Letonija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu


Koordinate: 56° 52′ 8" SGŠ, 24° 50′ 28" IGD

Letonska Republika
Latvijas Republika
Zastava Letonije Grb Letonije
Zastava Grb
Himna
Dievs, svētī Latviju!
Položaj Letonije
Glavni grad Riga
Službeni jezik letonski
Državna religija {{{državna religija}}}
Predsednik: Andris Berzinjš (predsednik)
Premijer: Valdis Dombrovskis
Nezavisnost: Od Sovjetskog Saveza
4. maj 1990.
Površina  
 — ukupno 64.589 km² (121)
 — voda (%) 1,5
Stanovništvo  
 — 2014. 2.003.000 [1] (148)
 — gustina 34,3/km² 
Valuta evro
Vremenska zona UTC +2
Internet domen .lv
Pozivni broj +371

Letonija (let. Latvija), ili zvanično Letonska Republika (let. Latvijas Republika) je država u severnoj Evropi [2]. Letonija ima kopnene granice sa druge dve baltičke državeEstonijom na severu i Litvanijom na jugu — i sa Rusijom i Belorusijom na istoku. Na zapadu, Letonija deli pomorsku granicu sa Švedskom. Glavni grad Letonije, Riga (letonski: Rīga), je najveći grad baltičkih država.

Letonija se sastoji od 4 kulturnoistorijska regiona: Kurzeme (Kurlandija) na zapadu, Zemgale u centru, Vidzeme na severu i Latgale na istoku. Nekada se smatra da je Zemgale deo oblasti Kurzeme, pa tako grb Letonije prikazuje 3 zvezde koje simbolizuju Kurzeme, Vidzeme i Latgale.

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Letonije
Gradska kuća u Rigi u 17. veku

Originalno poznata kao Livonija, oblast današnje Letonije je bila pod uticajem nemačkog Livonijskog bratstva mača (Schwertbrüder) od 13. veka pa do 16. veka kada su institut Livonije ukinule lokalne aristokrate, i prodale ga Poljskoj. Tokom nekoliko ratova, različite regione Letonije su okupirale Poljska, Švedska i Rusija. Međutim, u 18. veku, tokom Velikog severnog rata i kasnije, nakon podela Poljske, Rusija je preuzela kontrolu nad Letonijom i okolnim oblastima.

Dok je bila pod nemačkom okupacijom, Letonija je bila u sastavu Rajhskomesarijata Ostland. Nakon poraza nacista, Letonija se vratila pod sovjetsku administraciju kao Letonska SSR. Kada se Sovjetski Savez raspao, Letonija je iskoristila priliku da proglasi nezavisnost 21. avgusta, 1991. 2004, Letonija je stupila u NATO i u Evropsku uniju.

Političke podele[uredi]

Istorija Letonije
Knight livonia.png

Ovaj članak je deo serije o
istoriji Letonije

Ova kutijica: pogledaj  razgovor  uredi
Kategorija: Istorija Letonije
Vista-xmag.png Za više informacija videti Okruzi Letonije, Gradovi Letonije i Istorijske pokrajine Letonije

Letonija je podeljena na 26 okruga, zvani „rajons“. Status okruga ima i 7 većih letonskih gradova:

Geografija[uredi]

Karta Letonije

Letonija ima povoljan geografski položaj; smeštena između ostale dve baltičke države predstavlja ukrštanje puteva između juga i severa, od Baltika prema istoku. Na zapadu, Letonija izlazi na Baltičko more koje ima bitnu ulogu za privredu i ekonomiju čitave države. Obale su slabo razvedene. Na severozapadu se nalazi Riški zaliv koji je ime dobio po glavnom gradu države. Letonija je pretežno ravničarska zemlja, pa je reljef uglavnom jednoličan. Idući prema istoku, teren se malo uzdiže. Najviši vrh Letonije je Gaizinkalns visok svega 312 m.

Letonija ima mnogo jezera – oko 3.000. Većinom su lednička, a najviše ih je na jugoistoku i u priobalnoj nizini. Najveći vodotok je Zapadna Dvina koja teče sa Valdajske uzvisine, istog uzvišenja u Rusiji s kojeg teku i Volga, Dnjepar i Lovat. Najveći grad je Riga, koji je ujedno i glavni grad države. Još neki važniji gradovi su Liepaja i Daugavpils. Liepaja je poznata po mnogim obeležjima. U njoj se nalazi najveće baltičko brodogradilište, pa se ovaj grad često naziva i Letonskim Liverpulom. Poznata je i po svojoj muzičkoj tradiciji i koncertima. Na klimu Letonije utiče više faktora; reljef, geografski položaj, otvorenost prema moru (blizina Atlantika) idr. Zime su hladne, a leta umereno topla. Prosečna godišnja temperatura izosi 26 °C.

Nacionalni parkovi[uredi]

U Letoniji postoje četiri nacionalna parka:

Ime Osnovan Veličina (km²) Slika
Nacionalni park Gauja 1979. 917,45 Ergeljuklintis424aug037qg.jpg
Nacionalni park Razna 2007. 532 Raznas ezers.JPG
Nacionalni park Kemeri 1997. 381.65 Liela Kemeru taka 5jul03.JPG
Nacionalni park Slitere 1999. 264.9

Stanovništvo[uredi]

Crkve u Letoniji

Najbrojnije stanovništvo Letonije čine Letonci, 62,1%. Značajnu ulogu imaju i Rusi, njih 26,9%. Od ostalih naroda ovde žive Belorusi, Litvanci, Ukrajinci, Poljaci i dr.[3]

Zbog prisutnosti Nemaca tokom istorije, Letonci se verski izjašnjavaju kao protestanti (po učenju Martina Lutera), odnosno katolici.

Jezik[uredi]

Letonski jezik spada u grupu baltičkih jezika i službeni je jezik u Letoniji. Ipak, postoje nesuglasice. Deo ruske nacionalne manjine se ne slaže sa učenjem letonskog u školama, tvrdeći da je za vreme Sovjetskog Saveza, u svim njegovim članicama, ruski bio službeni jezik. Bilo kako bilo, na ulicama možete čuti narod kako govori i letonskim i ruskim jezikom.

U letonskom jeziku može se naći i dosta tuđica iz nemačkog, španskog i slovenskih jezika.

Latgalijski jezik je dijalekat letonskog jezika prisutan na istoku Letonije. Govori ga oko 150.000-200.000 ljudi. Livonski jezik je jezik iz porodice ugro-finskih jezika koji govori još tridesetak ljudi. Oba ova jezika su zaštićena zakonima.

Kultura[uredi]

Bitan uticaj na letonsku kulturu imali su istorijski i društveni razlozi, što je najviše osetno na arhitekturi građevina u većim gradovima, npr. u Rigi. Katedrale i crkve građene su u nemačkom stilu.

Kod muzike, velika se pažnja posvećuje tradicionalnoj muzici, ali ni moderna, zabavna muzika nije zapostavljena. Grad Lijepaja, naziva se još i gradom rokera jer iz njega potiču najpoznatiji letonski rokeri svih vremena: Fomins & Kleins, Livi i dr.

Reference[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :