Manastir Kuveždin

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte članak Kuveždinski Prnjavor.
Manastir Kuveždin
Kuvezdin3.jpg
Manastir sa okolinom
Koordinate 45° 07′ 38" SGŠ, 19° 30′ 41" IGD
Država Zastava Srbije Srbija
Godina osnivanja 1520
Ktitor Sveti Stefan Štiljanović
Lokacija Fruška gora, Divoš
Jurisdikcija SPC


Koordinate: 45° 07′ 38" SGŠ, 19° 30′ 41" IGD
Manastir Kuveždin je manastir Srpske pravoslavne crkve, jedan od 16 Fruškogorskih manastira. Manastir se nalazi na jugozapadnom delu Fruške gore, blizu sela Divoš. Najbliži deo sela jeste nekadašnji manastirski prnjavor pod istim imenom.

Manastirska crkva posvećena je Svetom Savi i Svetom Simeonu, dok je manastirska slava Preobraženje (slavi se 19./6. avgusta). Budući da je Kuveždin posvećen svetom Savi i svetom Simeonu, manastir je odigrao veoma važnu ulogu u širenju kulta najstarijih srpskih svetaca među lokalnim srpskim življem Srema.

Manastir Kuveždin je proglašen Spomenikom kulture od izuzetnog značaja Republike Srbije 1990. godine.

Položaj[uredi]

Manastir Kuveždin se nalazi u jugozapadnom delu Fruške gore, na oko 2 kilometra severno od sela Divoš kod Sremske Mitrovice. Nadmorska visina manastira je oko 150 metara.

Manastir se nalazi na u uzanoj dolini istoimenog potoka, u unutrašnjosti zapadnog dela planine. Potok protiče duž zapadne ivice manastirskog sklopa. Od središta sela Divoš manastir je udaljen oko 2 kilometra, a od najbližih naseljenih kuća oko 500 metara. Manastir je sa tri strane okružen retkom šumom, a sa južne strane, prema selu, nalazi se manastirsko imanje i bašta. Manastirska kapela nalazi se na vrhu obližnjeg brega, jugoistočno od manastira. Pristup manastiru je sa zapadne strane, preko omanjeg asfaltiranog puta, koji vodi od opštinskog puta Sremska Mitrovica - Ilok - Bačka Palanka, udaljenog 1 km od manastira.

Istorija[uredi]

Osmanlijsko doba[uredi]

Sveti Stefan Štiljanović, osnivač manastira

Prema predanju, manastir je osnovao poslednji srpski despot despot Stefan Štiljanović 1520. godine. Prvi sigurni podaci potiču iz turskih zapisa iz 1566-1569. Pred kraj turske vladavine Sremom manastir je verovatno opusteo.

Habzburško doba[uredi]

Manastir Kuveždin su u prvoj polovini 17. veka obnovili monasi manastira Slanci iz Šumadije. Godine 1753., kada je manastir Kuveždin obilazila crkvena komisija, zapisano je da je manastirska crkva stara, da je sagrađena od kamena ("Cerkov kamenozdana drevnja"), spolja je bila okrečena i pokrivena šindrom od hrastovine.

Stara manastirska crkva sa dva kubeta zamenjena je novom građevinom 1816. godine. Nova crkva je prizidana uz trospratni barokni zvonik, sagrađen 1803. godine, a trostrani manastirski konaci započeti su 1810. godine. Ikonostas za staru crkvu slikao je Janko Halkozović 1722. godine, a ikonostas za novu crkvu Pavle Simić između 1847-58. Prethodno je, 1834-36., duborezac Georgije Dević uradio radove u duborezu na ikonostasu, pevnicama i stolovima. Barokna kapela, na manastirskom groblju, sagrađena je 1788. godine. Tokom prvih decenija 19. veka ozidani su i veliki konaci manastira sa odlikama klasicističke arhitekture. Oni su manastir okruživali sa četiri strane, stvarajući pravougaonu osnovu manastira. Manastir je bio izuzetno velelepan, imao je velike zemljoposede i manastire - metohe, Petkovicu i Divšu, udaljene par kilometara od Kuveždina.

U manastiru su bile još dve manje crkve kapele. Prva je bila u konaku sa južne strane velike crkve i u njoj se služilo samo zimi u najhladnije dane. Posvećena je Pokrovu Presvete Bogorodice. Druga mala kapela bila je na uzvišenju južno od manastira. Posvećena je Vaznesenju Gospodnjem, a podignuta je 1788. godine. Nazvana je još i grobljanska kapela, jer se okolo sahranjivalo monaštvo. U njoj se služila liturgija svega dva puta godišnje, na Spasovdan i Svetli Utorak.

Manastir Kuveždin je tada bio izuzetno bogat. Imao je bogatu riznicu, u kojoj su se čuvale sve dragocenosti i starine, poput putira od čistog srebra, unutra pozlaćenog, sa staroruskim natpisom, izrađenog 1559. godine, zatim zlatne kašike za pričest iz vremena vitezova sa 8 alemova i ikonom sv. Georgija. Čuvala se i petohljebnica iz 1758. godine, zatim bakrorez koji je izradio Zaharija Orfelin 1772. godine. U manastirskoj biblioteci čuvalo se 500 raznih dela, a bilo je i 19 srbulja, 15 pisanih i 4 štampane.

Doba Jugoslavije[uredi]

Posle Prvog svetskog rata manastir se našao u teškom stanju. Manastiru Kuveždinu je već od agrarne reforme oduzeto 225 jutara najbolje oranice.

Tokom svoj razvoja manastir je prvobitno bio muški, da bi posle Prvog svetskog rata, postao ženski. To je bio jedan od prvih manastira sa ženskom obitelji, na čelu sa prvom igumanijom savremene Srpske pravoslavne crkve, Melanijom (Krivokućanin). Sestrinstvo je isprva brojalo 24 člana i posedovalo je 350 jutara loše šume i oko 75 jutara oranice podeljene na 22 parcele.

Manastir se pod dobrom upravom brzo uzdigao. 1930-ih godina manastir Kuveždin je broju monahinja (preko 50) bio među najvećim u Srpstvu. Među njima bilo je i mnogo monahinja Ruskinja (neke i plemenitog porekla), koje su ovde našle duhovno utočište posle napuštanja Rusije nakon Oktobarske revolucije. Manastir je u to vreme bio veoma bogat i ugledan, pa je čak 1938. godine njegov metoh postao Manastir Vavedenje u Beogradu.

Manastir pre obnove

Tokom Drugog svetskog rata manastir je teško stradao. Manastir je razoren u Drugom svetskom ratu, a manastirsko blago poharano. Uništenje je bilo postupno. Meseca maja 1941. postavljen je za komesara manastira - ustaša Stipe Rukavina, a za njegovog zamenika Marijan Debeljak, obojica iz Sremske Mitrovice. Pre dolaska komisije zagrebačkog Muzeja počela je pljačka manastirskih dragocenosti i imovine. 6. septembra 1941. 32 monahinje su odvedene zajedno sa igumanijom. Logor je bio u Capragu. Ustaše su držale monahinje Srpkinje, a Ruskinje su otpustili i one su se odmah vratile. Monahinja Avgusta je sa decom siročićima krenula za Beograd. Po puštanju, ostale monahinje Ruskinje prešle su u Beograd, u svoj metoh, manastir Vavedenje. Izmučene i zatvorene monahinje Srpkinje ipak po Božijem promislu bivaju puštene iz logora na dan Vozdviženja Časnog Krsta 27. septembra.

Zapisnik o primopredaji istorijsko-umetničkih dela manastira Kuveždina potpisali su 15. septembra dr. Ivan Bah, dr. Stjepan Gotvald, i komesar Stipe Rukavina: «Inventar sadrži 58 stavaka, od toga 22 iz crkve, 32 iz riznice i 4 iz kapele.» Pod stavkom br. 50 nalazi se «oko 150 knjiga iz knjižnice.» Utvrđeno je da je u manastirskim konacima boravila ustaška jedinica koja je brojala oko 120 vojnika. «U borbama sa partizanima stradale su manastirske zgrade u namerno izazvanim požarima. Posle povlačenja ustaša nespaljeni deo konaka nalazio se u rukama partizana i služio za komandu.» Tada je manastir Kuveždin bio u sastavu fruškogorskih partizanskih Rohalj baza, pa je u njemu bila smeštena velika intendantura sa radnicima.

U proleće 1944. godine nemačka vojska i ustaše minirali su crkvu i konake, čak i ekonomske zgrade. Oburvani su kube, stubovi držači kubeta, zvonik, svodovi. U ruševinama crkve ikonostasa, radovi akademskog slikara Pavla Simića, dok je duborezbarija potpuno uništena. Posle rušenja crkve u Kuveždin se vratila monahinja Jelena i počela da spasava ikone ispod debelih slojeva porušene opeke i šuta. Preostale blago, oko 20 ikona, sakrila je u manastirskoj kapeli, što je kasnije platila životom. Ustaše su je uhvatile, ubile i na nju nabacale ikone. U Kuveždinu je stradala arhiva, veći deo biblioteke, deo riznice sa crkvenim sasudima.

Posle Drugog svetskog rata nova, komunistička vlast nije imala sluha za stradanja manastira. Kuveždinu je oduzeto ogromno imanje, pa je opusteo. Jedino je sačuvana manastirska kapela, gde su smešteni sačuvani delovi ikonostasa (20-ak ikona). Neposredno posle rata kvalitetna cigla sa ruševina zapadnih i severnih konaka je upotrebljena za zidanje domova kulture u okolnim selima Divošu i Čalmi.

Današnje stanje[uredi]

Poslednjih godina manastir je ponovo vaspostavljen kao muški, a obnova manastira je u toku. Manastir je takođe 1990. godine stavljen pod zaštitu kao spomenik kulture.

Obnova manastirske celine traje od 1997. godine, pod rukovodstvom Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Sremskoj Mitrovici. Glavni pokrovitelje obnove je Eparhija Sremska SPC, uz pomoć Ministarstva kulture i ostalih republičkih i pokrajinskih tela. Manastirska crkva je obnovljena, kao i južna strana konaka. Najnoviji obnovljeni deo je ulazna kapija manastira sa najbližim konakom. Takođe, asfaltiran je i prilaz manastiru sa lokalnog puta sa pristupnim parkiralištem za automobile i autobuse. Time je omogućena lakša dostupnost brojnim vernicima i poklonicima.

Prnjavor[uredi]

Ispod manastira nalazi se današnji deo sela Divoš poznat kao Prnjavor, koji je do pre par decenija bio zasebno naselje pod punim nazivom Kuveždinski Prnjavor. Njegovi tadašnji stanovnici su bili najamni radnici na manastirskom veleposedu. Zbog blizine ostatka sela Divoš ovo malo naselje od jedne ulice pripojeno je selu posle Drugog svetskog rata.

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Manastir Kuveždin