вечерње новости - Атентат у Марсељу 1934.

[note-21] У географском смислу - македонска нација још увек није била конституисана.

[note-22] Ulf Brunnbauer, DREVNA NACIONALNOST I VJEKOVNA BORBA ZA DRŽAVNOST: HISTORIOGRAFSKI MITOVI U REPUBLICI MAKEDONIJI (BJRM), Zbornik radova "Historijski mitovi na Balkanu", Sarajevo, 2003: "Slično, 'Vnutrašnja makedonska revolucionarna organizacija' (VMRO), osnovana 1893. godine da bi se borila protiv osmanske vlasti, predstavljena je kao nacionalna makedonska organizacija koja se borila za nezavisnu makedonsku državu. Činjenicu da je jedna jaka struja u tom pokretu bila za to da se Makedonija ujedini sa Bugarskom, i prema tome smatrala da su slavenski pravovoslavni stanovnici Makedonije zapravo etnički Bugari, makedonski naučnici prosto su prenebregli."

[note-23] Иван Михайлов, "Спомени", 1973, том IV, глава седма Събитието в Марсилия, стр. 509 - "Сърбите третираха македонските българи горе-доле така, както бяха третирани негрите от ониа господа, които някога по Африка с ласо са ги ловили и продавали през океана за черна работа."

[note-24] King Alexander's Assatination: It's Background and Effects

[note-25] Ivan Vanča Mihajlov: Macedonian Revolutionary without Homeland and Roots

[note-26] Temeljna načela Hrvatske stranke prava - 1861.

[note-27] Slobodan Vuković: ”STRATEGIJA” LAŽNOG MIRA U KUĆI (Ekonomski odnosi između regiona u Kraljevini Jugoslaviji), strana 461

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[a]