Manastir Žiča
-
„Žiča“ preusmerava ovde. Za ostale upotrebe pogledajte Žiča (višeznačna odrednica).
Koordinate: 43° 41′ 43" SG Š, 20° 38′ 46" IGD
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Žiča je srpski srednjovekovni manastir iz prve polovine XIII veka, koji se nalazi u blizini Kraljeva i pripada Eparhiji žičkoj Srpske pravoslavne crkva. Podigao ju je prvi kralj Srbije, Stefan Nemanjić (veliki župan 1196—1217, kralj 1217—1228), od 1206. do 1221. godine[1], a značajnu ulogu u njenom podizanju imao je i njegov brat,sveti Sava (1219—1233)[2]. Posle sticanja crkvene samostalnosti 1219. godine, u Žiči je smešteno sedište autokefalne srpske arhiepiskopije. Početkom poslednje decenije XIII veka, manastir je stradao u napadu Tatara, posle čega je sedište arhiepiskopije preneto u Svete Apostole kod Peći, a sam manastir je početkom XIV veka obnovio kralj Milutin (1282—1321). Tokom srednjeg veka, u Žiči su ustoličavani episkopi i ovenčavani kraljevi iz dinastije Nemanjića, zbog čega je poznata i kao Sedmovrata[3].
Glavna manastirska crkva, podignuta u Raškom stilu, posvećena je Vaznesenju Hristovom (Svetom Spasu) i prema mišljenju akademika i istoričara umetnosti Vojislava J. Đurića crkva Vaznesenja Hristovog kada je bila gotova, postala je uzor i ostala to kroz čitav XIII vek, time je u istoriji raškog graditeljstva, kao zametak novog razdoblja, zauzela ključno mesto[4]. U njenoj unutrašnjosti nalaze se dva sloja živopisa[2]:
- stariji, nastao oko 1220. godine i pripada tzv. Zlatnom dobu srpskog slikarstva
- mlađi, nastao početkom XIV veka i pripada slikarstvu iz doba kralja Milutina, stvaranog pod uticajem Renesanse Paleologa
za koje se može reći da su reprezentativni primeri slikarstva svog doba[2]. Unutar manastirskog kompleksa, istočno od glavne crkve, nalazi manja crkva, posvećena svetim Teodorima Tironu i Stratilatu, podignuta u XIV veku[2].
Tokom perioda otomanske vladavine manastir je u više navrata zapusteo, nakon čega je obnavljan. Između Prvog i Drugog svetskog rata, manastir je doživeo veliku obnovu, a najopsežniji radovi na njegovoj konzervaciji, izvedeni su nakon zemljotresa koji je tu oblast pogodio 1987. godine[2].
Manastir Žiča je 1979. godine proglašen za spomenik kulture od izuzetnog značaja[2] i nalazi se pod zaštitom Republike Srbije.
Sadržaj |
[uredi] Istorija
Manastir Žiču, kao svoju zadužbinu, podigao je Stefan Prvovenčani, ali se ne zna pouzdano u kom periodu je ona podignuta. Početak radova se datira na sam početak XIII veka, u 1206. ili 1207.godinu, a smatra se da su radovi na arhitekturi i delimično na živopisu manastirske crkve okončani do velikog sabora održanog u Žiči, na hramovnu slavu Spasovdan,1221. godine.
Njen ktitor, dobio je od pape Honorija III (1216—1227) kraljevski venac 1217. godine i smatra se da je sam čin krunisanja obavljen u Žiči, tokom te ili naredne godine[1]. Posle sticanja crkvene nezavisnosti 1219. godine, kada je u Nikeji Stefanov brat Sava postavljen za prvog srpskog arhiepiskopa, Žiča je postala sedište novoosnovane arhiepiskopije i u njoj su 1220. godine[1] postavljeni episkopi 7 novih episkopija:
- Zetske (Sveti Arhangeli na Prevlaci)
- Humske (Sveta Bogorodica u Stonu)
- Dabarske (Sveti Nikola u Banji kod Priboja)
- Moravičke (Sveti Ahilije u Arilju)
- Budimljanske (Sveti Đorđe u Beranama)
- Hvostanske (Bogorodica Hvostanska kod Peći)
- Topličke (Sveti Nikola u Kuršumliji)
koje su uz tri stare:
- Raške (Sveti Petar i Pavle u Rasu)
- Prizrenske (Bogorodičina crkva u Prizrenu)
- Lipljanske (Bogorodičina crkva u Gračanici)
i žičku, činile autokefalnu srpsku arhiepiskopiju[5].
