Libija
Iz projekta Википедија
 |
Ovaj članak ili poglavlje ne citira izvore, tako da postoji verovatnoća da su neke informacije iznete u ovom članku netačne.
|
Koordinate: 19°-33° SG Š, 9°-25° IGD
| krilatica: Sloboda, socijalizam, jedinstvo | |
| Himna: Алаху Екбер | |
 |
|
| Glavni grad | Tripoli |
| Službeni jezik | arapski |
| - Predsednik | Moamer el-Gadafi de fakto Miftah Muhamed Keba de jure |
| - Premijer | Bagdadi Mahmudi |
| Nezavisnost: | od Italije 24. decembar 1951. |
| Površina | |
| - Ukupno | 1.759.540 km² (17.) |
| - Voda (%) | zanemarljivo |
| Stanovništvo | |
| - 2006. | 5.670.688 (103.) |
| - Gustina | 3.2/km² |
| Valuta | Libijski dinar (LYD) |
| Vremenska zona | UTC (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Internet domen | .ly |
| Pozivni broj | +218 |
Velika Socijalistička Narodna Libijska Arapska Džamahirija (arapski: ليبيا, latinicom Lībiyyā) je država u severnoj Africi na obali Sredozemnog mora. Nalazi se između Egipta na istoku, Sudana na jugoistoku,Čada i Nigera na jugu i Alžira i Tunisa na zapadu.Sa površinom od skoro 1.8 miliona kvadratnih kilometara,od čega je 90% pustinja,Libija je po površini četvrta najveća država u Africi i 17-a najveća u svijetu.Glavni grad,Tripoli,je dom za 1.7 miliona od 5.7 miliona ljudi koji žive u Libiji.Tri tradicionalne regije države su Tripolitanija,Fezan i Kirenaika.
Ime Libije potiče iz egipatskog termina "Libu", koji se odnosio na jedno berbersko pleme koje je živjelo zapadno od Nila. "Libu" je u grčkom jeziku prešlo u Libiju, iako je u antičkoj Grčkoj ovaj termin imao šire značenje,obuhvatajući cijelu sjevernu Afriku zapadno od Egipta i ponekad se odnosio na cijeli kontinent, tj. Afriku.
Libija ima jedan od najvećih BDP-a po stanovniku u Africi,uglavnom zbog njenih velikih naftnih rezervi.
Državom vlada Pukovnik Moamer al-Gadafi.Njegova međunarodna politika ga je često dovodila u sukob sa zapadom.
Sadržaj |
[uredi] Istorija
 |
Za više informacija pogledajte Istorija Libije. |
Arheološki nalazi upućuju da je već u osmom milenijumu p.n.e.,libijska obala bila naseljena neolitskim ljudima koji su poznavali stočarstvo i gajili kultivisane biljke.Ova kultura je cvjetala hiljadama godina u regionu,dok ih nisu potisli ili apsorbovali Berberi.
U starom vijeku Libija je okupirana od strane raznih naroda:Feničana,Kartaginjana,Grka,Rimljana,Vandala i Vizantijaca,koji su vladali dijelom ili čitavom regijom.Iako su Grci i Rimljani ostavili ruševine Kirene,Leptis Magne i Sabrata,malo je drugih ostataka ovih drjevnih civilizacija.
Feničani su bili prvi koji su uspostavili trgovinsku razmjenu u Libiji,kada su pomorci iz Tira(danas teritorija Libana)razvili trgovinske veze sa berberskim plemenima i napravili sporazum sa njima da osiguraju saradnju u eksplotaciji sirovih materijala.Do 5-og vijeka p.n.e.,Kartagina,najveća od feničanskih kolonija,proširila je svoju hegemoniju u većem djelu sjeverne Afrike,gdje se karakteristična civilizacija,znana kao Puni,polako formirali.Punska staništa na libijskoj obali uključivala su Oa(Tripoli),Labdah(Leptis Magna) i Sabrata.Svi oni su se nalazili u oblasti koja će se kasnije nazvati Tripolis,ili "Tri Grada".Ime sadašnjeg glavnog grada Libije,Tripoli,vuče korijen iz ovog termina.