Na svom povratku iz Nikeje u Srbiju, Sava je sa sobom iz Carigrada doveo slikare[4], koji su otpočeli radove na živopisanju manastirske crkve.
Krajem XIII veka, Žiča je stradala u pljačkaškom naletu Tatara. Tačna godina njenog razaranja nije utvrđena, ali se smatra da se to desilo neposredno nakon 1291. godine, tokom upada vidinskog kneza Šišmana u Srbiju[4]. Njegov upad, došao je kao reakcija na združenu akciju kraljeva Dragutina (kralj Srbije 1276—1282, kralj Srema 1282—1316) i Milutina, koji su uništili Drmana i Kudelina u Ždrelu i pripojili Braničevo Dragutinovoj državi. Pošto su Drman i Kudelin priznavali vrhovnu vlast tatarskog kana Nogaja (?—1299), kao i Šišman, njegove snage, ojačane tatarskim odredima upale su u Srbiju i prodrle do Peći. Međutim, njihov upad je vrlo brzo suzbijen, a Milutinove snage su u kontraofanzivi zauzele Vidin i primorale Šišmana na predaju.
Početkom XIV veka, u doba kralja Milutina, otpočela je obnova Žiče, a razni radovi na manastirskom kompleksu obavljani su tokom čitave prve polovine XIV veka. Iako je sedište srpske crkve preneto u Svete Apostole kod Peći, njeni arhiepiskopi, a potom i patrijarsi su često boravili u Žiči[6], naročito od poslednjih decenija XIV veka, kada su Osmanlije sve više ugrožavale južne delove Srbije, u kojima se nalazila Peć. U Žiči je 1429. godine despot Đurađ Branković (1427—1456) izdao povelju svetogorskom manastiru Esfigmenu (tzv. Esfigmenska povelja).
Nakon pada Srbije,1459. godine manastir Žiča je stradao, iako se tačno doba njegovog rušenja ne zna, poznato je da je žički iguman sa dvojicom monaha 1520. godine osnovao manastir Šišatovac na Fruškoj Gori[7]. Mitropolit smederevski Zaharije je 1562. godine zatekao napuštenu Žiču, zbog čega on obnavlja monaške ćelije, a u manastiru je 1587. godine preminuo patrijarh Gerasim (1575—1586)[6]. Otomanski defteri iz XVI veka navode da je u Žiči tada bilo monaha, kao i radove na obnovi egzonarteksa manastirske crkve[8]. U periodu između 1614. i 1647. godine, pouzdano se zna da je Žiča bila napuštena[6], a iako su na zidovima kompleksa zabeleženi natpisi koji se datiraju u razne delove XVII veka, ne može se sa sigurnošću tvrditi da li se u manastiru odvijao normalan život[9]. Poznato je da je u doba kada je manastirska crkva dobila krov, 1730. godine pod ariljskim mitropolitom Josifom, manastir dosta dugo bio napušten[6]. Krajem XVIII veka u manastiru radi škola[6], a Karađorđe 1806. godine posećuje manastir, nakon čega je podigao u njemu monaške ćelije na 4 sprata[6][9]. Posle propasti Prvog srpskog ustanka, Osmanlije su ponovo porušile manastir.
Radove na obnovi Žiče, otpočeo je 1856. godine, novopostavljeni episkop žički Joanikije (1849—1854, 1854—1873)[6], a novovekovni kraljevi Srbije Milan (knez 1872—1882, kralj 1882—1889)[traži se izvor od 06. 2011.], Aleksandar (1889—1903)[10] i Petar (1904—1921)[10] su tokom svojih krunisanja u Žiči miropomazani, nadovezujući se na tradicije Nemanjića.
Za vreme Prvog svetskog rata, Žiča je ponovo stradala, zbog čega su 1925. godine otpočeli radovi na obnovi manastirskog kompleksa. Sama manastirska crkva je obnovljena prema projektu Aleksandra Deroka[11], a radovi na manastiru nisu prestajali do početka Drugog svetskog rata.
Tokom okupacije Srbije,nemačka vojska je bombardovala i zapalila manastir, a tadašnji episkop žički Nikolaj odveden je u logor Dahau.
Posle rata, obavljeni su 1965. godine radovi na obnovi manastirske crkve i episkopskog doma[11], ali je jak zemljotres 1987. godine ponovo porušio manastirski kompleks. Posle toga, otpočeli su obimni radovi na obnovi čitavog manastira, kojima je rukovodila Milka Čanak-Medić[11], tokom kojih je crkvi Svetog Spasa vraćen autentičan izgled sa početka XIII veka.
Početkom XXI veka, nizom manifestacija je proslavljeno 800 godina manastira Žiče.
[uredi] Reference
- ^ a b v Царска лавра света Жича: Историја. Pristupljeno na dan 27. 6. 2011
- ^ a b v g d đ Spomenici kulture u Srbiji: Manastir Žiča (sajt SANU) ((sr)) ((en))
(iz knjige „Spomeničko nasleđe Srbije: nepokretna kulturna dobra od izuzetnog i od velikog značaja“, članak Žiča) - ^ . „Светиња српских краљева“, Глас Јавности Pristupljeno dana 27. 6. 2011
- ^ a b v Grupa autora, „Istorija srpskog naroda I“ , Beograd, 1981. (str. 390, 410, 443)
- ^ Miloš Blagojević, „Srbija u doba Nemanjića“ , Beograd, 1989. ISBN 86-7039-028-0 (str. 73-74)
- ^ a b v g d đ e Stanoje Stanojević (pokretač i urednik), „Narodna enciklopedija Srba, Hrvata i Slovenaca“ I knjiga, (II fototipsko izdanje), Beograd 1925. (Novi Sad, 2001)
- ^ Spomenici kulture u Srbiji: Manastir Šišatovac (sajt SANU) ((sr)) ((en))
(iz knjige „Spomeničko nasleđe Srbije: nepokretna kulturna dobra od izuzetnog i od velikog značaja“, članak Šišatovac, manastir) - ^ Стојић, Душан. „Јача од ратова“, Вечерње Новости, 8. 10. 2006. Pristupljeno dana 27. 6. 2011
- ^ a b Царска лавра света Жича: Страдања манастира Жиче. Pristupljeno na dan 27. 6. 2011
- ^ a b Стојић, Душан. „Штит духа“, Вечерње Новости, 7. 10. 2006. Pristupljeno dana 27. 6. 2011
- ^ a b v Стојић, Душан. „Обнова траје“, Вечерње Новости, 10. 10. 2006. Pristupljeno dana 27. 6. 2011
[uredi] Vidi još
[uredi] Spoljašnje veze
- Zvanična prezentacija manastira
- Rad arhiepiskopa Danila Drugog u Žiči („Pravoslavlje“, br. 945-946, 1. avgust 2006)
- Pismena istorijska svedočanstva o manastiru („Pravoslavlje“, br. 947, 1. septembar 2006)
- Novo građenje porušene Žiče („Pravoslavlje“, br. 949, 1. oktobar 2006)
- Žiča je stara srpska priča („Pravoslavlje“, br. 950, 15. oktobar 2006)
- Temelj srpske državnosti („Pravoslavlje“, br. 951, 1. novembar 2006)
- „Osam vekova Žiče“, Dušan Stojić, Večernje novosti, feljton, 7 nastavaka, 6. - 12. oktobar 2006.
- Manastir Žiča Kompletan vodič kroz Srbiju
- Kraljev krst ponovo u Žiči („Blic“, 22. oktobar 2010)
- Dragulj iz riznice Svetog Save („Večernje novosti“, 22. jul 2011)
- Video zapis iz vazduha
|
||||||||||||||||