Grci su pokorili istočnu Libiju kada su,prema predanju,emigranti sa prenaseljenog ostrva Tera,slušajući proročanstvo sa Delfa,pošli tražiti novi dom u sjevernoj Africi.631. god. p.n.e. osnovali su Kirenu.U sledćih 200 god.,još četiri važna grčka grada osnovana su u toj regiji:Barke(Al Mardž),Eufesperida(kasnije Berenike,danas Bengazi),Teučira(kasnije Arsiona,danas Tukrah) i Apolonija(Susah),luka Kirene.Zajedno sa Kirenom,bili su poznati ka Pentapolis(Pet Gradova).
Rimljani su ujedinili obje libijske regije i više od 400 god. Tripolitanija i Kirenaika bile su prosperitetne rimske provincije.Rimske ruševine,kao što su one Leptis Magne,svjedoče o vitalnosti regije,gdje su gusto naseljeni gradovi pa čak i manja naselja uživali ugodnost urbanog života.Pomorci i zanatlije iz mnogih djelova rimskog svijeta naselili su se u sjevernoj Africi,ali je karakter gradova Tripolitanije ostao uprkos tome punski i Kirenaike grčki.Arapi su pokorili Libiju u 7.vijeku n.e..U vjekovima koji slijede,mnogi starosjedilački narodi su prihvatili islam i takođe arapski jezik i kulturu.Otomanski Turci pokorili su državu sredinom 16.vijeka i Libija je bila dio njihove imperije,mada je povremeno imala autonomiju,sve do italijanske invazije i pretvorila Libiju u koloniju.
1934,Italija je prihvatila ime "Libija"(koje su koristili Grci za čitavu sjevernu Afriku,osim za Egipat)kao zvanično ime kolonije,koja se sastojala od provincija:Kirenaika,Tripolitanija i Fezan.Kralj Idris I,Emir Kirenaike,bio je vođa pokreta protiv italijanske okupacije između dva svjetska rata.Od 1943 do 1951,Tripolitanija i Kirenaika bile su pod britanskom upravom,dok su francuzi kontrolisali Fezan.1944,Idris se vraća iz egzila u Kairu,ali je odbio da obnovi stalnu rezidenciju u Kirenaiki dok se nisu uklonili neki aspekti strane kontrole 1947.Pod uslovima mirovnog sporazuma,iz 1947,Italija se odrekla svih prava na Libiju.
21.novembra 1949,generalna skupština UN donjela je rezoluciju koja kaže da Libija treba da postane nezavisna prije 1.januara 1952.Idris je predstavljao Libiju u predstojećim pregovorima.Kada je Libija proglasila nezavisnost 24.decembra 1951,bila je prva država koja je postigla nezavisnost kroz UN i jedan od prvih evropskih posjeda u Africi da dobije nezavisnost.Libija je proglašena ustavnom i naslijednom monarhijom pod Kraljem Idrisom.
Pronalaženje značajnih naftnih rezervi 1959 i prihodi koji su usjedili od prodaje petroleuma omogućili su jednoj od najsiromašnih nacija da uspostavi veoma bogatu državu.Iako je nafta drastično unaprijedila vladine finansije,nezadovoljstvo je nastalo zbog pretjerane koncentracije nacionalnog blaga u ruke Kralja Idrisa i nacionalne elite.Nezadovoljstvo je raslo zajedno sa pojavom Naserizma i arapskog nacionalizma u sjevernoj Africi i bliskom istoku.
1.septembra 1969,mala grupa oficira predvođena dvadeset-osmogodišnjim vojnim oficirom,Muamarom Abu al-Gadafijem,pokrenula državni udar protiv Kralja Idrisa.U to vrijeme Idris je bio u Turskoj na medicinskom tretmanu.Njegov sestrić Sajid Hasan ar-Rida as-Sanusi,postao je kralj.Bilo je jasno da revolucionarni oficiri koj su objavili zbacivanje Kralja Idrisa nisu htjeli da Sajida imenuju za Kralja i da mu prepuste upravljanje državom.Sajid je ubrzo shvatio da ima znatno manju moć kao novi Kralj nego ranije kada je bio samo Princ.Prije isteka 1.septembra,Sajid Hasan ar-Rida je formalno zbačen od strane revolucionara i stavljen u kućni pritvor.U međuvremenu,revolucionari su ukinulu monarhiju i proklamovali novu Libijsku Arapsku Republiku.U vladinim izvještajima i u medijima Gadafi je postao,i dan i danas je,"bratski lider i vođa revolucije."
[uredi] Političke podele
|
Za više informacija pogledajte Regije Libije. |
Libija je podeljena je na 46 regija.
[uredi] Geografija
|
Za više informacija pogledajte Geografija Libije. |
Nalazi se na severu Afrike. Izlazi na Sredozemno more. Površina 1.760.000 km², i ima oko 6,8 miliona stanovnika. Ostali gradovi; Bengazi, Misurat, Tobrun, Zuara, Homs. Reljef, uz primorje ravnica a ostalo pustinjska visoravan. Klima sredozemna a u unutrašnjosti pustinjska. Na jugu se većinom nalaze planine.
[uredi] Privreda
|
Za više informacija pogledajte Privreda Libije. |
Ima veliko blago u nafti. Od 1969. došlo je do nacionalizacije (dotad bilo u stranim rukama). Vodeće mesto ima država. *
Poljoprivreda; obradivo 2,1% zemljiša, ostalo navodnjavanje. Neke od glavnih kultura su: kikiriki, vinova loza, urme, pšenica i duvan.
- Rude; nafta, bakar, gvožđe i fosfati. Industrija; prerada nafte,henmijska, farmaceutska, tekstilna i prehrambena.
- Novac; libijski dinar=100 dirhama
[uredi] Stanovništvo
|
Za više informacija pogledajte Demografija Libije. |
Libija ima oko 6,8 miliona stanovnika, a najveću grupu čine Arapi, pa Berberi i Tuarezi.
[uredi] Kultura
|
Za više informacija pogledajte Kultura Libije. |
Tokom vekova ova zemlja bila je pod vlašću raznih naroda. Svi oni ostavili su svoj uticaj na kulturu ove zemlje. U novije vreme obnovljene su mnoge oblasti vezane za kulturni život Libije-škole slikarstva, galerije, pozorišta, bioskopi...Veoma je popularna tradicionalna muzika kao i plesne trupe koje nastupaju u Libiji ali i u inostranstvu.
[uredi] Vidi još
 |
Severna | Alžir · Egipat · Zapadna Sahara · Libija · Maroko · Sudan · Tunis |
 |
Zapadna | Benin · Burkina Faso · Gambija · Gana · Gvineja · Gvineja Bisao · Zelenortska ostrva · Liberija · Mali · Mauritanija · Niger · Nigerija · Obala Slonovače · Senegal · Sijera Leone · Togo |
 |
Centralna | Angola · Demokratska Republika Kongo · Ekvatorijalna Gvineja · Gabon · Kamerun · Republika Kongo · Sao Tome i Principe · Centralnoafrička Republika · Čad |
 |
Istočna | Burundi · Eritreja · Etiopija · Zambija · Zimbabve · Kenija · Komori · Madagaskar · Malavi · Mauricijus · Mozambik · Ruanda · Sejšeli · Somalija · Tanzanija · Uganda · Džibuti |
 |
Južna | Bocvana · Južnoafrička Republika · Lesoto · Namibija · Svazilend |
|
|
||
|
Zavisne teritorije |
||
